Инфлацијата во Северна Македонија во март 2025 година бележи месечно намалување од 1,3 проценти, покажуваат најновите податоци на Државниот завод за статистика.

Според објавеното соопштение, намалувањето на трошоците на животот е резултат пред сè на поевтинувањето на храната и енергенсите, како и на транспортните услуги, кои имаат значајно учество во вкупната потрошувачка на домаќинствата.

Најголемо намалување е регистрирано во групата храна и безалкохолни пијалаци, каде цените се пониски за 3,0 проценти во однос на февруари. Оваа категорија има и најголемо учество во индексот на трошоците на животот, што значително влијае врз вкупното движење на инфлацијата.

Значителен пад е забележан и кај транспортот, каде цените се намалени за 1,8 проценти. Дополнително, намалување има кај мебелот, покуќнината и редовното одржување на домаќинствата за 0,6 проценти, како и кај алкохолните пијалаци и тутунот за 0,5 проценти. Намалување е евидентирано и кај разновидните стоки и услуги, за 0,3 проценти.

Од друга страна,  во дел од категориите е забележан умерен раст на цените. Трошоците за домување, вода, електрична енергија, гас и други горива, како и цените на облеката и обувките, се зголемиле за 0,4 проценти. Раст е забележан и кај рестораните и хотелите за 0,3 проценти, додека комуникациите и здравствените услуги поскапеле за 0,2 проценти. Цените во сегментот рекреација и култура се зголемиле за 0,1 процент.

Во категоријата образование не се забележани промени, односно цените остануваат на исто ниво како и во претходниот месец.

Податоците покажуваат дека индексот на цените на мало во март 2025 година, во споредба со февруари, изнесува 99,1, што исто така укажува на месечно намалување на ценовното ниво.

На годишна основа, сепак, инфлацијата останува позитивна. Во март 2025 година, во споредба со истиот месец минатата година, индексот на трошоците на животот е зголемен за 2,7 проценти, додека индексот на цените на мало бележи раст од 2,2 проценти.

Подеталните податоци на Државниот завод за статистика покажуваат дека ценовните движења се разликуваат по категории. Така, кај прехранбените производи се забележуваат намалувања кај месото, рибата и морските плодови, како и кај шеќерот и кондиторските производи, додека кај одредени производи како овошјето има раст на цените.

Во секторот домување, умерениот раст на цените е поврзан со зголемувањето на трошоците за одржување и услуги поврзани со живеалиштето, како и со снабдувањето со вода и други комунални услуги.

Кај транспортот, намалувањето на цените е најмногу резултат на поевтинувањето на горивата и услугите во транспортниот сектор, што директно влијае врз вкупниот индекс.

И покрај месечниот пад, податоците укажуваат дека инфлацијата и понатаму се движи во позитивна зона на годишно ниво, што значи дека цените сè уште се повисоки во споредба со истиот период лани, но со забавено темпо на раст.

Инвестициската банка Голдман Сакс ја ревидираше прогнозата за цените на нафтата во вториот квартал од 2026 година, по договореното двонеделно примирје меѓу Соединетите Американски Држави и Иран.

Според новите проценки, цената на нафтата од типот Brent crude би изнесувала околу 90 долари по барел, додека американската WTI crude се очекува да достигне 87 долари. Ова претставува намалување во однос на претходните проекции, кога банката предвидуваше повисоки цени, околу 99 долари за Brent и 91 долар за WTI.

Како што пренесува Reuters, причината за ревизијата е намалениот геополитички ризик и постепеното нормализирање на протокот на нафта низ Ормутскиот теснец.

Во текот на неделата, цената на Brent забележа пад од над 11 проценти, поттикната од очекувањата дека овој клучен поморски коридор повторно ќе биде целосно отворен. Сепак, веќе следниот ден беше регистриран нов раст на цените, поради стравувања дека снабдувањето од Блискиот Исток нема целосно да се стабилизира, особено поради неизвесноста околу примирјето и ограничениот проток низ теснецот.

