Централните банки во Европа и Азија се соочуваат со зголемен притисок од финансиските пазари да ги зголемат каматните стапки, откако војната со Иран предизвика нагло поскапување на енергенсите и повторно ги разгоре стравувањата од нов бран инфлација.

Инвеститорите сè повеќе очекуваат дека до крајот на годината Европската централна банка, Швајцарската национална банка и шведската централна банка би можеле да ги зголемат каматите, додека Банката на Англија би можела да се приклучи на овој тренд во 2027 година. Во Азија, пак, расте уверувањето дека централните банки би можеле да се откажат од плановите за намалување на каматите и дури да размислат за нивно зголемување.

Промената во очекувањата на пазарите следува по намалувањето на производството на нафта од некои големи производители и стравувањата од подолготрајни нарушувања во транспортот, што ја искачи цената на нафтата над 119 долари за барел, највисоко ниво од средината на 2022 година.

За многу креатори на монетарната политика, актуелната ситуација потсетува на енергетскиот шок од 2022 година, кога војната во Украина предизвика нагло зголемување на инфлацијата, а европските централни банки реагираа релативно доцна со зголемување на каматните стапки. Токму поради тоа искуство, сега постои поголема внимателност за да не се повтори истата грешка.

Според податоците од пазарите на пари, се очекува Европската централна банка да ги зголеми каматите еднаш до јуни или јули, а потоа веројатно уште еднаш до крајот на годината. Шведската централна банка би можела да реагира со едно или две зголемувања наесен, додека Швајцарската национална банка би можела да донесе одлука во октомври. Следните состаноци на овие институции се закажани за 18 и 19 март, но засега не се очекуваат непосредни одлуки.

Од Европската централна банка посочуваат дека привремениот раст на цените на нафтата поради конфликтот не мора нужно да ја промени долгорочната перспектива за инфлацијата. Сепак, доколку високите цени на енергенсите се задржат подолг период, нивното влијание би можело да биде значајно. Проценките покажуваат дека инфлацијата во еврозоната во таков случај би можела да се зголеми за околу еден процент, а сличен ефект се очекува и во Велика Британија.

Поскапувањето на горивата би можело да се прелее и врз остатокот од економијата, зголемувајќи ги трошоците за транспорт и производство, слично како за време на енергетската криза во 2022 година. Поради тоа, централните банки се наоѓаат пред сложена дилема, дали да ги игнорираат привремените шокови во снабдувањето со енергија или да реагираат порано за да спречат нов инфлациски притисок.

Сепак, дел од економистите предупредуваат дека финансиските пазари можеби претеруваат во очекувањата за зголемување на каматите, бидејќи дел од актуелните движења се должат и на брзото повлекување на инвеститорите од претходните прогнози за намалување на каматните стапки и на обидите да се заштитат од зголемениот ризик на пазарите.

Во време кога тензиите на Блискиот Исток повторно го привлекуваат вниманието на светот, дел од геополитичките аналитичари предупредуваат дека конфликтот меѓу САД и Иран може да има многу подлабоки последици од обична регионална војна. Меѓу нив е и проф. Џианг, аналитичар познат по пристапот што го нарекува „предиктивна историја“, метод што ги комбинира историските модели, теоријата на игри и анализата на империјалните циклуси за да ги објасни и предвиди големите геополитички пресврти.

Неговата анализа привлече внимание уште во 2024 година, кога изнесе три смели предвидувања: дека Доналд Трамп ќе победи на американските избори, дека САД ќе влезат во воен судир со Иран и дека во тој конфликт на крајот ќе се соочат со пораз. Според него, првите две веќе се реализирани, а третото, како што тврди, не е далечна хипотеза, туку процес што постепено се развива.

Во својата анализа, проф. Џианг смета дека сегашниот конфликт не треба да се гледа како уште една блискоисточна криза, туку како судир на две различни стратегии на моќ. Од едната страна е американската технолошка, воена и финансиска доминација, а од другата, иранската стратегија на долгорочно исцрпување на противникот.

Според него, Техеран со децении ја градел својата стратегија токму во таа насока. Наместо да се потпира на брза воена победа, Иран развил модел на долготрајна „војна на исцрпување“, базирана на масовно производство на релативно евтино оружје, широка мрежа на регионални сојузници и долгорочна економска и воена издржливост. Во таа мрежа, според анализата, спаѓаат организации и групи како Хезболах во Либан, хутите во Јемен, шиитските милиции во Ирак и Хамас, што му овозможува на Техеран индиректно да отвора повеќе фронтови без директен судир со американската воена сила.

