Анализи
АНАЛИЗА: Кешот vs дигиталната ера – дали граѓаните ќе им останат верни на банкоматите?
Во набиената агенда на гувернерот Трајко Славески влезе и одлуката да им овозможи на граѓаните бесплатно повлекување пари од банкомат, без провизија независно на која банка е банкоматот. Според најавата, НБРМ предлага граѓаните да имаат право на четири бесплатни повлекувања готовина месечно од банкомати на други банки, при што износот на една трансакција да не биде поголем од 2.000 денари.
Образложението на гувернерот Славески е да на граѓаните да им обезбеди полесен и подостапен пристап до готовина, без разлика во која банка ги чуваат парите. Според него, и покрај дигитализацијата, готовината останува важна за мнозинството граѓани, кои ја користат за секојдневните потреби. И тој лично смета дека секој треба да има дома готовина барем за неколку дена до една недела затоа што анонимноста и слободата на кешот треба да се почитуваат.
Оваа мерка се очекува да стапи во сила почетокот на 2026 година. Имајќи предвид дека има банки во земјава кои им овозможуваат на своите клиенти без провизија да подигаат пари од банкомат и од други банки, Славески има еден аргумент зошто и другите банки би можеле да го овозможат тоа.
Како добар аргумент му дојде и информацијата од Грција дека од 11 август кај нашиот јужен сосед стапи на сила ново законодавство, донесено од Министерството за економија и финансии, со кое се укинуваат речиси сите трошоци поврзани со подигање готовина од банкомат. Целосно се укинаа провизиите за подигање готовина помеѓу сите банки кои учествуваат во националниот интербанкарски систем DIAS. Нема провизии за трансакции преку банкомати на трети страни во случај кога постои директна или индиректна сопственичка поврзаност помеѓу банките, ниту за подигање готовина во рурални средини и општини каде има само еден банкомат.
Тргнавме од најновата идеја на НБРМ и анализиравме колку таа ќе им користи на граѓаните во земјава. Зошто гувернерот Славески смета дека граѓаните ќе заштедат доколку им се овозможи да повлекуваат пари од банкомат бесплатно (барем 4 пати месечно)?
Веројатно затоа што граѓаните се уште многу го сакаат кешот. Повеќе од половина од вредноста на домашните платежни трансакции со картички се однесува на подигање готовина на банкомат. Заклучно со март оваа година, вкупната вредност на платежните трансакции со картички од страна на физички лица изнесува 31,6 милијарди денари, од кои 16,7 милијарди се повлечени на банкомат. Безготовински се потрошени 10,6 милијарди денари преку трансакции на ПОС терминал и 2,4 милијарди денари преку онлајн трансакции во е-трговија.

Овие бројки веројатно се доволно големи за централната банка да процени дека укинувањето на провизиите за повлекување готовина на банкомат е доволно значајна мерка за да ги намали дел од трошоците на граѓаните за банкарски услуги.
Исто така, факт е и дека граѓаните тешко се откажуваат од навиката да користат готовина како пари што им се 24/7 на располагање и на картичката, во телефонот преку Apple Pay, Google Pay, Garmin Pay или пак за вршење онлајн трансакции. Не ги разубедува ниту фактот дека добар дел од банкарските услуги преку електронско банкарство се бесплатни или со многу пониски трошоци од тие што се вршат на шалтер.
Податоците на Народната банка покажуваат дека во првите три месеци оваа година вкупната вредност на готовината повлечена на банкомат изнесува 48,1 милијарди денари, а во истиот период претходната година била 45 милијарди денари. Годишниот раст изнесува 6,8%. Во исто време, вредноста на платежните трансакции на ПОС терминали е зголемена за 6,2%, од 28,4 милијарди денари во првиот квартал од 2024 на 30,2 милијарди во истиот квартал годинава. Вредноста на трансакциите пак во е-трговија бележи најголем раст од дури 20%. Во првите три месеци лани биле извршени трансакции во вредност од 6 милијарди денари, а годинава од 7,1 милијарда денари.
Вредност на трансакции со картички јануари-март 2024/2025 (денари)

Ако се погледне возрасната структура на граѓаните што вршат трансакции со картички, може да се забележи дека помладите подеднакво повлекуваат пари на банкомат или плаќаат директно со картичка или онлајн. Во 2024 година, според последно објавените податоци на Народната банка, граѓаните на возраст од 35 до 44 години, на банкомат повлекле 42,1 милијарда денари, на ПОС терминал платиле 32,6 милијарди денари, а во е-трговија 6 милијарди денари. Тие на возраст од 45 до 54 години, на банкомат повлекле 38,8 милијарди денари, на ПОС терминал поминале 28,3 милијарди денари, а во е-трговија 4,4 милијарди денари. Најлош е соодносот кај граѓаните на возраст над 55 години, кои на АТМ повлекле 73,7 милијарди денари, на ПОС терминал платиле 37,7 милијарди денари, а во е-трговија само 4,6 милијарди денари.
Анализи
Златото нагло падна за над 4% под притисок на силниот долар и геополитичките тензии
Цената на златото забележа остар пад од над 4% за време на европското тргување, повлекувајќи се од двонеделен максимум достигнат претходно во азиската сесија и насочувајќи се кон прва загуба по пет дена раст.
Падот следува по забрзаното прибирање профити од инвеститорите, но и по зајакнувањето на американскиот долар во однос на кошницата светски валути. Индексот на доларот порасна за 0,65%, што дополнително изврши притисок врз цената на благородниот метал.
Цената на златото денеска се намали за 4,3% на 4.554 долари, откако претходно достигна врв од 4.800 долари, највисоко ниво од 19 март.