Од банката не ги менуваат проекциите за следните квартали. За третиот квартал од 2026 година се очекува Brent да изнесува околу 82 долари, а WTI околу 77 долари по барел. Во четвртиот квартал, прогнозите се дополнително пониски – околу 80 долари за Brent и 75 долари за WTI.

Сепак, аналитичарите предупредуваат дека ризикот од раст на цените останува значителен. Во сценарио на подолготрајни нарушувања и намалено производство, особено на Блискиот Исток, цените би можеле нагло да пораснат. Во најлош случај, доколку примирјето пропадне и производството се намали за околу два милиона барели дневно, Brent би можел да достигне и до 115 долари по барел во последниот квартал од годината.

Паралелно, Голдман Сакс ја намали и прогнозата за цената на природниот гас во Европа за вториот квартал од 70 на 50 евра по мегават-час. Ова се базира на очекувањата дека испораките на течен природен гас преку Ормутскиот теснец постепено ќе се стабилизираат од средината на април.

Сепак, банката предупредува дека доколку дојде до дополнителни доцнења или оштетувања на инфраструктурата, цените на гасот би можеле повторно да пораснат и да надминат 75 евра по мегават-час.

Бруто-домашниот производ (БДП) по глава на жител изразен според стандардот на куповна моќ значително се разликува низ Европа во 2025 година. Овој показател овозможува споредба на приходите меѓу државите, земајќи ги предвид разликите во цените.

Според податоците на Евростат, просекот на Европската Унија е поставен на 100, додека вредностите се движат од 68 во Бугарија и Грција до дури 239 во Луксембург. Тоа значи дека граѓаните во Луксембург можат да си дозволат околу три и пол пати повеќе стоки и услуги отколку оние во Бугарија и Грција.

Веднаш зад Луксембург е Ирска со 237, додека Холандија има 134% од просекот на ЕУ, Данска 127%, а Австрија 117%. Германија и Белгија се на 115%, Шведска и Малта на 110%, а Финска на 101%, што значи дека се над европскиот просек.

Меѓу четирите најголеми економии во ЕУ, Германија има највисок БДП по глава на жител со 115% од просекот. Франција е блиску до просекот со 98%, Италија има 96%, додека Шпанија е најниско рангирана со 92%.

Покрај Бугарија и Грција, уште шест земји се најмалку 20% под европскиот просек: Латвија (71%), Словачка (75%), Унгарија (76%), Хрватска (78%), Романија (79%) и Естонија (79%). Полска и Португалија се на околу 81% од просекот.

Сепак, високите бројки за Луксембург и Ирска не ја отсликуваат целосно реалната слика. Во Луксембург, голем број странски работници придонесуваат за БДП, но не се дел од резидентното население. Во Ирска, пак, високото ниво е делумно резултат на присуството на мултинационални компании и нивните интелектуални средства.

Просечниот БДП по глава на жител во ЕУ во 2025 година изнесува околу 41.600 евра (според куповната моќ). Во Бугарија е околу 28.300 евра, додека во Луксембург достигнува 99.300 евра.

Генерално, земјите од Источна Европа имаат понизок БДП по глава на жител, додека западните и северните членки на ЕУ се на врвот. Клучни фактори за овие разлики се продуктивноста на трудот и нивото на вработеност.

Во 2025 година, само 10 од 27 земји-членки се над просекот на ЕУ, што претставува околу 34% од населението. Тоа значи дека еден од тројца жители на Унијата живее во држава со БДП по глава на жител над европскиот просек.

Кандидатите за членство во ЕУ имаат значително пониски вредности. Во Босна и Херцеговина БДП по глава на жител е 35% од просекот на ЕУ, во Албанија и Северна Македонија 42%, во Србија 52%, во Црна Гора 53%, а во Турција 72%.

Обединетото Кралство е блиску до европскиот просек со 99%, додека земјите од Европската асоцијација за слободна трговија имаат значително повисоки вредности: Норвешка 160%, Швајцарија 151% и Исланд 131%.

Дополнителен показател за животниот стандард е реалната индивидуална потрошувачка по глава на жител, каде разликите меѓу земјите се помали отколку кај БДП.