Анализи
ИНАЕТ ШТО ЧИНИ МИЛИЈАРДИ ДОЛАРИ: Битката за каматните стапки и контрола над ФЕД се заострува, Трамп и Пауел во нов судир околу иднината на американската економија
Со враќањето на Доналд Трамп во фокусот на американската политичка сцена, повторно се отвора прашањето – дали тој повторно ќе се обиде да ја стави Федералната резервна банка (ФЕД) под политичка контрола? И дали актуелниот претседател на ФЕД, Џером Пауел, ќе издржи под притисокот кој Трамп е познат дека знае да го наметне?
Конфликтот меѓу Доналд Трамп и претседателот на ФЕД, Џером Пауел, не е нова приказна. Тој започна уште во 2018 година, кога Трамп тогаш актуелен претседател на САД во својот прв мандат, јавно изрази незадоволство од одлуките на ФЕД за зголемување на каматните стапки. Иако самиот го назначи Џером Пауел на функцијата, Трамп брзо го означи како „најголемата закана за економскиот раст“ и неколкупати отворено сугерираше негова смена, нешто речиси невидено во историјата на односите меѓу Белата куќа и ФЕД. Тој сметаше дека Пауел со своите политики ја забавува економијата, ги демотивира инвеститорите и ги поскапува кредитите за бизнисите и граѓаните.
Покрај монетарната политика, Трамп паралелно развива агресивен економски план со воведување на високи реципрочни царини, особено кон Кина и другите трговски партнери за кои тврди дека имаат „несправедлива предност“. Оваа политика ја претставува како начин за заштита на американските работници и индустрии, но истовремено внесува голема неизвесност на капиталните пазари. Инвеститорите се ставени пред сериозен притисок и ризик од глобални трговски војни, што ги дестабилизираше пазарите и предизвика големи флуктуации во берзанските индекси.
Со неговото враќање на политичката сцена, конфликтот со Пауел добива нова димензија, не само околу каматните стапки, туку и околу улогата на ФЕД во креирање на американската економска политика и меѓународната трговска размена. Сега, како и тогаш, Трамп ветува „економски национализам“ и е подготвен да го стави ФЕД под притисок за да ја спроведе својата визија, дури и по цена на нарушување на довербата во независноста на институцијата.
Стар конфликт, нова динамика
Во текот на својот претходен мандат, Трамп често влегуваше во отворен конфликт со Пауел, јавно го критикуваше поради „превисоките каматни стапки“ и дури навестуваше дека би го отпуштил, иако тој самиот го постави на таа функција. Според Трамп, високите каматни стапки сериозно ја кочат економијата и предизвикуваат „вештачки притисок“ врз американските инвеститори и пазарот на трудот.
Од друга страна, Џером Пауел, како гувернер на ФЕД, инсистира на независност на институцијата и на тоа дека нејзината примарна мисија е да ја контролира инфлацијата и да го одржи финансискиот систем стабилен, без разлика на политичкиот моментум.
Каматната политика во срцето на конфликтот
Сегашната ситуација е уште посложена. По период на агресивни зголемувања на каматните стапки со цел справување со инфлацијата, ФЕД внимателно сигнализира потенцијално олеснување, но без јасен распоред. Во меѓувреме, Трамп во почетните месеци од својот втор мандат како американски претседател пробува преку силен притисок да ја искористи монетарната политика како политичко оружје.
Тој повторно ја обвинува ФЕД дека „игра политички игри“ и тврди дека го одложува намалувањето на каматите за да и наштети и да ја забави економијата, нешто што беше случај и во првиот негов мандат. Во познат стил, Трамп сака брзо намалување на каматите со цел да се поттикне потрошувачката, а со тоа и економскиот раст.
Што значи ова за економијата?
Овој судир носи високи ризици со сериозни последици. Ако ФЕД попушти под политичкиот притисок, може да се наруши довербата во независноста на институцијата, нешто што е клучно за стабилноста на доларот и целата глобална економија. Од друга страна, тврдоглавоста на Пауел може да значи одржување на високи каматни стапки подолг период, затегната монетарна политика што би го забавило економскиот раст, а потенцијално би довело и до рецесија која понатаму би предизвикала зголемување на невработеноста, а тоа би довело до огромни последици врз пазарите на капитал и граѓаните.
Финансискиот пазар со едно око кон Вашингтон, со друго кон ФЕД
Инвеститорите внимателно го следат секој говор, твит или интервју, било од Трамп или од Пауел. Волстрит сака стабилност, но моменталната динамика најавува турбулентна година во која ќе се судрат политичките интереси и монетарната логика.
Во моментов пазарот на капитал се соочува со сериозен предизвик и инвеститорите се ставени под голем притисок со оглед дека берзанските индекси се во слободен пад. Вредноста на компаниите вртоглаво се намалува со секој изминат ден, но ниту Трамп, ниту Пауел не попуштаат во одбрана на својата политика.
