Анализи
ИНАЕТ ШТО ЧИНИ МИЛИЈАРДИ ДОЛАРИ: Битката за каматните стапки и контрола над ФЕД се заострува, Трамп и Пауел во нов судир околу иднината на американската економија
Со враќањето на Доналд Трамп во фокусот на американската политичка сцена, повторно се отвора прашањето – дали тој повторно ќе се обиде да ја стави Федералната резервна банка (ФЕД) под политичка контрола? И дали актуелниот претседател на ФЕД, Џером Пауел, ќе издржи под притисокот кој Трамп е познат дека знае да го наметне?
Конфликтот меѓу Доналд Трамп и претседателот на ФЕД, Џером Пауел, не е нова приказна. Тој започна уште во 2018 година, кога Трамп тогаш актуелен претседател на САД во својот прв мандат, јавно изрази незадоволство од одлуките на ФЕД за зголемување на каматните стапки. Иако самиот го назначи Џером Пауел на функцијата, Трамп брзо го означи како „најголемата закана за економскиот раст“ и неколкупати отворено сугерираше негова смена, нешто речиси невидено во историјата на односите меѓу Белата куќа и ФЕД. Тој сметаше дека Пауел со своите политики ја забавува економијата, ги демотивира инвеститорите и ги поскапува кредитите за бизнисите и граѓаните.
Покрај монетарната политика, Трамп паралелно развива агресивен економски план со воведување на високи реципрочни царини, особено кон Кина и другите трговски партнери за кои тврди дека имаат „несправедлива предност“. Оваа политика ја претставува како начин за заштита на американските работници и индустрии, но истовремено внесува голема неизвесност на капиталните пазари. Инвеститорите се ставени пред сериозен притисок и ризик од глобални трговски војни, што ги дестабилизираше пазарите и предизвика големи флуктуации во берзанските индекси.
Со неговото враќање на политичката сцена, конфликтот со Пауел добива нова димензија, не само околу каматните стапки, туку и околу улогата на ФЕД во креирање на американската економска политика и меѓународната трговска размена. Сега, како и тогаш, Трамп ветува „економски национализам“ и е подготвен да го стави ФЕД под притисок за да ја спроведе својата визија, дури и по цена на нарушување на довербата во независноста на институцијата.
Стар конфликт, нова динамика
Во текот на својот претходен мандат, Трамп често влегуваше во отворен конфликт со Пауел, јавно го критикуваше поради „превисоките каматни стапки“ и дури навестуваше дека би го отпуштил, иако тој самиот го постави на таа функција. Според Трамп, високите каматни стапки сериозно ја кочат економијата и предизвикуваат „вештачки притисок“ врз американските инвеститори и пазарот на трудот.
Од друга страна, Џером Пауел, како гувернер на ФЕД, инсистира на независност на институцијата и на тоа дека нејзината примарна мисија е да ја контролира инфлацијата и да го одржи финансискиот систем стабилен, без разлика на политичкиот моментум.
Каматната политика во срцето на конфликтот
Сегашната ситуација е уште посложена. По период на агресивни зголемувања на каматните стапки со цел справување со инфлацијата, ФЕД внимателно сигнализира потенцијално олеснување, но без јасен распоред. Во меѓувреме, Трамп во почетните месеци од својот втор мандат како американски претседател пробува преку силен притисок да ја искористи монетарната политика како политичко оружје.
Тој повторно ја обвинува ФЕД дека „игра политички игри“ и тврди дека го одложува намалувањето на каматите за да и наштети и да ја забави економијата, нешто што беше случај и во првиот негов мандат. Во познат стил, Трамп сака брзо намалување на каматите со цел да се поттикне потрошувачката, а со тоа и економскиот раст.
Што значи ова за економијата?
Овој судир носи високи ризици со сериозни последици. Ако ФЕД попушти под политичкиот притисок, може да се наруши довербата во независноста на институцијата, нешто што е клучно за стабилноста на доларот и целата глобална економија. Од друга страна, тврдоглавоста на Пауел може да значи одржување на високи каматни стапки подолг период, затегната монетарна политика што би го забавило економскиот раст, а потенцијално би довело и до рецесија која понатаму би предизвикала зголемување на невработеноста, а тоа би довело до огромни последици врз пазарите на капитал и граѓаните.
