Граѓаните во Србија сè почесто плаќаат со картички, а готовината постепено отстапува место на безготовинските начини на плаќање. Бројот на купувања со платежни картички во земјата во изминатите пет години е зголемен за 105%, покажуваат податоците на Народната банка на Србија.

Трендот продолжи и во вториот квартал од 2026 година. Во продавниците во Србија биле реализирани 237,9 милиони купувања со платежни картички, што е 19,3% повеќе во споредба со истиот период лани.

Од вкупниот број трансакции, 220,9 милиони биле реализирани со картички издадени од домашни даватели на платежни услуги, додека 17 милиони со картички издадени од странски даватели.

Расте и бројот на картички и инфраструктурата за нивно прифаќање. На крајот на јуни 2026 година во Србија биле издадени 13,7 милиони платежни картички, што е раст од 5,5% на годишно ниво, додека бројот на регистрирани корисници достигнал 7,1 милиони.

Истовремено, трговците располагаат со околу 195.000 POS-терминали, или 10,1% повеќе од пред една година. Продолжува и ширењето на банкоматската мрежа, која на крајот на јуни броела 3.412 банкомати, што претставува годишен раст од 6,8%.

Особено впечатлив е долгорочниот тренд. Во вториот квартал од 2022 година биле реализирани 116 милиони купувања со платежни картички, наспроти 237,9 милиони четири години подоцна.

Според Народната банка на Србија, растот на безготовинските плаќања ја потврдува промената на навиките на потрошувачите, но и зголемената атрактивност на Србија како туристичка дестинација.

Податоците покажуваат дека дигиталните и безготовинските плаќања стануваат сè поважен дел од секојдневната економија, додека зависноста од готовината постепено се намалува.

Кредитирањето на населението продолжува забрзано да расте во регионот, а особено силна динамика се забележува кај станбените кредити. Податоците за Хрватска покажуваат двоцифрен годишен раст, додека во Македонија стапката на раст на станбеното кредитирање е уште повисока.

Според анализа на RBA, изработена врз основа на податоците на Хрватската народна банка, вкупните кредити на населението во Хрватска достигнале 28,9 милијарди евра, што претставува годишен раст од 10,8 проценти.

Најголем дел од задолжувањето отпаѓа на станбените кредити, чиј износ достигнал 14,5 милијарди евра. Тие на годишно ниво пораснале за 13,1 процент.

Во Македонија динамиката кај станбеното кредитирање е уште поизразена. Според податоците за јуни, станбените кредити бележат годишен раст од 16,6 проценти.

Споредбата покажува дека растот на станбените кредити во Македонија во овој период е за 3,5 процентни поени повисок од стапката регистрирана во Хрватска.

Податоците укажуваат дека побарувачката за станбени кредити останува силна во регионот, при што Македонија во моментов бележи побрза годишна динамика на раст од Хрватска.

Српската компанија Kodar Energomontaža обезбеди 1,805 милијарди динари, односно околу 15,4 милиони евра, преку емисија на зелени корпоративни обврзници, уште еден пример дека компаниите во регионот бараат алтернативни извори на капитал покрај класичното банкарско кредитирање.

Компанијата понуди вкупно 586.000 обврзници со номинална вредност од 10.000 динари, односно емисија со максимална вредност од 5,86 милијарди динари или околу 50 милиони евра. На примарното тргување на Белградската берза на 24 август биле продадени 180.500 обврзници, со што биле прибрани 1,805 милијарди динари. Тоа претставува околу 31 отсто од максимално планираната емисија.

Иако не бил запишан целиот понуден износ, емисијата се смета за успешна, а собраните средства ќе бидат насочени кон зелени енергетски проекти – изградба на ветерниот парк „Јасиково“, како и соларен парк и батериски капацитет кај Димитровград. Обврзниците имаат фиксна годишна каматна стапка од 7 отсто и рок на достасување од пет години.

Но, позначајно од самата емисија е прашањето зошто сè повеќе компании го разгледуваат пазарот на капитал како дополнителен извор на финансирање.

Корпоративната обврзница ѝ овозможува на компанијата директно да позајми капитал од инвеститорите, наместо целиот финансиски товар да го врзе за една или неколку банки. На тој начин може да се диверзифицираат изворите на финансирање, да се обезбеди капитал со подолг рок и однапред познати услови, а кај зелените обврзници средствата се врзуваат и за конкретни еколошки или енергетски проекти.

Од друга страна, излегувањето на пазарот не значи автоматски поевтини пари. Компанијата мора да понуди принос што ќе биде доволно привлечен за инвеститорите, да ги исполни регулаторните барања и да обезбеди поголема транспарентност. Резултатот на Kodar, каде што биле продадени околу 31 отсто од планираните обврзници, истовремено покажува дека развојот на ваков пазар зависи и од тоа колку инвеститори се подготвени да преземат корпоративен ризик.

Во Србија емисијата на Kodar е дел од пошироки напори за развој на корпоративниот пазар на обврзници, вклучително и програма поддржана од Светска банка. Од Белградската берза оценија дека корпоративните обврзници постепено добиваат место меѓу изворите на долгорочно финансирање на домашните компании.

Слични сигнали во последниот период има и во Македонија.

На Македонската берза летово беа отворени две јавни понуди на корпоративни обврзници. Iute Credit Macedonia понуди 30.000 обврзници со номинална вредност од 100 евра, односно емисија од вкупно три милиони евра. Комисијата за хартии од вредност ја одобри емисијата со фиксна годишна каматна стапка од 8,5 отсто.

ТТК Банка, пак, во јули објави јавна понуда за четвртата емисија корпоративни обврзници, со 1.500 обврзници по номинална вредност од 1.000 евра, односно максимален износ од 1,5 милиони евра.

Во 2025 и 2026 година имаше и други емисии на должнички инструменти од македонски банки. УНИ Банка доби одобрение за емисија на перпетуални обврзници од пет милиони евра, а ПроКредит Банка во мај 2026 година доби одобрение за приватна емисија на перпетуална обврзница од исто така пет милиони евра.

Тоа сè уште не значи дека корпоративните обврзници во Македонија претставуваат вистинска конкуренција на банкарските кредити. Банкарскиот сектор останува доминантен извор на финансирање за компаниите, додека корпоративниот bond market е релативно мал.

Но, новите емисии покажуваат дека пазарот постепено добива поголемо значење.

За компаниите тоа значи можност да не зависат исклучиво од банкарски кредити, а за инвеститорите – дополнителен инструмент во кој може да го пласираат капиталот. Доколку бројот на издавачи и инвеститори продолжи да расте, корпоративните обврзници би можеле да станат многу поважен дел од финансирањето на компаниите и во Македонија.