Европската централна банка им даде рок на најголемите европски банки до крајот на октомври да достават планови за зајакнување на кибербезбедноста, поради сè посериозните ризици од напади потпомогнати од вештачка интелигенција.

Од банките се бара да подготват конкретни акциски планови со кои ќе покажат како планираат да ја зголемат отпорноста на своите системи на новите закани.

Причина за загриженост се најновите модели на вештачка интелигенција, кои стануваат сè поефикасни во откривање слабости во компјутерските системи. Според ЕЦБ, ваквиот развој не претставува само привремена појава, туку долгорочна промена во природата на киберзаканите.

Надзорниот одбор на ЕЦБ испратил допис до 110 банки што се под директен надзор на институцијата. Меѓу нив се и големи финансиски групации како Deutsche Bank, BNP Paribas, UniCredit и Santander.

„Иако најновиот развој не носи целосно нови ризици, значително се зголемуваат брзината и обемот со кои тие ризици може да се материјализираат“, изјави претседателката на Надзорниот одбор на ЕЦБ, Клаудија Бух.

Банките до 31 октомври треба да достават планови со краткорочни и долгорочни мерки. Тие треба да вклучуваат побрзо отстранување на софтверските ранливости, посилни системи за откривање закани, подобар надзор врз надворешните технолошки добавувачи и посериозно управување со ризиците во синџирите на снабдување.

За да им остави доволно време на банките, ЕЦБ одлучи да ја одложи годишната анкета за ИТ-ризици од септември оваа година за февруари следната година. Надзорните активности ќе се приспособуваат според потребите на секоја банка поединечно.

По истекот на рокот, ЕЦБ ќе ги анализира плановите на секоја банка и ќе разговара со нив одделно. Дополнително ќе биде направена и поширока анализа за да се утврдат заедничките слабости и најдобрите практики во европскиот банкарски сектор.

Во дописот до банките ЕЦБ ги споменува и другите технологии во развој, како квантното компјутерство, за кое наведува дека исто така ќе има значително влијание врз кибербезбедноста. За ризиците поврзани со квантното компјутерство банките ќе добијат посебен допис во наредниот период.

Предупредување за ризиците издаде и Европскиот одбор за системски ризик. Минатиот месец тој ја зголеми проценката за системските киберризици од „зголемени“ на „сериозни“, наведувајќи дека новите модели на вештачка интелигенција претставуваат системски ризик за финансискиот систем на Европската Унија.

Според оценките, вештачката интелигенција може драстично да го скрати времето што им стои на располагање на банките за да ги откријат и поправат слабостите во софтверот, со што се зголемува опасноста од истовремени киберинциденти во финансискиот сектор.

Иако не се предвидени санкции за банките што евентуално би го надминале рокот, ЕЦБ ќе може да ги користи доставените планови за споредба на пристапите меѓу банките и за утврдување на идните надзорни чекори.

Меѓународниот монетарен фонд очекува глобалната економија да забележи раст од три отсто во 2026 година и 3,4 отсто во 2027 година, покажуваат најновите ажурирани Светски економски изгледи на Фондот.

Според ММФ, новата прогноза за следните две години речиси не отстапува од проекциите објавени во април. Сепак, очекуваниот раст останува под просекот од 3,5 отсто, колку што изнесувал во периодот од 2024 до 2025 година.

Во анализата се наведува дека забавувањето предизвикано од последиците од војната на Блискиот Исток делумно се ублажува со посилниот глобален технолошки циклус. Тој е поттикнат од зголемената побарувачка поврзана со напредокот и пошироката примена на вештачката интелигенција.

За еврозоната ММФ предвидува раст од 0,9 отсто во 2026 година и 1,2 отсто во 2027 година. Американската економија, според проекциите, ќе порасне за 2,3 отсто во 2026 година и за 2,2 отсто една година подоцна. Кина се очекува да оствари раст од 4,6 отсто во 2026 година и 4,1 отсто во 2027 година, додека Индија останува меѓу најбрзорастечките големи економии, со проектиран раст од 6,4 отсто и 6,7 отсто.