Финансискиот пазар со едно око кон Вашингтон, со друго кон ФЕД
Инвеститорите внимателно го следат секој говор, твит или интервју, било од Трамп или од Пауел. Волстрит сака стабилност, но моменталната динамика најавува турбулентна година во која ќе се судрат политичките интереси и монетарната логика.
Во моментов пазарот на капитал се соочува со сериозен предизвик и инвеститорите се ставени под голем притисок со оглед дека берзанските индекси се во слободен пад. Вредноста на компаниите вртоглаво се намалува со секој изминат ден, но ниту Трамп, ниту Пауел не попуштаат во одбрана на својата политика.
Заклучок
Битката меѓу Доналд Трамп и Џером Пауел е многу повеќе од личен судир, таа претставува судир на две различни визии за тоа како треба да функционира една економија: политички водена, со фокус на краткорочен раст и национални приоритети, или институционално автономна, со долгорочна стабилност како крајна цел. Повторното појавување на Трамп на политичката сцена не само што ја обновува оваа стара тензија, туку и ја засилува во многу понеизвесен глобален контекст, инфлациски притисоци, геополитички тензии и зголемена недоверба кон институциите.
Неговите агресивни реципрочни царини, заедно со притисоците врз ФЕД за драстично намалување на каматите, можат да го разнишаат внимателно балансираниот економски поредок. Во исто време, доколку Пауел и ФЕД продолжат да се држат до своите цели без отстапки, ризикуваат да бидат перцепирани како институција што се оддалечила од реалните економски и политички текови.
Клучното прашање е: дали Федералните резерви ќе можат да ја задржат својата независност во време кога политиката сè повеќе навлегува во монетарната сфера? И дали американската економија, а со тоа и светските пазари, можат да издржат уште една турбулентна фаза на политички мотивирани економски интервенции?
Она што е сигурно е дека исходот од овој судир нема да влијае само на САД. Ќе се чувствува низ глобалниот финансиски систем – преку берзите, валутите, каматните стапки и одлуките на централните банки ширум светот. Во свет каде довербата е сè, ФЕД се наоѓа пред една од своите најголеми историски одговорности: да остане столб на стабилност во време на политичка бура.
Анализи
Еврото остана во позитивна зона по завршувањето на американските воени операции против Иран
Еврото порасна во европското тргување во четвртокот во однос на повеќе водечки валути, задржувајќи се во позитивна зона втор ден по ред во однос на американскиот долар. Поддршка за европската валута дојде од намалената побарувачка за доларот како безбедно засолниште, особено по објавата на американската Централна команда дека завршила актуелната рунда воени операции против Иран.
Еврото зајакна за повеќе од 0,1 отсто во однос на доларот, достигнувајќи 1,1430 долари, во споредба со почетното ниво од 1,1416 долари. Во текот на денот најниското ниво изнесуваше 1,1414 долари.
Во средата еврото ја заврши сесијата со раст помал од 0,1 отсто во однос на доларот, што беше негов четврти дневен раст во последните пет трговски сесии. Поддршка доби и од очекувањата дека Европската централна банка би можела да испорача уште едно зголемување на каматните стапки до крајот на годината.
Индексот на доларот во четвртокот падна за 0,1 отсто, продолжувајќи ги загубите втор ден по ред. Намалувањето ја одразува пошироката слабост на американската валута во однос на кошница главни валути, откако се намали побарувачката за доларот како сигурно засолниште.
Истовремено, цените на нафтата се намалија за околу 0,5 отсто, повлекувајќи се од двонеделните највисоки нивоа. Пазарите реагираа на земање профит и корективно тргување, додека извештаите укажуваат дека поморскиот сообраќај низ Ормускиот Теснец продолжил без прекин.
Според објавените информации, американската Централна команда соопштила дека е завршена актуелната рунда воздушни напади врз воени цели во Иран. Нападите биле насочени кон крајбрежни градови и објекти долж Ормускиот Теснец, вклучувајќи инфраструктура во стратешкото пристаниште Чабахар.
Американската војска соопшти дека уништила повеќе од 60 нападни чамци на морнарицата на Иранската револуционерна гарда, како и системи за противвоздушна одбрана и крајбрежни радарски инсталации. Иранската револуционерна гарда возвратила со балистички ракети и дронови насочени кон американски воени локации во Бахреин и Кувајт.
Претседателот на иранскиот парламент, Мохамад Багер Галибаф, порача дека Техеран нема да попушти, нагласувајќи дека Ормускиот Теснец ќе биде повторно отворен само според „ирански правила и процедури“, а не под американски закани.
