Анализи
АНАЛИЗА: Македонските банки со рекордни профити, но далеку зад банките во регионот
Рекордниот раст на профитите на банките во текот на оваа година предизвика многу коментари и бурни реакции. Со нетрпение се очекуваат годишните финансиски извештаи на банките за да се види до каде ќе стигнат добивките на банките за 2023 година, односно на кое ниво ќе бидат поставени рекордите.⇑
Неспорно е дека македонските банки ќе ја запишат оваа година како најуспешна во однос на остварените добивки. Сепак, мала доза на разочараност може да им биде фактот дека ја губат трката со банките во регионот, каде растот на профитабилноста е далеку поголем.
Во очекување на годишните биланси, Банкарство анализира како стојат работите со полугодишните резултати. Дефинитивно најголем полугодишен раст на вкупниот профит имаат банките во Црна Гора – дури 112%. Следуваат банките во Србија со раст на вкупната добивка од 91,5%, па банките во Хрватска со позитива од 73,2%. По нив се банките во Федерацијата на Босна и Херцеговина со раст на вкупната добивка од 53,1% и дури по нив се македонските банки, кои во првите шест месеци од оваа година имаат вкупен раст на профитабилноста од 35,3%.
Раст на профитабилноста на банките во регионот
Анализиран период: (јануари – јуни 2023)
Црна Гора раст на профит од 112%
Србија раст на профит од 91,5%
Хрватска раст на профит од 73,2%
Босна и Херцеговина раст на профит од 53,1%
Северна Македонија раст на профит од 35,3%
Северна Македонија
Имајќи предвид дека за првите девет месеци профитабилноста на македонските банки е подобрена и бележи вкупен раст од 48%, можно е македонскиот банкарски сектор на ниво на регион да се искачи погоре.
Вкупната добивка на 13-те македонски банки во првите девет месеци од оваа година изнесува 197 милиони евра. Во однос на истиот период од минатата година е поголема за 66 милиони евра. Дури 180 милиони евра од вкупниот банкарски профит отпаѓа на петте најголеми банки, кои го зголемиле профитот за 60 милиони евра во однос на истиот период лани. Средните банки оствариле вкупен профит од 15 милиони евра, што е зголемување за 6 милиони евра, а малите банки имаат вкупна добивка од околу два милиони евра.
Србија
Во Србија се уште не се сумирани билансите за првите девет месеци, но повеќе од сигурно е дека профитите на српските банки исто така ќе бидат рекордни. Тоа може да се заклучи од финансиските резултати во првата половина од оваа година, кои покажуваат дека вкупната добивка на српските банки изнесува 607 милиони евра и е поголема за 91,5% од минатогодишната во истиот период. Од Народната банка на Србија известуваат дека во структурата на приходите доминираат нето приходите од камати и надоместоци, односно од редовното работење на банките. За споредба, растот на добивката на македонските банки во првата половина од оваа година изнесува 35,3%, што значи дека српските банки се далеку попрофитабилни.
Хрватска
Хрватските банки заостануваат зад српските според профитабилност, но се пред македонските. Во првите осум месеци оваа година остварија нето добивка од 971 милион евра, што е раст од 51% во однос на истиот период лани. Во првата половина од годината бележат раст на профитот од фантастични 73,2%. Централната банка на Хрватска пресметка дека банките оствариле вкупен профит од 703,8 милиони евра, за разлика од 406,4 милиони евра во првата половина од 2022 година. Од вкупната добивка, речиси 665 милиони евра отпаѓаат на шесте најголеми банки. Повратот на имот достигна 1,9%, на повратот на капитал 16,8%.
Вкупниот имот на хрватските банки е намален за 2,6% и изнесува 74 милијарди евра, што главно е последица на намалените депозити на финансиските друштва и повлекувањето депозити од граѓаните поради вложувања во народни обврзници. И покрај тоа, краткорочната и структурната ликвидност на хрватските банки е многу висока. Можноста за вложување на вишокот ликвидност во Хрватската народна банка по каматна стапка на прекуноќни депозити и зголемените каматни приходи од сите сектори, освен од домаќинствата, придонесе вкупните каматни приходи на хрватските банки да пораснат за првпат после децениско стагнирање.
