Европската економија во 2026 година се очекува да забележи умерен раст, со просечен пораст на бруто домашниот производ (БДП) од околу 2,3%, покажуваат проекциите на Меѓународниот монетарен фонд. Главна причина за ваквото темпо се слабите економски перформанси на најголемите економии во еврозоната, како Германија, Франција и Италија.

Економскиот раст на континентот е ограничен од комбинација на фактори, меѓу кои високата регулација, слабата домашна побарувачка и неизвесната глобална економска средина. Особено погодени се извозно ориентираните економии, предводени од Германија, која и натаму се соочува со сериозни структурни предизвици.

По две години рецесија, германската економија едвај забележа раст во 2025 година, а за 2026 се прогнозира скромно зголемување од само 0,9%. Порастот на цените на енергијата, засилен по војната во Украина, како и зголемениот притисок од американските царини и кинеската конкуренција, дополнително ја отежнуваат состојбата на германската индустрија.

Слична динамика се очекува и кај другите големи европски економии. Франција се предвидува да оствари раст од 0,9%, додека Италија и Австрија ќе бидат на дното со 0,8%. Обединетото Кралство се очекува да забележи умерен раст од 1,3%, додека Русија останува ограничена со стапка од околу 1%.

За разлика од нив, Шпанија се издвојува како една од најдинамичните економии во еврозоната, со очекуван раст од околу 2%, поттикнат од јавни инвестиции и развој на обновливи извори на енергија.

Поголема економска динамика се забележува во источна и јужна Европа. Полска се позиционира како растечка економска сила со проектиран раст од 3,1%, додека Малта се очекува да оствари највисок раст во Европската унија од 3,9%.

Надвор од ЕУ, највисоки стапки на раст се прогнозираат за Грузија (5,3%), Ерменија (4,9%) и Украина (4,5%), и покрај тековните геополитички предизвици.

Во источниот Медитеран, Турција се очекува да оствари раст од 3,7%, иако економијата останува под притисок од висока инфлација.

Според прогнозите на ММФ, Црна Гора во 2026 година ќе оствари раст на БДП од 3,2%, што ја позиционира меѓу побрзо растечките економии во регионот.

Светската економија би можела да се соочи со сериозни последици доколку дојде до ескалација на конфликтот меѓу САД и Иран, а најголем удар се очекува врз американската економија, покажуваат најновите анализи.

Според проценките, САД во моментов не се доволно подготвени да се справат со евентуален шок предизвикан од раст на цените на енергенсите и храната. Дополнителен ризик претставува и состојбата на финансискиот сектор, кој се смета за особено ранлив.

Клучен фактор е можноста за нарушување на глобалните енергетски текови, особено доколку дојде до блокада на Ормускиот теснец, преку кој поминува значителен дел од светската нафта и ѓубрива. Такво сценарио би можело да предизвика сериозни нарушувања на пазарите и дополнителен раст на цените.

Аналитичарите предупредуваат дека евентуални напади врз енергетската инфраструктура во регионот на Персискиот Залив дополнително би го продлабочиле кризниот ефект. Веќе се посочува на штети во секторот за течен природен гас, што може да има долгорочни последици врз снабдувањето.

Покрај енергетскиот шок, сериозна загриженост предизвикува и состојбата на американските финансиски пазари. Особено ризично се оценува брзорастечкиот пазар на приватни кредити, кој функционира надвор од традиционалниот банкарски систем и е тежок околу три трилиони долари. Експертите предупредуваат дека потенцијален пад во овој сегмент би можел да предизвика бран банкроти.

Дополнителен ризик претставуваат и високите вреднувања на акциите на американските берзи, кои според повеќе показатели се на историски максимум. Концентрацијата на вредноста во мал број технолошки компании, особено поврзани со вештачката интелигенција, ја зголемува опасноста од корекција или пукање на пазарен „балон“.

Во вакви услови, растот на каматните стапки дополнително ја усложнува ситуацијата. Зголемените стапки го отежнуваат рефинансирањето на долговите за компаниите и ја намалуваат атрактивноста на акциите за инвеститорите.

Американската централна банка засега ги задржа каматните стапки непроменети, но сигнализира дека инфлаторните притисоци растат. Финансиските пазари веќе очекуваат зголемување на каматите, наместо нивно намалување.

Во меѓувреме, јавниот долг и буџетскиот дефицит на САД продолжуваат да растат, а дополнителните воени трошоци поврзани со евентуален конфликт би можеле уште повеќе да ја влошат фискалната состојба.

Аналитичарите предупредуваат дека комбинацијата од енергетски шок, нестабилни финансиски пазари и зголемени каматни стапки може да доведе до нова економска криза, споредлива со онаа од 2008 година.

Во време кога компаниите сè почесто се повикуваат на вештачката интелигенција како причина за кратење работни места, дел од експертите предупредуваат дека реалната слика е значително посложена, објави WSJ.

Иако технологијата напредува со забрзано темпо, не сите се убедени дека автоматизацијата навистина ги оттурнува луѓето од работните позиции во обемот во кој тоа се претставува во јавноста.

Еден од најгласните поддржувачи на примената на вештачката интелигенција е Питер Бел, основач на платформата Gather.dev. Во својата компанија, тој користи AI-агенти наместо луѓе за одредени улоги, па дури им дава имиња и измислени биографии.

Бел оди чекор понатаму, бара совети и од виртуелен „животен тренер“ базиран на вештачка интелигенција, кој го нарекува Кира. Неговиот пристап ја отсликува растечката доверба кај дел од технолошките претприемачи во потенцијалот на AI.

Сепак, и покрај ваквите примери, скептиците укажуваат дека повикувањето на вештачката интелигенција како оправдување за отпуштања може да биде претерано поедноставување. Според нив, одлуките за намалување на работната сила често се резултат на пошироки економски фактори, реструктурирања или оптимизација на трошоците, а не исклучиво на автоматизација.

Аналитичарите нагласуваат дека иако AI навистина менува одредени работни процеси, во многу случаи таа повеќе ги трансформира работните места отколку што целосно ги елиминира.

Трендот на воведување вештачка интелигенција во бизнисот останува силен, но дебатата околу нејзиното вистинско влијание врз пазарот на трудот допрва ќе се интензивира.