Еврото падна во европското тргување во четвртокот во однос на кошницата светски валути и повторно се приближи до најниското ниво во последните четири месеци, под притисок на наглото поскапување на енергенсите предизвикано од војната меѓу САД, Израел и Иран.

Зголемените цени на нафтата и гасот дополнително ги влошуваат економските изгледи за Европа и се очекува да предизвикаат нов раст на инфлацијата во еврозоната. Тоа создава сè поголем притисок врз носителите на политики во Европската централна банка, кои се соочуваат со сложена дилема – дали да ја ограничат инфлацијата или да ја поддржат економската активност.

Во исто време, европската економија може да има потреба од дополнителна монетарна поддршка за да се спречи посилен економски пад.

Според последните податоци, еврото денеска ослабна за 0,25 проценти во однос на американскиот долар и се тргуваше по курс од 1,1605 долари, по отворањето на 1,1633 долари и откако накратко достигна дневен максимум од 1,1647 долари.

Во средата еврото забележа раст од 0,2 проценти во однос на доларот, што беше прв дневен раст по три последователни сесии на пад и делумно закрепнување од четиримесечното дно од 1,1530 долари.

Во меѓувреме, индексот на американскиот долар се зголеми за 0,25 проценти, приближувајќи се до највисоките нивоа во последните четири месеци. Инвеститорите продолжуваат да го гледаат доларот како побезбедна инвестиција поради стравувањата дека конфликтот на Блискиот Исток може да се прошири и да има негативно влијание врз глобалната трговија и светската економија.

Пазарите со внимание го очекуваат и месечниот извештај за вработеноста во САД, кој треба да биде објавен во петок и кој би можел да даде јасни сигнали за идната политика на каматните стапки на Федералните резерви во првата половина од годината.

Во меѓувреме, глобалните цени на енергијата нагло пораснаа како последица од конфликтот со Иран, кој ги наруши енергетските извозни текови од Блискиот Исток. Нападите врз бродови и енергетска инфраструктура доведоа до затворање на поморските рути во Персискиот Залив и прекин на дел од производството од Катар до Ирак.

Цената на нафтата „брент“ оваа недела се зголеми за повеќе од 16 проценти и достигна 20-месечен максимум од 85,07 долари за барел, додека цените на гасот во Европа скокнаа за околу 70 проценти од крајот на минатата недела.

Аналитичарите од „Wells Fargo“ предупредуваат дека еврото се наоѓа во тешка позиција. Европа наскоро влегува во сезоната на полнење на складиштата со природен гас, а Европската унија ја започнува со рекордно ниски резерви, што значи дека ќе мора да купува големи количини енергија во период кога цените може значително да пораснат.

Шефот за истражување на девизни пазари во „Deutsche Bank“, Џорџ Саравелос, оценува дека главниот фактор што влијае врз движењето на односот евро-долар е токму енергијата.

Според него, во моментов се формира негативен шок во снабдувањето кој практично функционира како директен „данок“ за европските економии, бидејќи тие мора да плаќаат повисоки суми за енергенси на странските производители – во американски долари.

Аналитичарите од „ING“ во своја истражувачка белешка наведуваат дека позицијата на Европската централна банка одеднаш станала неизвесна и дека проблемот веројатно нема да се реши во блиска иднина.

Тие предупредуваат дека евентуално зголемување на каматните стапки од страна на Европската централна банка би можело да создаде сериозен ризик за финансиските пазари и да доведе до значително проширување на разликите меѓу приносите на државните обврзници во еврозоната.

Ескалацијата на кризата на Блискиот Исток почнува да има силно влијание врз глобалните финансиски пазари, особено врз пазарот на државни обврзници. Инвеститорите во последните денови масовно продаваат американски, европски и британски државни обврзници, реагирајќи на растечките стравувања дека конфликтот ќе предизвика нов бран на инфлација преку зголемување на цените на енергенсите.

Главната причина за ваквата реакција е наглото поскапување на нафтата. Вообичаено, во време на геополитички тензии државните обврзници се сметаат за „сигурно засолниште“ за капиталот, бидејќи инвеститорите се повлекуваат од поризични средства и бараат стабилност. Но овојпат фокусот на пазарите е насочен кон инфлациските последици од евентуалното долгорочно зголемување на цените на енергијата, што ја менува вообичаената логика на однесување на инвеститорите.

