За шесте најголеми банки во Србија, 2025 година се покажала како уште поуспешна од претходната, и покрај тоа што во 2024 тие остварија рекордни профити, пренесува Danas.rs.

Според неревидираните финансиски извештаи, шесте водечки банки според големината на активата и профитот, заедно оствариле нето добивка од 1,19 милијарди евра, односно околу 139 милијарди динари.

Иако Народната банка на Србија минатата година воведе ограничувања на каматните стапки, не само за станбените кредити, туку и за речиси сите кредити за населението – банките успеале успешно да се прилагодат. Нивната вкупна добивка е зголемена за шест проценти во споредба со 2024 година.

Најголемиот дел од приходите, како и вообичаено, доаѓа од камати. Нето приходите од камати изнесувале околу 182 милијарди динари (повеќе од 1,5 милијарди евра). Сепак, и покрај растот на кредитната активност од 15 проценти, овие приходи пораснале за помалку од еден процент на годишно ниво.

Поради тоа, банките продолжиле да се потпираат на зголемување на приходите од провизии и надоместоци. Во 2025 година тие наплатиле нето 72,7 милијарди динари, односно околу 620 милиони евра што е раст од речиси 11 проценти во однос на 2024 и дури 30 проценти во споредба со 2023 година.

Според брокерот Ненад Гујаничиќ од „Моментум секјуритиз“, банките се блиску до својот профитен плафон уште од 2024 година. Тој оценува дека каматите останале на високо ниво, доволно за одржување на висока профитабилност, додека истовремено нема значителни трошоци од лоши кредити. Според него, приносот на активата и во 2025 година се движел околу 20 проценти, што е двојно повеќе од просекот во Европската унија.

Тој додава дека ограничувањата на каматните стапки биле поставени на ниво повисоко од она што банките веќе го применувале, па затоа немале значително влијание врз нивното работење.

На листата на најпрофитабилни банки повторно се искачи италијанската Интеза банка со нето добивка од 264,9 милиони евра. На второ место е австриската Рајфајзен банка со речиси 248 милиони евра, додека третата позиција ја зазема унгарската ОТП банка со 201,5 милиони евра.

Следуваат Уникредит со 198 милиони евра, НЛБ Комерцијална банка со 155 милиони евра и АИК банка единствена во домашна сопственост меѓу водечките шест со 123,6 милиони евра добивка.

Референтната каматна стапка во Србија, која во голема мера ги одредува каматите на денарските кредити, веќе година и пол се задржува на 5,75 проценти.

Гујаничиќ посочува дека централната банка е свесна за високата инфлација, што го ограничува просторот за намалување на каматите. Во меѓувреме, Европската централна банка ги намали своите стапки, но се очекува од јуни повторно да започне циклус на нивно зголемување тренд што, според него, најверојатно ќе го следи и Србија.

Гувернерот на Хрватската народна банка, Борис Вујчиќ, порача дека граѓаните мора самостојно да донесуваат одлуки за личните финансии, додека вештачката интелигенција може да служи само како помошна алатка, но не и како замена за човечкото расудување, пренесува Банкар.ме.

Говорејќи по повод одбележувањето на Global Money Week, во рамки на ученичка дебата за улогата на вештачката интелигенција во управувањето со финансии, Вујчиќ ја нагласи важноста на финансиската писменост и едукацијата на младите. Според него, токму преку вакви иницијативи се зајакнува способноста за донесување информирани одлуки.

Интересно е што мнозинството ученици изразиле скепса кон идејата вештачката интелигенција да управува со личните финансии. Вујчиќ смета дека тоа делумно одразува недоверба кон новите технологии, но и свест дека одговорноста мора да остане кај поединецот.

„Вештачката интелигенција може да помогне во анализите и донесувањето одлуки, но резултатите секогаш треба дополнително да се проверуваат. Не смее слепо да ѝ се верува“, предупреди гувернерот.

Тој нагласи дека прекумерното потпирање на технологијата носи ризици, особено ако корисниците ја изгубат способноста за самостојно одлучување. Според него, најдобар пристап е комбинација на знаење и технологија, каде вештачката интелигенција служи како поддршка, а не како замена.

И учесниците во дебатата беа поделени во ставовите. Дел предупредија на безбедносни ризици и послаба регулација на AI системите во споредба со банкарските апликации, додека други истакнаа дека ваквите алатки можат да ја подобрат анализата на податоци, да ги намалат грешките и да го направат финансиското планирање подостапно.

Скокот на цените на нафтените деривати, особено на дизелот, директно ќе се одрази врз цените на храната, предупредуваат земјоделските производители, оценувајќи дека новото поскапување доаѓа во најнеповолен момент на самиот праг на сеидбата и пролетните работи.

Според нив, доколку цената на нафтата се стабилизира на сегашното ниво, ударот врз цените ќе биде ограничен, но во случај на продлабочување на кризата, се очекува значително зголемување на трошоците и нов бран поскапувања.

Претседателот на Здружението на сточари, Милко Живковиќ, посочува дека земјоделците веќе функционираат на граница на исплатливост, а секое ново зголемување на трошоците дополнително ја влошува нивната состојба.

„Сточарството веќе со години се соочува со нерентабилност. Немаме адекватна поддршка од државата, што создава негативен амбиент за опстанок на земјоделството“, вели Живковиќ.

Тој додава дека, со оглед на тоа што земјата увезува сточна храна, концентрат и гориво, поскапувањето на дизелот ќе доведе до повисоки цени на млекото и млечните производи.

Земјоделецот Младен Алиградиќ предупредува дека уште поголем ризик од самото поскапување е можната недостиг на гориво, што би било особено критично во период кога земјоделските активности се во полн ек.

Досегашното зголемување од 16 центи по литар веќе претставува сериозен удар врз буџетите на производителите. За обработка на околу десет хектари земја, потребни се од 2.000 до 2.500 евра за гориво, што значи дека ова поскапување значително ги зголемува трошоците.

„Ако продолжи растот на цените, постои ризик сезоната да биде изгубена. Со растот на репроматеријалите, логично е да растат и цените на производите“, вели Алиградиќ.

Сточарот Жељко Радоч оценува дека ситуацијата најмногу ќе ја искористи увозното лоби, додека домашните производители, и покрај зголемените трошоци, ќе имаат ограничен простор за покачување на цените.

Земјоделецот Жељко Милиќ од Зета, кој обработува околу 20 хектари и одгледува десет култури, истакнува дека неговото производство целосно зависи од дизелот. Со потрошувачка од околу 800 литри неделно, зголемувањето од 16 центи по литар му ги зголемило трошоците за околу 150 евра неделно.

„Храната неизбежно ќе поскапи и кај нас и во регионот. Земјоделецот не може да продава под цена и да опстане“, нагласува Милиќ.

Земјоделците укажуваат и на недостиг од системска поддршка. Сè уште не е усвоен агробуџетот, што дополнително го отежнува планирањето на производството во услови на растечки трошоци.

Живковиќ истакнува дека земјоделците со децении бараат поврат на акцизата за гориво, пракса која е вообичаена во Европа, но без резултат.

„Додека ние плаќаме дизел по пазарни цени, горивото за луксузни јахти е целосно ослободено од даноци и акцизи. Тоа ја чини државата околу 15 милиони евра, додека повратот за земјоделците би изнесувал околу два милиона“, вели тој.

Земјоделците предупредуваат дека без итни мерки и поддршка, растот на цените на горивата ќе предизвика синџирна реакција што директно ќе се почувствува во цените на храната.