Цените на становите во еврозоната паднаа за 2,1% во третиот квартал од 2023 година, а во целата Европска унија се намалени за 1%. Во Македонија во четвртиот квартал пораснаа за 7% споредено со истиот период претходната година, а за три месеци се повисоки за 1%.

Иако ценовниот раст на недвижностите во земјава забавува во однос на претходните две години, сепак е многу поголем отколку во другите европски земји. Останува и енигмата дали цените на становите оваа година ќе стагнираат или пак ќе почнат да паѓаат. Градежниците се децидни дека тие ќе продолжат да растат.

Банкарство.мк направи анализа на движењата на цените на објектите за домување во последните 10 години во регионот и во ЕУ за да видиме какви биле состојбите на различни пазари и какви поуки може да се извлечат од нив. Користевме податоци од официјалната статистика на ОЕЦД и од националните стаистики на одделни земји во регионот.

На ниво на Европска унија, цените на недвижностите за домување почнаа позначително да растат во 2021 година, кога е измерен годишен ценовен раст од 8,5%, и во 2022 година од 7,7%. Веќе во 2023 година растот забавува и во третиот квартал е во негатива од 1%.

Претходно во ЕУ цените на становите бележат раст од 5,6% во 2020 година, 4,9% во 2019, 5,0% во 2018, 4,8% во 2017, 4,4% во 2016, 2,3% во 2015 и 0,7% во 2014 година.  

Во ЕУ, Грција е една од земјите со најголем раст на цените на недвижностите после излегувањето од економската криза. По неколку годишен пад, растот на цените на становите скромно започнува во 2018 година со 2,8%, во 2022 година достигнува 13,9%, во првиот квартал од 2023 изнесува 17,2%, а во третиот квартал е 12%.

Италија, која исто така беше во должничка криза пред повеќе од една деценија, во периодот од 2014 до 2019 година бележи континуиран пад на цените на становите. Во 2021 и 2022 година има раст од 2,5% и 3,8% соодветно, но веќе во 2023 година цените како да оладуваат и во третиот квартал има минимален раст од 1,8%.

Германија, која во моментот се соочува со економска криза, тоа го чувствува и на пазарот на недвижности. Во третиот квартал од минатата година, цените на становите бележат пад од дури -10,2%. Падот континуирано трае од четвртиот квартал во 2022 година (-3,6%) и постојано се интензивира. Интересно е дека 2022 година започнала многу оптимистички за цените на недвижностите со раст од дури 11,6% во првиот квартал. Ценовниот бум во Германија всушност трае од 2016 година, кога изнесува 7,5%. 

Пазарот на недвижности во Австрија се држи подобро од германскиот, но и тој е во негатива од -2,2% во третиот квартал на 2023. Тоа е втор квартал со ценовен пад, додека во претходниот период има континуира раст на цените на становите, кој во 2022 година изнесува 11,4%, во 2021 година е 12,4%, во 2020 е 7,7%, а во 2014 година бил 3,5%.

Словенија досега е во најдобра кондиција, со раст на цените на становите во третиот квартал на 2023 година од 5,7%. Но, гледано наназад, тоа е сепак помал раст од 2022 година кога во третиот квартал изнесуваше 15,2%. Цените на недвижностите во Словенија поинтензивно растат од 2021 година (11,5%), додека во претходните години растот бил најголем во 2018 година (8,7%). Во 2014 година имало ценовен пад од 6,6%.

Податоците на Хрватската народна банка покажуваат дека во Хрватска на крајот од 2023 година е регистриран раст на цените на недвижностите од 10,9%. На крајот од 2022 година, овој раст е уште поизразен и изнесува 17,3%. Цените во Хрватска го започнуваат нагорниот тренд на крајот од 2017 година со раст од 7,6%, додека во претходниот период биле во негатива.

Србија на крајот од 2023 година исто така бележи оладување на пазарот на недвижности со ценовен раст од само 5,7%. Во последниот квартал од 2022 година цените пораснале за 15,1%, а во истиот период во 2021 година за 11,84%. Србија бележи непрекинат раст на цените на објектите за домување.

Македонија, исто така, бележи рекорден раст на цените на недвижностите во последните три години. На крајот од 2021 година тој изнесува 11,3%, од 2022 година рекордни 20,5%, а на крајот од 2023 година се намалува на 7,0%. Во годините претходно, цените на становите имаат годишен раст не поголем од 3,5%, а во последниот квартал од 2017 година официјалната статистика регистрира и пад од -0,3%. 

Статистиката дефинитивно покажува дека ниту еден ценовен раст на пазарот на недвижности не е одржлив на долг период, не барем со толкави стапки на раст какви што се во последните три години во Македонија. Исто така, прашање е и дали македонскиот пазар на недвижности може да биде исклучок од состојбите на европските пазари, односно можеби прашање на време е кога надолните трендови од ЕУ ќе се рефлектираат и на пазарите на земјите во регионот.