Но, според проф. Џианг, вистинската цел на оваа стратегија не е директна воена победа над САД, туку притисок врз економската архитектура што ја одржува американската глобална моќ. Во центарот на тој систем се државите од Персискиот Залив, Саудиска Арабија, Обединетите Арапски Емирати, Катар и Бахреин кои се клучни за функционирањето на таканаречениот петродоларен систем. Во него нафтата се продава во долари, заливските држави акумулираат огромни финансиски резерви, а потоа тие средства повторно се инвестираат во американската економија, финансирајќи берзи, технолошки компании и големи инфраструктурни проекти.

Аналитичарот предупредува дека евентуална дестабилизација на Персискиот Залив може да го наруши токму овој механизам. Особено чувствителен дел од системот, според него, е новата технолошка економија базирана на вештачка интелигенција. Огромниот раст на AI индустријата бара огромни инвестиции, стабилна енергетска инфраструктура и долгорочна финансиска поддршка. Затоа многу технолошки компании веќе гледаат кон заливските држави како потенцијални центри за дата-центри, благодарение на евтината енергија и огромните суверени инвестициски фондови.

Доколку регионот стане нестабилен, смета проф. Џианг, токму тие инвестиции би можеле да се намалат, што би ја забавило технолошката експанзија и би создало сериозни финансиски притисоци врз американскиот технолошки сектор.

Тој укажува и на уште една, помалку забележана слабост на регионот, зависноста од десалинизациски постројки за вода. Во многу заливски држави, значителен дел од водоснабдувањето доаѓа токму од вакви инфраструктурни системи, кои се големи, неподвижни и потенцијално ранливи во случај на воен конфликт.

Друг важен елемент од неговата анализа е економската асиметрија на современото војување. Според Џианг, иранските беспилотни летала и ракети често чинат десетици илјади долари, додека системите за нивно пресретнување можат да достигнат цена од милиони долари. Тоа создава ситуација во која долготрајниот конфликт може постепено да го зголемува економскиот товар за посилната страна.

Во најризично сценарио, предупредува аналитичарот, неуспехот на воздушните операции би можел да доведе до притисок за копнена интервенција. Но Иран, со речиси 90 милиони жители, сложена географија и значителна воена инфраструктура, е сосема различен предизвик од претходните американски воени интервенции во регионот.

Според оваа перспектива, сегашниот конфликт може да има многу пошироки последици од воен исход. Ако тензиите продолжат да се продлабочуваат, предупредува проф. Џианг, можно е светот да се соочи со подлабоки геополитички промени, од економски потреси до постепено преобликување на глобалниот поредок.

Иако неговите ставови се предмет на дебата меѓу експертите, анализата отвора прашање што станува сè поактуелно: дали конфликтите на Блискиот Исток повторно можат да станат точка на пресврт во рамнотежата на светската моќ.

Цената на среброто бележи раст и постепено се ослободува од негативниот притисок на пазарот, покажува најновата анализа на „Economies.com“ од 10 март 2026 година. Во текот на последното внатредневно тргување, среброто ги прошири своите добивки откако ја проби клучната граница на отпор од 86 долари, при што истовремено ја надмина и динамичната бариера на 50-дневниот експоненцијален подвижен просек (EMA50).

Овој развој може да помогне цената да се ослободи од дел од негативните притисоци што досега го ограничуваа растот. Краткорочниот тренд и понатаму останува нагорен, а движењето на цената се одвива по линија на поддршка која го одржува овој позитивен импулс.

Сепак, техничките индикатори за релативна сила сигнализираат можни краткорочни осцилации. Откако индикаторите достигнаа зона на прекупеност, се појавија сигнали за преклопување кои би можеле да предизвикаат привремено колебање на цената, со цел пазарот да се „олади“ пред евентуално продолжување на растот.

Во меѓувреме, цената на златото исто така забележа раст во последното тргување, поттикната од позитивни сигнали од индикаторите за релативна сила. И покрај тоа, златото сè уште се соочува со негативен притисок бидејќи се тргува под 50-дневниот експоненцијален подвижен просек, што може да го ограничи понатамошното зајакнување и да ја зголеми веројатноста за корекција.

Позитивни движења се забележани и кај валутниот пар EUR/USD, кој оствари силни добивки и успеа да пробие краткорочна линија на опаѓачки тренд. Овој пробив го засили нагорниот моментум, но аналитичарите предупредуваат дека долгорочниот тренд останува под притисок, бидејќи парот и натаму се движи под EMA50, што може да го ограничи целосното закрепнување во блискиот период.