Причината за ваквите стравувања лежи во фактот што енергетските цени имаат директно и индиректно влијание врз целокупната економија. Кога цената на нафтата расте, растат и трошоците за транспорт, производство и снабдување, што со тек на време се прелева во повисоки цени на производите и услугите. Овој процес го поттикнува инфлацискиот притисок, што пак ги принудува централните банки да бидат повнимателни со намалувањето на каматните стапки.

Пазарите досега очекуваа дека во текот на 2026 година централните банки, особено Федералните резерви на САД и Европската централна банка, ќе продолжат со постепено намалување на каматните стапки по периодот на агресивно заострување на монетарната политика. Меѓутоа, доколку инфлацијата повторно се засили поради поскапувањето на енергијата, овие планови би можеле да бидат одложени или целосно ревидирани.

Дополнителен фактор на неизвесност е ескалацијата на воените активности во регионот. Кризата се продлабочува по нападите на САД и Израел врз Иран, при што се изведуваат воздушни напади и напади со дронови врз воени бази и аеродроми. Ваквите случувања не само што ја зголемуваат геополитичката нестабилност, туку и создаваат ризик од нарушување на глобалните енергетски снабдувачки синџири.

Во ваков контекст, финансиските пазари се наоѓаат во чувствителна фаза во која геополитиката, енергетските цени и монетарната политика се силно поврзани. Инвеститорите внимателно ги следат случувањата на Блискиот Исток, бидејќи секое понатамошно проширување на конфликтот може дополнително да ги зголеми цените на нафтата и да создаде нов инфлациски притисок на глобално ниво.

Сумирано, реакцијата на инвеститорите укажува дека пазарите моментално ја гледаат инфлацијата како поголем ризик од финансиската нестабилност. Наместо да бараат засолниште во обврзниците, тие се повлекуваат од нив, проценувајќи дека потенцијалниот раст на инфлацијата може да ги задржи каматните стапки повисоки подолго време. Ова претставува значаен сигнал дека геополитичките конфликти и понатаму имаат силна моќ да го обликуваат глобалниот економски и финансиски амбиент.

Македонската економија го задржува позитивниот тренд, при што бруто-домашниот производ (БДП) во четвртиот квартал од 2025 година порасна за 3,5 проценти, покажуваат најновите податоци на Државниот завод за статистика.

Министерката за финансии Гордана Димитриеска-Кочоска на прес-конференција оцени дека станува збор за континуитет на стабилни економски движења, со оглед дека ова е шести квартал по ред со солидно темпо на раст. Таа посочи дека остварениот резултат се надоврзува на растот од 4,3 проценти во истиот квартал претходната година.

Според споредбените податоци, Македонија повторно се позиционира меѓу земјите со највисок раст во регионот и пошироко во Европа. Во четвртиот квартал повисока стапка на раст е регистрирана само во Малта, Кипар и Полска. Во регионот, Србија забележала раст од 2,2 проценти, Хрватска 3,6 проценти, Бугарија 3 проценти, а Словенија 2 проценти.

Кумулативно, реалниот економски раст во 2025 година изнесува 3,5 проценти, што е во рамки на проекциите на Министерството за финансии. Буџетскиот дефицит е задржан на ниво од 4 проценти од БДП, додека јавниот долг е намален и изнесува 59,3 проценти од БДП.

Анализата на секторските движења покажува дека растот е на широка основа. Највисока динамика бележи градежништвото со раст од 14,6 проценти, при што нискоградбата има реален раст од 12,5 проценти. Стручните и научните дејности бележат раст од 8,1 процент, трговијата и транспортот 4,4 проценти, а преработувачката индустрија 3,6 проценти. Единствено земјоделството регистрира благо намалување од 0,4 проценти.

Особено се издвојува растот на извозот на стоки и услуги од 9,7 проценти, што укажува на зајакнување на извозната активност. Приватната потрошувачка останува стабилна со реален раст од 2 проценти, поддржана од растот на платите. Бруто-инвестициите бележат намалување од 3 проценти, што се толкува во контекст на високата споредбена основа од претходната година, кога во последниот квартал беше остварен раст од 23,7 проценти.

Од Министерството за финансии порачуваат дека и покрај неизвесностите на меѓународната сцена, економските политики ќе продолжат да се креираат со цел поддршка на стопанството и одржување на стабилноста, со фокус на одржлив раст и фискална дисциплина.