Употребата на дигиталните канали за плаќање продолжила да расте и во првиот квартал од 2026 година, покажуваат најновите податоци на Народната банка.

Според објавената платежна статистика, бројот на плаќања со платни налози кај граѓаните е зголемен за 10,3 проценти, додека нивната вредност пораснала за 14,6 проценти во споредба со истиот период минатата година.

Најголем раст е забележан кај електронските плаќања. Во првите три месеци од годинава, бројот на вакви трансакции е зголемен за 21,9 проценти, а нивната вредност за 23 проценти во однос на првиот квартал од 2025 година.

Од Народната банка посочуваат дека граѓаните најчесто ги користат мобилните апликации за плаќање. Дури 72,8 проценти од електронски иницираните платежни трансакции биле извршени преку мобилни апликации, при што е забележан годишен раст од 25,9 проценти. Ова, според централната банка, покажува дека мобилниот телефон станува доминантен канал за брзо и едноставно плаќање.

Позитивни движења има и кај плаќањата со платежни картички. Бројот на картични плаќања е зголемен за 12,2 проценти, а нивната вредност за 14,5 проценти. Растот најмногу се должи на плаќањата преку интернет, кои се зголемени за 18,7 проценти, како и на плаќањата на физички продажни места, каде што е регистриран раст од 11,7 проценти.

Народната банка оценува дека ваквите трендови се поврзани и со новите платежни решенија што ги воведуваат банките, со кои граѓаните можат да плаќаат преку мобилни уреди без употреба на физичка картичка.

Дигитализираните картички веќе учествуваат со 17,9 проценти во вкупниот број издадени платежни картички во земјата. Во просек, преку секоја дигитализирана картичка биле направени по четири трансакции со мобилен телефон во земјава.

Податоците, според Народната банка, потврдуваат дека дигитализацијата на платежните услуги продолжува да напредува, а електронските плаќања и платежните картички имаат сè поголемо значење во секојдневните финансиски навики на граѓаните.

Јапонскиот јен падна на најниско ниво во последните четири децении, откако доларот достигна над 162 јени, што повторно ги засили очекувањата дека јапонските власти би можеле да интервенираат на девизниот пазар.

Доларот во азиското тргување се искачи до 162,84 јени, највисоко ниво од 1986 година, додека инвеститорите внимателно ги следат сигналите од Токио за можна нова интервенција во обид да се запре слабеењето на националната валута.

Јапонската министерка за финансии Сацуки Катајама изјави дека властите се подготвени да реагираат на движењата на девизниот пазар, додека генералниот секретар на владата Минору Кихара порача дека Јапонија ќе гради економска структура поотпорна на валутни шокови. Сепак, јапонските власти засега не објавуваат конкретен праг на курсот по кој би интервенирале.

Притисокот врз јенот доаѓа главно од големата разлика во каматните стапки меѓу Јапонија и САД. Иако Банката на Јапонија во јуни ја зголеми каматната стапка на 1 процент, што е највисоко ниво во последните 31 година, јапонските камати и натаму остануваат значително пониски од американските. Тоа ги охрабрува инвеститорите да позајмуваат во јени и да вложуваат во средства со повисок принос, стратегија позната како carry trade.

Јапонија веќе интервенираше на пазарот претходно оваа година. Според Reuters, Токио потрошил рекордни 11,7 билиони јени, односно околу 72 милијарди долари, за поддршка на јенот во периодот од крајот на април до почетокот на мај. Иако тогаш валутата привремено зајакна, ефектот со текот на времето речиси целосно исчезна.

Дополнителна поддршка за доларот доаѓа од растот на приносите на американските државни обврзници и очекувањата дека Федералните резерви би можеле повторно да ги зголемат каматните стапки. Пазарите неделава особено ги очекуваат податоците за вработеноста во САД, кои би можеле дополнително да влијаат врз насоката на монетарната политика.

Слабиот јен не е единствениот знак на притисок врз глобалните валути. Доларот зајакна и во однос на повеќе други валути, додека еврото се тргуваше околу 1,14 долари, а британската фунта околу 1,324 долари. Индексот на американскиот долар, кој ја мери вредноста на доларот во однос на кошница од водечки светски валути, се движеше околу 101,31 поен.

