Македонската економија влегува во последното тримесечје од 2026 година со неколку показатели што отвораат важно прашање за поврзаноста меѓу банкарското кредитирање и реалната економска активност. Кредитите продолжуваат да растат со двоцифрена стапка, индустрискиот промет бележи значително годишно зголемување, а банкарскиот систем располага со висока капитализираност и релативно ниско ниво на нефункционални кредити. На прв поглед, оваа комбинација создава поволна основа за економски раст, но подеталната анализа покажува дека движењата не се еднакви во сите сектори и дека остануваат важни прашања за квалитетот и одржливоста на кредитната експанзија.

Најновите податоци на Државниот завод за статистика, објавени на 15 октомври, покажуваат дека вкупниот промет во индустријата во август 2026 година бил повисок за 8,8% во споредба со август минатата година. Особено значајно е што прометот на странските пазари пораснал за 11,2%, додека на домашниот пазар растот изнесувал 4,4%. Оваа разлика упатува на посилна годишна динамика кај продажбата на странските пазари, што е важно за економија во која извозно ориентираните компании имаат значајна улога во индустриската активност.

Сепак, месечната динамика дава поинаква слика. Во август индустрискиот промет бил понизок за 16,3% во споредба со јули, додека во првите осум месеци од годината кумулативниот раст изнесувал 3%. Овие податоци покажуваат зошто една висока годишна стапка не треба автоматски да се толкува како трајно забрзување на индустријата. Месечните промени можат да бидат поврзани со сезонски фактори, работни денови, динамика на испораките и структурата на индустриското производство, па затоа за оценување на трендот е потребно следење на подолг временски период.

Кредитната активност расте побрзо од депозитите

Паралелно со индустриските движења, банкарскиот сектор бележи силна кредитна активност. Според последните месечни податоци на Народната банка, вкупните кредити во август 2026 година биле повисоки за 13,6% на годишно ниво, додека депозитите пораснале за 9%. Разликата од 4,6 процентни поени покажува дека кредитирањето во анализираниот период се зголемувало побрзо од депозитната база, иако од оваа споредба не може самостојно да се заклучи дека постои проблем со ликвидноста.

Посебно внимание заслужува корпоративниот сектор, кај кој годишниот раст на кредитите во август достигнал 15,1%. Ова е важно бидејќи банкарското финансирање на компаниите може да поддржи инвестиции во производствени капацитети, набавка на опрема, зголемување на залихите и проширување на деловните активности. Но, не секој корпоративен кредит претставува нова инвестиција. Дел од средствата можат да бидат насочени кон обртни средства, рефинансирање постојни обврски или покривање на зголемени оперативни трошоци.

Затоа, за да се утврди колкав дел од кредитниот раст навистина придонесува за зголемување на продуктивноста, потребни се дополнителни податоци за намената на кредитите, секторската распределба и структурата на новите инвестиции. Без таква анализа, поврзаноста меѓу кредитниот раст и индустриските резултати може да се разгледува како економски значајна, но не и како директно докажана причинско-последична врска.

Банките располагаат со солидна финансиска основа

Податоците на Македонската банкарска асоцијација за второто тримесечје од 2026 година покажуваат дека вкупната актива на банкарскиот систем достигнала 954,94 милијарди денари, во споредба со 858,40 милијарди денари на крајот од јуни 2025 година. Тоа претставува годишно зголемување од приближно 11,2%, што покажува дека банкарскиот систем продолжил да го проширува обемот на своето работење.

Во истиот период, вкупните кредити се зголемиле од 524,19 милијарди на 592,19 милијарди денари, што претставува раст од приближно 13%. Депозитите пораснале од 615,09 милијарди на 677,06 милијарди денари, односно за околу 10,1%. Овие квартални податоци ја потврдуваат пошироката слика на растечка кредитна активност, но стапките не треба директно да се мешаат со августовските показатели, бидејќи се однесуваат на различни датуми на мерење.

