Годишната инфлација во Северна Македонија во април забрза и достигна 5,7 проценти, покажуваат најновите податоци на Државниот завод за статистика. Во март инфлацијата изнесуваше 4,9 проценти, што значи дека растот на цените дополнително се интензивирал во текот на изминатиот месец.

На месечно ниво, трошоците на живот во април се зголемиле за 1,3 проценти, по растот од 0,7 проценти регистриран во март.

Најголем годишен раст на цените е забележан кај алкохолните пијалаци и тутунот, каде поскапувањето достигнало 10,2 проценти. Значително зголемување има и кај храната и безалкохолните пијалаци, со раст од осум проценти на годишно ниво.

Силно поскапување е регистрирано и во транспортот, каде цените во април биле повисоки за 5,4 проценти во споредба со истиот период лани, а само на месечно ниво пораснале за дури 10,1 процент.

Раст на цените има и кај рекреацијата и културата, мебелот и одржувањето на домаќинствата, образованието, рестораните и хотелите, како и кај личната нега и социјалната заштита.

Од друга страна, најмало годишно зголемување е регистрирано кај осигурувањето и финансиските услуги, каде цените пораснале за 1,7 проценти, додека на месечно ниво немало промена.

Цената на еден галон (3,8 литри) обичен бензин во САД пораснала за 31 цент (0,26 евра) во текот на изминатата недела, достигнувајќи во средата просечни 4,54 долари за галон (1,02 евра за литар), што е за 52% повисоко во споредба со периодот пред војната со Иран, покажуваат податоците на Американското автомобилско здружение (AAA).

Главната причина поради која возачите плаќаат повеќе на бензинските пумпи е тоа што војната ги блокираше танкерите со нафта во близина на Ормускиот Теснец, тесен поморски премин низ кој во мирнодопски услови поминува една петтина од светската сурова нафта. Цената на суровата нафта, која е главна компонента во цената на бензинот, расте во поголемиот дел од последните два месеци, бидејќи Иран го затвори пловниот пат што минува покрај неговото крајбрежје.

Во средината на април цените на бензинот во САД паѓаа речиси две недели по ред, поради сигналите дека конфликтот би можел да се смири.

„По објавувањето на примирјето, постоеше одреден оптимизам дека ова навистина може да биде почеток на крајот на конфликтот“, изјави Роб Смит, директор за глобална малопродажба на горива во S&P Global Energy. „Така и цените на суровата нафта паднаа, а потоа следуваа и цените на бензинот на самото место, па и трговците ги намалија цените“, објасни тој.

Сепак, цените на бензинот повторно почнаа да растат бидејќи продлабочувањето на непријателствата околу американско-иранскиот поморски премин ги ограничува резервите на нафта.

„Постои суштински недостаток кој глобално ќе продолжи да постои, односно вистинска борба за задоволување на побарувачката, а тоа ќе ја зголемува цената“, рече Смит и додаде: „Без разлика што ќе каже владата или што мисли кој било учесник на пазарот, постои реален притисок за раст на цените секој ден додека Ормускиот Теснец е ограничен. Тој и натаму е сериозно ограничен.“

Сопствениците на бензински пумпи самостојно ги одредуваат своите цени, но врз нив влијаат бројни фактори.

Главната компонента во цената на бензинот е цената на барел сурова нафта. Во САД, цените на нафтата сочинувале околу 51% од цената на еден галон бензин во 2025 година, според податоците на Американската управа за енергетски информации.

Тоа значи дека кога растат цените на суровата нафта, најчесто растат и цените на бензинот. Помалку нафта на пазарот значи повисоки цени и на нафтата и на бензинот.

Ефективното затворање на Ормускиот Теснец од страна на Иран за време на војната предизвика најголемо нарушување во снабдувањето во историјата на нафтениот пазар, според Меѓународната агенција за енергија, зголемувајќи ги цените на нафтата на дури 112 долари за барел на почетокот на април.

Берзанските индекси на Волстрит повторно достигнаа рекордни нивоа, додека силен раст бележат и азиските пазари, поттикнати од побарувачката за технологии поврзани со вештачката интелигенција.

Во средата, индексот „Dow Jones“ порасна за 1,24 проценти и достигна 49.910 поени, додека „S&P 500“ се искачи за 1,46 проценти, на 7.365 поени. „Nasdaq“ забележа најсилен раст од 2,02 проценти и достигна нов рекорд од 25.838 поени.

Најголем придонес за растот имале акциите на производителите на чипови. По објавата на кварталните резултати, акциите на „AMD“ скокнаа за речиси 19 проценти, додека акциите на „Intel“ пораснаа за 4,5 проценти.

Индексот „PHLX Semiconductor“, кој ги следи компаниите од секторот за чипови, исто така порасна за 4,5 проценти и достигна ново рекордно ниво. Од почетокот на годината, индексот е во плус повеќе од 60 проценти.

Позитивно влијание врз пазарите имало и смирувањето на тензиите на Блискиот Исток. Иран соопшти дека разгледува нов американски предлог, откако се појавија информации дека Соединетите Американски Држави и Техеран се блиску до договор за меморандум поврзан со прекин на конфликтот.

Растот продолжи и на азиските берзи. „MSCI“ индексот на азиско-пацифички акции без јапонските акции утрово порасна за еден процент, а од почетокот на неделата е во плус околу седум проценти.

Јапонскиот индекс Nikkei првпат ја надмина границата од 62.000 поени, при што порасна за 5,6 проценти и достигна 62.826 поени. Раст бележат и берзите во Јужна Кореја и Тајван, каде акциите поврзани со вештачката интелигенција достигнуваат рекордни вредности.