Заклучок
Битката меѓу Доналд Трамп и Џером Пауел е многу повеќе од личен судир, таа претставува судир на две различни визии за тоа како треба да функционира една економија: политички водена, со фокус на краткорочен раст и национални приоритети, или институционално автономна, со долгорочна стабилност како крајна цел. Повторното појавување на Трамп на политичката сцена не само што ја обновува оваа стара тензија, туку и ја засилува во многу понеизвесен глобален контекст, инфлациски притисоци, геополитички тензии и зголемена недоверба кон институциите.
Неговите агресивни реципрочни царини, заедно со притисоците врз ФЕД за драстично намалување на каматите, можат да го разнишаат внимателно балансираниот економски поредок. Во исто време, доколку Пауел и ФЕД продолжат да се држат до своите цели без отстапки, ризикуваат да бидат перцепирани како институција што се оддалечила од реалните економски и политички текови.
Клучното прашање е: дали Федералните резерви ќе можат да ја задржат својата независност во време кога политиката сè повеќе навлегува во монетарната сфера? И дали американската економија, а со тоа и светските пазари, можат да издржат уште една турбулентна фаза на политички мотивирани економски интервенции?
Она што е сигурно е дека исходот од овој судир нема да влијае само на САД. Ќе се чувствува низ глобалниот финансиски систем – преку берзите, валутите, каматните стапки и одлуките на централните банки ширум светот. Во свет каде довербата е сè, ФЕД се наоѓа пред една од своите најголеми историски одговорности: да остане столб на стабилност во време на политичка бура.
Анализи
Цените на нафтата остро паднаа поради надежите за договор меѓу САД и Иран
Цените на нафтата паднаа за околу четири проценти во средата наутро, бидејќи надежите за можен договор меѓу САД и Иран ги засенија стравувањата поради брзото намалување на залихите и затворањето на Ормутскиот Теснец.
Американската сурова нафта WTI во утринското тргување во Европа падна за 4,32 проценти и се тргуваше по цена од 89,83 долари за барел. Во исто време, цената на северноморската нафта Брент се намали за 3,66 проценти, на 95,94 долари за барел, останувајќи под границата од 100 долари трет ден по ред.
Трговците и шпекулантите очигледно повторно се надеваат дека САД и Иран се блиску до рамковен договор кој би го продолжил прекинот на огнот за дополнителни 60 дена и би овозможил нови преговори за повторно отворање на Ормутскиот Теснец и за иранската нуклеарна програма.
„Цените на нафтата се под притисок поради променетите очекувања околу можен договор меѓу САД и Иран, иако ризиците остануваат високи поради тензиите во близина на Ормутскиот Теснец“, наведуваат стратезите за суровини на ING, Ворен Патерсон и Ева Мантеј.
Според нив, подобреното расположение околу можен договор врши притисок врз цените, и покрај тоа што непријателствата продолжуваат и теснецот фактички останува затворен. Во регионот и натаму има воени активности, вклучително и американски напади и, како што се наведува, ангажман на ирански сили.
Во вторникот, Иран ги обвини САД за „сериозно кршење“ на прекинот на огнот, по новите американски напади врз ракетни позиции и пловни објекти во јужен Иран, кои американската Централна команда ги опиша како „самоодбрана“.
Американскиот државен секретар Марко Рубио, кој претходно оваа недела ја намали можноста за брз договор, изјави дека договор сè уште е можен, но дека претседателот Доналд Трамп сака или „добар договор“ или воопшто да нема договор.
Во последните недели, очекувањата за потенцијален договор постојано имаат поголемо влијание врз пазарот отколку реалните фундаментални показатели, бидејќи трговците се обидуваат да профитираат од надежите за договор, додека глобалната енергетска криза останува во втор план.
Пазарите сега внимателно ги очекуваат податоците за залихите на нафта од Американскиот институт за нафта (API), како и неделниот извештај на американската Администрација за енергетски информации (EIA), кои би можеле дополнително да влијаат врз движењето на цените во наредните часови.
Анализи
Евростат: Северна Македонија за три години изгубила 14.500 жители, Европа забрзано старее
Населението во Северна Македонија продолжува да се намалува, покажуваат најновите податоци на Евростат, според кои земјава за три години изгубила околу 14.500 жители.
Според статистиката, бројот на жители во државата во 2022 година изнесувал 1.837.114, во 2023 година се намалил на 1.829.954, во 2024 година на 1.826.247, а во 2025 година достигнал 1.822.612 жители.
Во меѓувреме, населението на ЕУ во 2025 година достигнало 451 милион жители, што претставува раст од еден милион во споредба со 2024 година.
Податоците покажуваат и дека европското население старее. Дури шест проценти од жителите на ЕУ се постари од 80 години, а медијалната возраст пораснала од 39,6 години во 2005 на 44,9 години во 2025 година.