Истовремено, адекватноста на капиталот на банкарскиот систем на крајот од јуни изнесувала 19,52%, додека стапката на нефункционални кредити била 1,97%. Во споредба со јуни 2025 година, кога нефункционалните кредити учествувале со 2,45%, забележано е подобрување од 0,48 процентни поени. Ова е важен показател за квалитетот на кредитното портфолио, но не претставува гаранција дека ризиците нема да се зголемат во иднина.

Каматните стапки остануваат важен фактор

Цената на финансирањето е уште еден фактор што влијае врз инвестиционите одлуки на компаниите. Во август 2026 година просечната каматна стапка на вкупните кредити изнесувала 4,67%, што е за 0,23 процентни поени пониско во споредба со истиот месец минатата година.

Намалувањето на просечната каматна стапка може постепено да го олесни товарот на финансирањето, но неговиот ефект зависи од структурата на кредитите, договорените услови и учеството на фиксните и променливите каматни стапки. За компаниите што планираат долгорочни инвестиции, предвидливоста на финансиските трошоци често е подеднакво важна како и самата висина на каматата.

Од друга страна, инфлацијата останува фактор што влијае врз деловните трошоци и куповната моќ. Во септември годишната инфлација изнесувала 2,7%, додека на месечно ниво вкупните трошоци на животот останале непроменети. Сепак, храната и безалкохолните пијалаци поскапеле за 0,5% во споредба со август, што покажува дека ценовните притисоци не се еднакво распределени меѓу различните категории потрошувачка.

Што значи ова за македонската економија?

Комбинацијата од растечко кредитирање, повисок индустриски промет и солидна банкарска капитализираност претставува позитивна основа за економската активност. Сепак, за кредитниот раст да се претвори во долгорочно зголемување на економскиот потенцијал, важно е финансирањето да биде насочено кон продуктивни инвестиции, модернизација, извозна конкурентност и создавање повисока додадена вредност.

Во следниот период особено важно ќе биде да се следи дали корпоративните кредити продолжуваат да растат побрзо од кредитите на населението, дали индустрискиот промет ќе ја задржи позитивната годишна динамика и дали депозитната база ќе продолжи да обезбедува стабилна поддршка за кредитната активност. Дополнително, евентуалното забавување на економската активност или зголемување на финансиските трошоци би можело да влијае врз способноста на компаниите редовно да ги сервисираат обврските.

Заклучок

Последните показатели упатуваат на економија во која банкарското кредитирање продолжува да биде важен извор на финансирање, а индустријата бележи позитивни годишни резултати. Но, вистинскиот тест за одржливоста на овој циклус нема да биде само колку брзо растат кредитите, туку колкав дел од нив создава нови инвестиции, повисока продуктивност и долгорочна конкурентност.

Македонските банки засега располагаат со солидна капитална основа и низок удел на нефункционални кредити. Предизвикот во следниот период ќе биде да се задржи рамнотежата меѓу поддршката на економскиот раст и внимателното управување со кредитниот ризик.

Редакција Банкарство

Македонскиот пазар на недвижности продолжува да биде тесно поврзан со банкарското кредитирање, а најновите расположливи показатели отвораат важно прашање за односот меѓу побарувачката за станбени кредити и понудата на нови станови. Според податоците на Народната банка за август 2026 година, станбените кредити бележат годишен раст од 16,2%, додека вкупните кредити на домаќинствата се зголемени за 12,3%. Истовремено, Државниот завод за статистика објави дека во август биле издадени 333 одобренија за градење, со кои, меѓу другото, е предвидена изградба на 1.030 станови.

Овие два показатела не можат директно да се споредуваат како идентични економски категории. Растот на станбените кредити ја покажува промената на кредитното портфолио на банките, додека бројот на предвидени станови произлегува од административни одобренија за изградба. Сепак, нивното паралелно разгледување овозможува подобро разбирање на движењата на пазарот на недвижности и на потенцијалните предизвици за купувачите, инвеститорите и банките.

Зошто станбените кредити растат побрзо?

