Македонија се соочува со сериозна закана од прв генерален штрајк на ниво на цела држава – и тоа не поради барањата на работниците, туку поради однесувањето на дел од работодавачите.

Ова го истакна Слободан Трендафилов од Сојузот на синдикати на Македонија (ССМ), кој на седница на Економско-социјалниот совет изнесе алармантни податоци што фрлаат тешка сенка врз пазарот на трудот.

Според Трендафилов, над 250 милиони евра придонеси за задолжително социјално и пензиско осигурување не се платени, додека практиката на „плата во плико“, за која се мислеше дека е надмината, повторно се враќа на голема врата во Македонија.

Дополнителна загриженост предизвикува структурата на придонесите. Како што посочи Трендафилов, вкупното оптоварување со придонеси изнесува речиси 50%, но само до одреден лимит. Работодавачите кои исплаќаат плати над 16.000 евра, односно над 12 просечни плати, над овој праг плаќаат само персонален данок, без плаќање придонеси.

Како илустративен пример, Трендафилов наведе случај во кој работодавач во јуни исплатил плата од 300.000 евра. За првите 16.000 евра биле платени придонеси, додека за остатокот – исклучиво персонален данок.

Според него, токму ваквиот модел отвора простор за извлекување средства и нивно користење за исплати „во кеш“, со што директно се оштетуваат работниците и се поткопуваат фондовите за пензиско и здравствено осигурување.

Доколку институциите не реагираат навреме, предупреди Трендафилов, одговорноста за можниот генерален штрајк ќе падне токму врз работодавачите, кои потоа ќе треба јавно да објаснат зошто Македонија за првпат би била парализирана поради непочитување на основните правила на фер труд и социјална солидарност.

Според анализата на МПИН податоците за исплата на плати, во мај 2025 година во евиденцијата не е регистриран ниту еден вработен кој прима минимална плата. Податок кој на прв поглед може да звучи охрабрувачки, но отвора сериозни прашања за неговата реална валидност, посочува Слободан Трендафилов од Сојузот на синдикати на Македонија.

Имено, само неколку месеци претходно, во првиот квартал од 2025 година, официјалните податоци покажуваа дека помеѓу 25.000 и 35.000 работници земале минимална плата или плата пониска од законски утврдениот минимум. Од април наваму, овие работници како да исчезнале од статистиката – без јасно објаснување дали станува збор за административна корекција, промена во методологијата или системски проблем во евиденцијата.

Она што дополнително загрижува е структурата на платите во првата половина од 2025 година. Дури 33,1% од вработените примале плата пониска од 30.000 денари, додека 73% од работниците земале плата под просечната, вели Трендафилов.

Според него, овие бројки јасно укажуваат на сериозна концентрација на повисоки примања кај ограничен број лица – менаџери и сопственици на бизниси – додека најголемиот дел од вработените остануваат со ниски и недоволни приходи за покривање на основните животни трошоци.

Отсуството на минималната плата од официјалната статистика не значи дека проблемот е решен. Напротив, тоа отвора сомнеж за прикриена нееднаквост и дополнително ја нагласува потребата од итна дебата за растот на платите, продуктивноста и реалниот животен стандард во Македонија.

Прашањето повеќе не е дали платите треба да растат, туку колку долго економијата може да функционира со ваква распределба на доходот.

Македонија повторно се задолжи на меѓународните пазари со издавање на 10-тата еврообврзница, вредна една милијарда евра, со цел сервисирање на доспеаните обврски и стабилизирање на јавните финансии. Но, веќе во наредните месеци се очекува ново задолжување, овојпат преку кредити, за да се обезбедат средства за редовно плаќање на обврските.

Што значи ова за економијата, дали годинава може да се очекува раст или стагнација, како ќе се движи инфлацијата и што може да очекува бизнис-секторот?

Во новата епизода на FinSight, разговараме со Благица Петрески, извршна директорка на Finance Think – Институт за економски истражувања и политики. Анализираме каде завршуваат буџетските пари, колкав е товарот на јавниот долг, колку е реален проектираниот раст од 3,5 отсто и дали зголемувањето на платите може дополнително да ја подгрее инфлацијата.

Во фокусот се и продуктивноста на работниците, сивата економија, ефектите од проектот „Мој ДДВ“, како и клучните реформи што ѝ се потребни на економијата за одржлив раст и подобар животен стандард.

Новинар: Наташа Мерсовска