Црна Гора
Во првата половина од оваа година, профитот на црногорските банки беше зголемен за 112% во однос на истиот период лани. Десетте деловни банки во Црна Гора на крајот од септември забележаа вкупен профит од 112,78 милиони евра. Од Централната банка на Црна Гора наведуваат дека трендовите во банкарскиот сектор се позитивни. Вкупната актива на банките на крајот од третиот квартал била на историски максимум и изнесува 6,8 милијарди евра. Капиталот на банките изнесува 808,5 милијарди евра, што е годишен раст од 31,8%. Падот на неквалитетните кредити продолжува, па нивното учество во вкупниот обем на кредити изнесува 5%.
Босна и Херцеговина
Профитот на банките во Федерацијата на Босна и Херцеговина и во Република Српска во првите девет месеци од 2023 изнесува околу 290 милиони евра (580 милиони марки). Банките во Федерацијата БиХ имаат вкупна добивка од околу 216 милиони евра, што е раст од 46,6% во однос на истиот период лани. Според Агенцијата за банкарство на БиХ, растот на добивките на банките се должи на зголемените камати на средствата што ги држат локалните банки во банките во странство.
Во првата половина од оваа година, банките со седиште во Федерацијата БиХ имаа нето добивка од околу 134 милиони евра, што претставува раст од 53,1% во однос на истиот период од претходната година.
Анализи
УЈП: За две години утврдени 5,2 милијарди денари дополнителен данок
УЈП: За две години утврдени 5,2 милијарди денари дополнителен данок, поднесени 78 кривични пријави
Управата за јавни приходи соопшти дека во периодот од јули 2024 до јуни 2026 година спровела повеќе мерки за зајакнување на даночната дисциплина, подобрување на контролите и создавање поправеден даночен систем.
Од УЈП велат дека целта не е само наплата на приходите, туку воспоставување фер даночен систем во кој правилата важат еднакво за сите даночни обврзници.
Во изминатите две години бил унапреден системот за анализа на ризик, со цел подобро таргетирање, поголема објективност и поефикасни контроли. Во таа насока се изработени регистар на ризици по видови даноци, план за подобрување на усогласеноста во градежниот сектор, план за справување со неформалната економија за периодот 2026–2027, рамка за диференција на ризици, критериуми за селекција за контрола, како и софтвер за процена на ризик при поврат на ДДВ.
Според УЈП, новиот пристап опфаќа превентивни, корективни и репресивни мерки, со цел целосно справување со ризиците во даночниот систем.
Во рамки на советодавните активности, реализирани се посети кај 4.169 даночни обврзници за примена на Законот за регистрирање на готовински плаќања, при што биле констатирани 909 неправилности.
Преку акцијата „Нема каса“, персонализирани пораки биле доставени до 6.451 даночен обврзник, откако било утврдено дека илјадници активни обврзници вршат дејност и остваруваат промет без фискален уред. Во акцијата „Матура“ биле дистрибуирани информативни флаери до 6.285 даночни обврзници, додека во акцијата „Концерти“ персонализирани пораки биле доставени до 14 организатори на настани.
Од УЈП посочуваат дека советодавните активности имаат цел навремено да ги информираат и насочат обврзниците кон отстранување на неправилностите и целосно усогласување со законските обврски.
За даночните обврзници кои не ги исполнуваат обврските доброволно, УЈП применува мерки за принуда и санкционирање. Во наведениот период, со контроли биле утврдени 5,2 милијарди денари дополнителен данок, што претставува раст од 70 проценти во 2025 година во однос на 2024 година.
Дополнително, изречени се 13.500 глоби, поднесени се 78 кривични пријави, што е петкратно зголемување, а 1.100 директори и основачи биле задолжени како даночни гаранти за нивните фирми.
УЈП најавува дека ќе продолжи да го унапредува пристапот базиран на анализа на ризици, со цел правична примена на законите и ефикасна заштита на јавните приходи.