Годишниот раст од 16,2% кај станбените кредити е за 3,9 процентни поени повисок од растот на вкупните кредити на населението. Во истиот период, потрошувачките кредити бележат раст од 12,2%, што дополнително ја истакнува динамиката на финансирањето на недвижности.

Поголемиот раст на станбеното кредитирање може да биде поврзан со повеќе фактори, меѓу кои побарувачката за сопствен дом, инвестициите во недвижности, висината на цените на становите и условите за кредитирање. Сепак, достапните агрегатни податоци не овозможуваат прецизно да се утврди колкав дел од растот произлегува од зголемен број нови кредити, а колкав од поголема просечна вредност на одобрените кредити.

Оваа разлика е особено важна. Доколку вредноста на станбеното кредитирање расте побрзо од бројот на купени недвижности, тоа би можело да укажува на повисоки износи потребни за финансирање на купувањата. За да се потврди таква тенденција, потребни се дополнителни податоци за бројот на новоодобрени станбени кредити, просечниот износ на кредитите и реализираните цени на недвижностите.

Во август се предвидени 1.030 станови

Податоците на Државниот завод за статистика покажуваат дека во август 2026 година биле издадени 333 одобренија за градење, што претставува зголемување од 18,9% во однос на истиот месец од претходната година. Во рамките на издадените одобренија е предвидена изградба на 1.030 станови со вкупна корисна површина од 80.530 квадратни метри.

Овие податоци претставуваат показател за идната градежна активност, но не значат дека сите предвидени станови ќе бидат изградени или понудени на пазарот во краток временски период. Реализацијата зависи од динамиката на градежните работи, финансирањето на проектите, пазарната побарувачка и други фактори.

Дополнително, бројот на нови станови не ја претставува целокупната понуда на недвижности. На пазарот се продаваат и постојни станови, а дел од купувањата се реализираат без банкарски кредит. Затоа, за сеопфатна процена на пазарната рамнотежа потребни се и податоци за трансакциите, цените, завршените станови и структурата на купувачите.

Големиот раст на вредноста на одобренијата бара внимателно толкување

Посебно внимание привлекува податокот дека предвидената вредност на објектите според издадените одобренија за градење во август изнесувала 21,78 милијарди денари, што претставува годишно зголемување од 315,5%.

На прв поглед, оваа бројка би можела да создаде впечаток за исклучително силен раст на инвестициите во станбена изградба. Меѓутоа, Државниот завод за статистика експлицитно наведува дека зголемувањето на вредноста во голема мера се должи на одобрението за изградба на автопатот А4, на делницата Граничен премин Блаце – Скопје.

Оттука, не би било методолошки оправдано растот од 315,5% да се претстави како раст на инвестициите во станови. Овој показател се однесува на вкупната предвидена вредност на објектите опфатени со издадените одобренија, вклучувајќи и инфраструктурни проекти.

Што значи инфлацијата за купувачите?

Во септември 2026 година годишната инфлација во Македонија изнесувала 2,7%, додека на месечно ниво индексот на трошоците на животот останал непроменет. Ова покажува забавување на општите ценовни притисоци во споредба со претходни периоди, но не значи дека цените на недвижностите се стабилизирале во ист обем.

Индексот на потрошувачките цени не претставува директна мерка за пазарните цени на становите. За нивното следење потребни се посебни показатели, а при носење одлука за купување особено значајни се расположливиот доход, висината на учеството, каматната стапка, рокот на отплата и вкупниот трошок на кредитот.

За домаќинствата што размислуваат за станбен кредит, најголемиот ризик не е нужно само почетната месечна рата, туку способноста за редовна отплата во текот на повеќе децении. Промените во приходите, каматните стапки и трошоците на животот можат значително да влијаат врз финансиската одржливост на задолжувањето.

Банкарскиот сектор има интерес од раст, но и од стабилност

Станбените кредити претставуваат значаен дел од долгорочното кредитирање на населението, а нивниот раст создава можности за банките да го зголемат обемот на работење. Сепак, силната кредитна активност бара соодветна процена на кредитоспособноста на клиентите и внимателно следење на вредноста на недвижностите што служат како обезбедување.