Според проекциите на Евростат, населението на ЕУ до 2100 година би можело да се намали за 11,7 проценти, односно за околу 53 милиони жители. Се очекува бројот на жители да расте до 2029 година, кога Унијата би достигнала 453,3 милиони жители, по што ќе следува постепен пад.
Во последните две децении, уделот на лица постари од 65 години во ЕУ се зголемил од 17 на 22 проценти.
Најголем дел од населението на Унијата е концентриран во пет држави – Германија со 84 милиони жители, Франција со 69 милиони, Италија со 59 милиони, Шпанија со 49 милиони и Полска со 36 милиони жители.
Најмалку жители имаат Малта со 574 илјади жители, Луксембург со 682 илјади и Кипар со 983 илјади жители.
Во периодот од 2005 до 2025 година, 19 земји од ЕУ бележат раст на населението, додека осум држави имаат пад. Најголем релативен раст има Луксембург со 48 проценти, пред Малта со 43 и Ирска со 32 проценти.
Од друга страна, најголем пад е регистриран во Латвија со 17 проценти, Бугарија со 16 проценти, Литванија со 14 проценти, Романија со 11 проценти и Хрватска со 10 проценти.
Евростат прогнозира дека до крајот на векот дополнително ќе се намалува уделот на младото и работоспособното население, додека бројот на постари лица значително ќе расте. Според проекциите, лицата постари од 80 години до 2100 година ќе сочинуваат 16 проценти од вкупното население на ЕУ.
Анализи
Златото, еврото и биткоинот со спротивни сигнали: Инвеститорите внимателно го следат пазарот
Цената на златото во последните тргувања покажува мешани сигнали, додека инвеститорите внимателно ги следат техничките показатели и глобалните економски движења.
Според анализата на „Economies.com“, златото забележало раст во текот на последните внатредневни тргувања, поттикнато од формирање позитивна дивергенција кај индикаторите за релативна сила, откако цената претходно падна на нивоа што се сметаат за препродадени. Ова придонело за подобрување на моментумот и создавање позитивни сигнали кои ја поддржуваат тековната фаза на закрепнување.
Сепак, и покрај растот, златото се соочува со силен отпор кај 50-дневниот експоненцијален подвижен просек (EMA50), што засега го ограничува понатамошниот пораст. Во исто време, цената продолжува да се движи во рамки на краткорочен надолен тренд, што ја прави техничката слика неизвесна.
Аналитичарите оценуваат дека ќе бидат потребни посилни сигнали за да се потврди следниот правец на движење на златото, особено во услови на нестабилни глобални пазари и внимателно следење на монетарните политики на централните банки.
Во меѓувреме, позитивни сигнали се забележуваат и на девизниот пазар. Валутниот пар евро/долар (EUR/USD) доби поддршка од EMA50 и продолжи со краткорочниот раст. Техничките показатели покажуваат подобрување на позитивниот моментум, а аналитичарите сметаат дека следната важна цел за еврото е нивото од 1,1660 долари.
Паралелно со тоа, и биткоинот бележи зголемена нестабилност. Најголемата криптовалута се движи околу клучното ниво на отпор од 77.500 долари, при што пазарот се обидува да собере доволно позитивен моментум за пробивање на оваа граница.
Според техничката анализа, биткоинот дополнително добива поддршка од EMA50 и од пробивањето на краткорочната корективна надолна тренд линија. Индикаторите за релативна сила исто така покажуваат можност за формирање позитивна дивергенција, што кај дел од инвеститорите ги зголемува очекувањата за продолжување на растот.
Аналитичарите предупредуваат дека пазарите и натаму остануваат чувствителни на економските податоци, каматните стапки и глобалните геополитички ризици, што може брзо да го промени расположението кај инвеститорите.
-
Банкипред 2 месециСтопанска банка АД – Скопје од утре започнува со исплата на пензиите за месец март
-
Продуктипред 2 месециИуте Македонија носи европски здравствен стандард – за првпат во земјава се воведува второ медицинско мислење
-
Останатопред 1 месецУправата за јавни приходи донесе стратешки документ со цел подобрување на усогласеноста
-
Продуктипред 1 месецУНИПлус флексибилна програма за лојалност на УНИБанка. Kористиш бројни бенефити, а не мора да ја префрлаш платата!
-
Банкипред 2 месециКомерцијална банка: Исплатата на пензиите за март започнува на 1 април
-
Банкипред 2 месециНЛБ Банка предвремено ги исплати пензиите за месец март
-
Интервјуапред 2 месециFinSight | Марјан Ристески: Акцизата на горивата под лупа, можно ново замрзнување на цените
-
Кариерапред 2 месециКомерцијална банка вработува Помлад соработник за администрирање на кредити и гаранции (Back Office)