Анализи
Инфлацијата во државата забави на 3,4 проценти во јуни
Годишната инфлација во Северна Македонија во јуни забави на 3,4 проценти, откако во мај изнесуваше 4,8 проценти, покажуваат податоците на Државниот завод за статистика.
На месечно ниво, трошоците на живот во јуни се намалиле за 0,5 проценти, по растот од 0,6 проценти регистриран во мај.
Според податоците, најголем годишен раст во јуни е забележан кај алкохолните пијалаци и тутунот, од 9,3 проценти, како и кај транспортот, каде што цените пораснале за 6,2 проценти. Раст е регистриран и кај рекреацијата и културата од 5,1 процент, рестораните и хотелите од 4,9 проценти, образованието од 4,6 проценти и опремата за домаќинствата од 4,2 проценти.
Цените на храната и безалкохолните пијалаци во јуни биле повисоки за 2,5 проценти во споредба со истиот месец лани, но на месечно ниво се намалиле за 1,1 процент.
Во споредба со мај, најголем месечен раст е забележан кај транспортот, од 1,6 проценти, и кај рекреацијата и културата, од 1,4 проценти. Кај повеќе категории, меѓу кои домување, електрична енергија, гас и други горива, образование, осигурување и финансиски услуги, не се регистрирани месечни промени.
Анализи
Нафтата поскапе по новите американски удари врз Иран
Цените на нафтата пораснаа во средата, откако САД извршија нови напади врз Иран како одговор на нападите врз комерцијални бродови во Ормутскиот Теснец, што повторно ги зголеми тензиите на Блискиот Исток.
Американската лесна сурова нафта WTI за испорака во август поскапе за 3,07 проценти, на 72,61 долари за барел, додека меѓународниот репер Брент за испорака во септември порасна за 3,14 проценти, на 76,49 долари за барел.
Американската војска соопшти дека извршила „серија силни удари“ врз Иран, откако три комерцијални брода што минувале низ Ормутскиот Теснец биле нападнати во вторникот. Од Централната команда на САД наведоа дека нападите се одговор на иранската агресија, која ја оценија како неоправдана, опасна и спротивна на договорениот прекин на огнот.
Новата ескалација го става под сериозен притисок кревкиот прекин на огнот постигнат минатиот месец, кој овозможи повторно отворање на Ормутскиот Теснец за комерцијален поморски сообраќај по повеќемесечни нарушувања.
Дополнително, американското Министерство за финансии во вторникот ја повлече дозволата што му овозможуваше на Иран да продава нафта, што се толкува како уште еден сигнал за заострување на односите меѓу Вашингтон и Техеран.
Според Заедничкиот центар за поморски информации предводен од САД, три брода биле нападнати во или во близина на Ормутскиот Теснец, по што нивото на закана за бродовите што минуваат низ оваа стратешка рута било подигнато на „сериозно“. Центарот предупреди дека се можни нови непријателски дејства.
Ормутскиот Теснец е една од најважните светски рути за транспорт на нафта и гас, па секое нарушување на безбедноста во тој регион веднаш се одразува врз цените на енергенсите. Аналитичарите предупредуваат дека продолжување на конфликтот може да го засили инфлаторниот притисок и да влијае врз очекувањата за монетарната политика во САД.
-
Останатопред 2 месеци
Почна исплатата на средствата од МојДДВ за првиот квартал од 2026 година
-
Бизниспред 2 месециОд полноќ нови цени на горивата
-
Бизниспред 2 месециДизелот од полноќ поевтинува за 4 денари
-
Банкипред 2 месециХалкбанк со кредитна линија за поддршка и развој на одржлива земјоделска активност во соработка со Европскиот фонд за Југоисточна Европа (ЕФСЕ)
-
Банкипред 2 месециНЛБ Банка со зголемен максимален износ на станбените кредити и нова промоција – Без манипулативни трошоци и трошоци за проценка
-
Банкипред 1 месецХалкбанк АД Скопје информираше дека пензиите за месец мај се веќе исплатени и достапни за корисниците
-
Банкипред 1 месецАЛТА Банка: Денеска започнува исплатата на мајските пензии
-
Советипред 1 месец
УЈП: За користење на „МојДДВ“ задолжителна е регистрација во е-Даночни услуги