Особено важно е банките да не ја засноваат процената на ризикот исклучиво врз очекувањето дека цените на недвижностите постојано ќе растат. Кредитната одлука треба да биде одржлива и во сценарио на послаб раст на приходите, повисоки трошоци или неповолни промени на пазарот.

Заклучок

Податоците за август покажуваат дека станбеното кредитирање останува еден од најдинамичните сегменти на банкарскиот пазар во Македонија, додека издадените одобренија за градење сигнализираат продолжување на новата градежна активност.

Сепак, од овие показатели не може да се заклучи дека понудата на станови е доволна или недоволна во однос на побарувачката. За таква оцена неопходна е поширока анализа што ќе ги опфати реализираните трансакции, цените на недвижностите, завршените станови, бројот на нови кредити и финансиската состојба на домаќинствата.

Клучното прашање за македонскиот пазар не е само колку брзо растат станбените кредити, туку дали кредитирањето, цените и понудата на недвижности се движат во економски одржлива рамнотежа.

Редакција Банкарство

Денарското штедење во македонските банки продолжува да носи повисока просечна каматна стапка од девизното, при што разликата меѓу двата сегмента на крајот од јуни 2026 година достигнала 0,93 процентни поени. Според податоците на Македонската банкарска асоцијација, просечната пондерирана камата на денарските депозити изнесувала 2,61 процент, додека кај девизните депозити достигнала 1,68 проценти. Ваквата разлика отвора важно прашање за граѓаните и компаниите кои располагаат со заштеди: дали повисоката камата е доволна причина средствата да се чуваат во денари или одлуката треба да се носи врз основа на поширока проценка на ризиците, инфлацијата и идните финансиски потреби?

Податоците покажуваат дека банкарскиот сектор управува со вкупна депозитна база од 677,06 милијарди денари, при што најголемиот дел од средствата припаѓа на домаќинствата. Но, и покрај големината на депозитниот пазар, приносите од штедењето значително се разликуваат зависно од валутата, рочноста и конкретните услови што ги нуди банката.

Разликата меѓу денарските и девизните камати се зголемува

На крајот од јуни 2025 година, просечната каматна стапка на денарските депозити изнесувала 2,74 проценти, додека девизните депозити носеле просечна камата од 1,65 проценти. Разликата тогаш изнесувала 1,09 процентни поени.

Една година подоцна, денарската депозитна камата се намалила на 2,61 процент, додека девизната се зголемила на 1,68 проценти. Тоа значи дека разликата меѓу двата сегмента всушност се намалила на 0,93 процентни поени, но и понатаму останува значајна.

Овие движења покажуваат дека каматните стапки не се менуваат со идентична динамика кај сите депозитни производи. За банките, цената на привлечените средства зависи од потребите за ликвидност, структурата на депозитната база и конкуренцијата, додека за штедачите најважни се реалниот принос и достапноста на средствата.

Колку изнесува разликата на депозит од 10.000 евра?

Доколку се направи едноставна илустративна пресметка за заштеда во вредност од 10.000 евра, разликата меѓу просечните каматни стапки може да се претстави преку номиналниот годишен каматен приход.

При каматна стапка од 2,61 процент, депозитот би донел 261 евро камата за една година, додека при стапка од 1,68 проценти каматниот приход би изнесувал 168 евра. Разликата е 93 евра годишно, пред евентуални даночни обврски, трошоци и валутни ефекти.

Сепак, оваа пресметка не претставува реална понуда од конкретна банка. Просечните пондерирани каматни стапки се пресметуваат врз основа на постојните депозитни состојби и не мора да одговараат на условите што банките моментално ги нудат за нови орочувања.

Дополнително, заштедата во денари и заштедата во евра не се идентични финансиски позиции. Доколку штедачот има идни обврски во евра, валутната структура на неговите средства може да биде подеднакво важна како и висината на каматата.

Зошто банките плаќаат повеќе за денарските средства?