Слабеењето на јенот повторно го отвора прашањето колку долго Јапонија може да се потпира на интервенции без посилна промена во каматната политика. Засега, пазарот испраќа јасна порака: додека американските приноси остануваат високи, а јапонските камати релативно ниски, јенот ќе остане под силен притисок.

Вредноста на биткоинот повторно се спушти под психолошката граница од 60.000 долари, што предизвика нова нервоза меѓу инвеститорите и ја отвори дилемата дали најголемата криптовалута во светот влегува во подолг период на пад или станува збор за уште една длабока корекција пред нов циклус на раст.

Според тековните пазарни податоци, биткоинот се тргува околу 58.600 долари, откако во текот на денот се движеше меѓу приближно 57.900 и 59.400 долари. Падот доаѓа по силната 2025 година, кога биткоинот достигна историски врв од над 126.000 долари, но во 2026 година трендот нагло се промени.

Притисокот врз цената не доаѓа само од еден фактор. Пазарот истовремено се соочува со одлив на институционален капитал, променети очекувања за каматните стапки во САД, геополитички тензии и слабеење на довербата кај дел од инвеститорите.

Еден од најважните сигнали е силниот одлив на средства од американските spot Bitcoin ETF фондови. Во јуни од овие фондови биле повлечени околу четири милијарди долари, што е еден од најлошите месеци за овој тип фондови од нивното лансирање. Citigroup, исто така, ги намали прогнозите за биткоинот и етерот, наведувајќи послаб интерес од инвеститорите, ETF-одливи и недостиг на нови пазарни катализатори.

Дополнителна нервоза предизвика и состојбата околу Strategy, поранешна MicroStrategy, која важи за најголем корпоративен сопственик на биткоин. Според Reuters, вредноста на компанијата паднала под вредноста на нејзините биткоин резерви, а пазарот внимателно ги следи сигналите за можни продажби и потреба од ликвидност. Компанијата, исто така, пријавила прва продажба на биткоин од 2022 година.

На падот влијае и политиката на американските Федерални резерви. Инвеститорите претходно очекуваа повеќе намалувања на каматните стапки во 2026 година, но повисоките инфлаторни притисоци и посилните економски податоци ги променија тие очекувања. Во средина со повисоки камати, капиталот почесто се повлекува од поризични средства, а криптовалутите се меѓу првите што трпат притисок.

Сè повеќе аналитичари укажуваат дека биткоинот сè помалку се однесува како независна алтернатива на традиционалниот финансиски систем, а сè повеќе како високоризична финансиска актива. Кога приносите на американските државни обврзници растат, а доларот зајакнува, дел од инвеститорите се свртуваат кон посигурни инструменти.

Геополитичките тензии, особено на Блискиот Исток, дополнително го засилија притисокот. Наместо во услови на неизвесност да се однесува како „дигитално сигурно засолниште“, биткоинот во последниот период ја следеше логиката на ризичните пазари и продолжи да слабее. Тоа го доведе во прашање наративот дека криптовалутите можат да бидат заштита од политички и геополитички потреси.

Меѓу аналитичарите нема единствен став за тоа што следува. Песимистите предупредуваат дека, ако Федералните резерви продолжат со повисоки каматни стапки и ако одливите од ETF фондовите продолжат, биткоинот би можел дополнително да ја тестира зоната меѓу 50.000 и 55.000 долари. Citigroup во своето понеповолно сценарио предвидува можност биткоинот да се спушти до околу 53.000 долари.

Оптимистите, пак, потсетуваат дека големите падови не се новост за биткоинот. Во претходните циклуси, длабоките корекции често служеле како „чистење“ на пазарот од прекумерна шпекулација, висока задолженост и краткорочни инвеститори, по што следувале нови фази на раст.

Засега, пораката од пазарот е јасна: периодот на речиси непрекинат раст е завршен. Биткоинот сè повеќе се движи под влијание на истите фактори што ги обликуваат глобалните финансиски пазари — каматните стапки, движењето на доларот, геополитичките ризици и расположението на големите инвеститори. Дали ова е почеток на нова „крипто зима“ или само болна корекција пред следниот циклус, ќе зависи од тоа дали институционалниот капитал ќе се врати на пазарот и дали инвеститорите повторно ќе најдат причина да преземат ризик.