ММФ очекува глобалната инфлација да се зголеми од 4,1 отсто во 2025 година на 4,7 отсто во 2026 година, по што би требало да се намали на 3,9 отсто во 2027 година.

Фондот предупредува дека влијанието на кризата на Блискиот Исток не е еднакво за сите земји. Извозниците на енергија надвор од конфликтната зона имаат корист од повисоките цени, додека државите што се дел од глобалниот технолошки синџир бележат посилен раст, дури и кога зависат од увоз на енергенси. Најпогодени се земјите увознички на енергија со слаба вклученост во технолошките синџири на вредност, меѓу кои има и многу економии со ниски приходи.

Иако ризиците за светската економија се оценуваат како нешто поурамнотежени во однос на априлската прогноза, ММФ нагласува дека негативните фактори сè уште доминираат. Како најголеми закани се посочуваат можното ново заострување на конфликтот на Блискиот Исток, растот на цените на енергенсите, нарушувањата во синџирите на снабдување и натамошната фрагментација на светската трговија.

Дополнителен ризик, според Фондот, претставува и можната корекција на претерано оптимистичките очекувања за развојот на вештачката интелигенција, што би можело да предизвика нестабилност на финансиските пазари.

ММФ препорачува економските политики да останат насочени кон зачувување на ценовната стабилност, независна монетарна политика, јасна комуникација од централните банки, обнова на фискалните резерви и таргетирана, привремена поддршка за домаќинствата и компаниите.

Според оценката на Фондот, светската економија се наоѓа меѓу два спротивставени процеси: негативните последици од геополитичките конфликти и позитивниот импулс од технолошката револуција. Од нивниот исход во голема мера ќе зависат економскиот раст и стабилноста во наредните години.

УЈП: За две години утврдени 5,2 милијарди денари дополнителен данок, поднесени 78 кривични пријави

Управата за јавни приходи соопшти дека во периодот од јули 2024 до јуни 2026 година спровела повеќе мерки за зајакнување на даночната дисциплина, подобрување на контролите и создавање поправеден даночен систем.

Од УЈП велат дека целта не е само наплата на приходите, туку воспоставување фер даночен систем во кој правилата важат еднакво за сите даночни обврзници.

Во изминатите две години бил унапреден системот за анализа на ризик, со цел подобро таргетирање, поголема објективност и поефикасни контроли. Во таа насока се изработени регистар на ризици по видови даноци, план за подобрување на усогласеноста во градежниот сектор, план за справување со неформалната економија за периодот 2026–2027, рамка за диференција на ризици, критериуми за селекција за контрола, како и софтвер за процена на ризик при поврат на ДДВ.

Според УЈП, новиот пристап опфаќа превентивни, корективни и репресивни мерки, со цел целосно справување со ризиците во даночниот систем.

Во рамки на советодавните активности, реализирани се посети кај 4.169 даночни обврзници за примена на Законот за регистрирање на готовински плаќања, при што биле констатирани 909 неправилности.

Преку акцијата „Нема каса“, персонализирани пораки биле доставени до 6.451 даночен обврзник, откако било утврдено дека илјадници активни обврзници вршат дејност и остваруваат промет без фискален уред. Во акцијата „Матура“ биле дистрибуирани информативни флаери до 6.285 даночни обврзници, додека во акцијата „Концерти“ персонализирани пораки биле доставени до 14 организатори на настани.

Од УЈП посочуваат дека советодавните активности имаат цел навремено да ги информираат и насочат обврзниците кон отстранување на неправилностите и целосно усогласување со законските обврски.

За даночните обврзници кои не ги исполнуваат обврските доброволно, УЈП применува мерки за принуда и санкционирање. Во наведениот период, со контроли биле утврдени 5,2 милијарди денари дополнителен данок, што претставува раст од 70 проценти во 2025 година во однос на 2024 година.

Дополнително, изречени се 13.500 глоби, поднесени се 78 кривични пријави, што е петкратно зголемување, а 1.100 директори и основачи биле задолжени како даночни гаранти за нивните фирми.

УЈП најавува дека ќе продолжи да го унапредува пристапот базиран на анализа на ризици, со цел правична примена на законите и ефикасна заштита на јавните приходи.