Повисоките камати на денарските депозити можат да се разгледуваат во контекст на потребата од стабилни извори на финансирање во домашната валута. Банките одобруваат кредити, извршуваат плаќања и управуваат со ликвидноста во денари, поради што структурата на депозитите има директно влијание врз нивното секојдневно работење.

Од друга страна, девизните депозити претставуваат важен дел од финансиското однесување на граѓаните, особено во економија во која еврото има значајна улога при формирањето на цените на недвижностите и при долгорочното финансиско планирање.

Стабилноста на денарскиот курс во однос на еврото е една од основните цели на монетарната политика на Народната банка, но тоа не значи дека валутниот ризик треба целосно да се игнорира при носењето индивидуални финансиски одлуки.

За штедачите, изборот на валута треба да биде поврзан со структурата на нивните приходи, расходи и идни обврски, наместо да се темели исклучиво на моменталната разлика во каматните стапки.

Граѓаните обезбедуваат две третини од депозитната база

На крајот од јуни 2026 година, депозитите на домаќинствата достигнале 454,99 милијарди денари, што претставува приближно 67,2 проценти од вкупните депозити во банкарскиот сектор.

Во истиот период, депозитите на нефинансиските компании изнесувале 190,39 милијарди денари, со учество од околу 28,1 процент.

Овие показатели ја потврдуваат значајната улога на граѓаните во финансирањето на банкарскиот систем. Сепак, вкупната вредност на депозитите не покажува како средствата се распределени меѓу поединечните домаќинства, ниту колкав дел од населението располага со значителни финансиски заштеди.

За оценка на финансиската состојба на граѓаните потребни се дополнителни податоци за распределбата на депозитите, задолженоста, расположливиот доход и реалната куповна моќ.

Каматите на кредитите се намалуваат побрзо од депозитните

Интересен показател е движењето на кредитните каматни стапки. Просечната пондерирана камата на вкупните кредити на крајот од јуни 2026 година изнесувала 4,67 проценти, наспроти 5,03 проценти една година претходно.

Во истиот период, просечната камата на вкупните депозити се намалила од 2,20 на 2,17 проценти.

Тоа значи дека просечната кредитна камата се намалила за 0,36 процентни поени, додека депозитната за само 0,03 процентни поени.

Разликата меѓу двете просечни стапки се намалила од 2,83 на 2,50 процентни поени, што укажува на промени во условите под кои банките остваруваат приходи од кредитирање и плаќаат камати на привлечените депозити.

Сепак, оваа разлика не е идентична со нето каматната маржа, бидејќи таа зависи и од структурата на активата, обврските и реално остварените каматни приходи и расходи.

Дали штедењето ја победува инфлацијата?

За граѓаните, номиналната камата не е единствениот показател за исплатливоста на штедењето. Подеднакво важно е колку растат цените на производите и услугите во периодот во кој средствата се орочени.

Доколку инфлацијата е повисока од каматниот принос, реалната куповна моќ на заштедата може да се намалува, иако номиналниот износ на средствата расте.

Поради тоа, споредбата меѓу депозитните производи треба да ја вклучи и очекуваната инфлација, но без претпоставка дека нејзината идна вредност може сигурно да се предвиди.

Кај долгорочните заштеди, дополнително значење има можноста средствата да бидат вложени во други финансиски инструменти, како инвестициски фондови или обврзници, но тие можат да носат различен степен на ризик и не претставуваат директна замена за банкарски депозит.

Заклучок

Денарското штедење продолжува да носи повисока просечна камата од девизното, но разликата меѓу двата сегмента е помала отколку пред една година. За граѓаните тоа значи дека изборот на валута и рочност треба да се темели на поширока финансиска проценка, а не само на споредба на номиналните каматни стапки.

За банките, структурата на депозитите останува еден од најважните фактори за стабилноста на финансирањето, особено во услови на зголемена кредитна активност. Во следниот период, односот меѓу депозитните и кредитните камати ќе биде важен показател за конкуренцијата, профитабилноста и способноста на банкарскиот сектор да го поддржува економскиот раст.