Пазарите реагираа и на најновите геополитички случувања поврзани со воените активности на САД кон Иран, што ја зголеми неизвесноста кај инвеститорите.
Истовремено, цените на нафтата пораснаа за околу 9%, достигнувајќи највисоки нивоа во последните четири недели, поради стравувањата од нарушување на снабдувањето од регионот на Персискиот Залив, особено поради затворањето на Ормутскиот теснец.
Зголемените цени на нафтата ги засилија очекувањата за можно зголемување на каматните стапки во САД. Според пазарните проценки, веројатноста за зголемување на каматите порасна на 5%, додека шансите тие да останат непроменети се намалија.
Инвеститорите внимателно ги следат и податоците од американскиот пазар на труд, вклучително и неделните барања за надомест за невработеност и извештајот за вработеноста за март.
Аналитичарите оценуваат дека падот на златото доаѓа по неколкудневен раст и дека оптимизмот на пазарите бил претеран, што довело до корекција на цената.
Во меѓувреме, залихите на најголемиот златен ETF фонд, SPDR Gold Trust, се зголемија за 3,72 тони, достигнувајќи вкупно 1.050,99 тони.
Анализи
Трамп пред една година ја преобликува глобалната трговија: Последиците сè уште се чувствуваат
Една година откако американскиот претседател Доналд Трамп објави „економска независност“ и воведе сеопфатни царини кон речиси сите земји, последиците од оваа одлука сè уште силно се чувствуваат во глобалната трговија.
На 2 април 2025 година, Белата куќа воведе основна царина од 10 отсто за целиот увоз, додека за 85 земји кои имаат трговски суфицит со САД беа предвидени и повисоки стапки, до 50 проценти. Овој потег предизвика силни потреси на глобалните пазари, а берзите веднаш забележаа пад.
Иако американскиот Врховен суд подоцна ја оспори законитоста на мерката, администрацијата продолжи со нејзина примена, а по неколку одложувања, дел од царините стапија во сила во август 2025 година.
Во пресрет на новите мерки, американските компании масовно ги зголемија залихите, при што увозот во првите три месеци од 2025 година порасна за околу 20 проценти, односно за дополнителни 184 милијарди долари.
Промените во трговските текови беа значајни. Увозот од Кина најмногу опадна, за 66 милијарди долари, додека компаниите се пренасочија кон земји со пониски царини, како Австралија и дел од Латинска Америка. Истовремено, некои азиски економии како Тајван и Виетнам дури и го зголемија извозот кон САД.
Сепак, анализите покажуваат дека царините не довеле до очекуваното враќање на производството во САД. Напротив, најголемиот товар го сносат американските потрошувачи. Проценките се дека во 2025 година секое домаќинство во САД било дополнително оптоварено со околу 1.000 долари поради повисоките цени.
Од друга страна, приходите од царини значително пораснаа и достигнаа 287 милијарди долари, што е речиси трипати повеќе од претходните години.
Глобалната трговија во меѓувреме стана многу понеизвесна, со чести промени на правилата и нови закани со царини. Владите ширум светот се обидуваат да им помогнат на компаниите да најдат нови пазари и да ги диверзифицираат синџирите на снабдување.
Експертите оценуваат дека токму таа адаптација може да биде единствениот позитивен ефект од оваа криза.
Извор: DW
Анализи
Нафтата во силен подем, среброто прави пауза пред нов раст
Цените на суровата нафта бележат раст во последното тргување, поттикнати од поддршката на 50-дневниот експоненцијален подвижен просек (EMA50), што обезбедува силен позитивен импулс за натамошно зголемување.
Според анализата на Economies.com, краткорочниот тренд останува јасно нагорен, при што цената се движи долж поддржувачка тренд линија, што дополнително ја зацврстува стабилноста на растечкиот тренд.
Дополнително, индикаторите за релативна сила покажуваат позитивни сигнали, особено по формирањето на позитивна дивергенција, што укажува на зајакнување на нагорниот импулс и зголемени шанси за продолжување на растот во блиска иднина.
Во однос на среброто, ситуацијата е малку поинаква. Цената бележи привремен пад во текот на последното тргување, под влијание на негативни сигнали од истите индикатори.
Сепак, ова движење се оценува како корективно, со цел да се создаде нов позитивен импулс кој би овозможил продолжување на растот. И покрај падот, цената на среброто и натаму се движи во рамки на краткорочен нагорен тренд, поддржан од тренд линија која останува стабилна.
Дополнителна поддршка доаѓа и од фактот што цената се задржува над EMA50, што создава силна основа за можен брз опоравок во наредниот период.
-
Бизниспред 2 месециУЈП започна со исплата на повратот од „Мој ДДВ“ за четвртиот квартал 2025
-
Продуктипред 2 месециОтворете сметка во Халкбанк онлајн и добијте ваучер за гориво од Макпетрол
-
Бизниспред 2 месеци„Е-фактура“ го трансформира бизнисот во Македонија – помал административен товар, поголема дигитална ефикасност и контрола на даночните обврски
-
Анализипред 2 месециПрофитот на најголемите македонски банки се броеше во милијарди денари – со колкав профит ја завршија 2025 година водечките три банки?
-
Продуктипред 2 месециГрупацијата Иуте го лансираше Iute Affinity – за целосно дигитални осигурителни решенија
-
Берзапред 2 месециНеколку акции ја носат ликвидноста: кој доминираше на Македонската берза во јануари 2026-1?
-
Банкипред 2 месециЗлатници од Комерцијална банка за паметна и сигурна инвестиција и подарок што станува наследство
-
Бизниспред 2 месециПлатите во јавната администрација наскоро повисоки – Владата го прифати барањето на УПОЗ!