Американскиот претседател Доналд Трамп изјави дека нападите биле извршени како одговор на иранските напади врз комерцијални бродови што минувале низ Ормускиот Теснец.
На пазарите на пари во моментов се пресметува околу 10 отсто веројатност дека Европската централна банка ќе ги зголеми каматните стапки за 25 базични поени на јулскиот состанок. Веројатноста за такво зголемување во декември, пак, се искачи над 90 отсто.
Инвеститорите сега очекуваат нови податоци од еврозоната за инфлацијата, невработеноста и растот на платите, кои би можеле дополнително да ги променат очекувањата за идната политика на ЕЦБ.
Анализи
Цената на златото се обидува да ги ублажи условите на препродаденост
Златото забележа благ раст за време на волатилното интрадневно тргување, обидувајќи се да надомести дел од неодамнешните загуби и да ги ублажи условите на препродаденост. Ова се случува во момент кога индикаторите за релативна сила почнуваат да испраќаат позитивни сигнали, што дава ограничена поддршка на најновото движење на цената.
И покрај ова подобрување, техничката перспектива останува негативна, бидејќи цената сè уште се тргува под EMA50, кој продолжува да дејствува како динамичен отпор и да го зајакнува краткорочниот надолен тренд. Златото, исто така, се движи по помала надолна тренд-линија, што ги ограничува шансите за закрепнување, освен доколку не ги пробие клучните нивоа на отпор.
Анализи
ЕЦБ бара од банките планови за заштита од кибернапади со вештачка интелигенција
Европската централна банка им даде рок на најголемите европски банки до крајот на октомври да достават планови за зајакнување на кибербезбедноста, поради сè посериозните ризици од напади потпомогнати од вештачка интелигенција.
Од банките се бара да подготват конкретни акциски планови со кои ќе покажат како планираат да ја зголемат отпорноста на своите системи на новите закани.
Причина за загриженост се најновите модели на вештачка интелигенција, кои стануваат сè поефикасни во откривање слабости во компјутерските системи. Според ЕЦБ, ваквиот развој не претставува само привремена појава, туку долгорочна промена во природата на киберзаканите.
Надзорниот одбор на ЕЦБ испратил допис до 110 банки што се под директен надзор на институцијата. Меѓу нив се и големи финансиски групации како Deutsche Bank, BNP Paribas, UniCredit и Santander.
„Иако најновиот развој не носи целосно нови ризици, значително се зголемуваат брзината и обемот со кои тие ризици може да се материјализираат“, изјави претседателката на Надзорниот одбор на ЕЦБ, Клаудија Бух.
Банките до 31 октомври треба да достават планови со краткорочни и долгорочни мерки. Тие треба да вклучуваат побрзо отстранување на софтверските ранливости, посилни системи за откривање закани, подобар надзор врз надворешните технолошки добавувачи и посериозно управување со ризиците во синџирите на снабдување.
За да им остави доволно време на банките, ЕЦБ одлучи да ја одложи годишната анкета за ИТ-ризици од септември оваа година за февруари следната година. Надзорните активности ќе се приспособуваат според потребите на секоја банка поединечно.
По истекот на рокот, ЕЦБ ќе ги анализира плановите на секоја банка и ќе разговара со нив одделно. Дополнително ќе биде направена и поширока анализа за да се утврдат заедничките слабости и најдобрите практики во европскиот банкарски сектор.
Во дописот до банките ЕЦБ ги споменува и другите технологии во развој, како квантното компјутерство, за кое наведува дека исто така ќе има значително влијание врз кибербезбедноста. За ризиците поврзани со квантното компјутерство банките ќе добијат посебен допис во наредниот период.
Предупредување за ризиците издаде и Европскиот одбор за системски ризик. Минатиот месец тој ја зголеми проценката за системските киберризици од „зголемени“ на „сериозни“, наведувајќи дека новите модели на вештачка интелигенција претставуваат системски ризик за финансискиот систем на Европската Унија.
Според оценките, вештачката интелигенција може драстично да го скрати времето што им стои на располагање на банките за да ги откријат и поправат слабостите во софтверот, со што се зголемува опасноста од истовремени киберинциденти во финансискиот сектор.
Иако не се предвидени санкции за банките што евентуално би го надминале рокот, ЕЦБ ќе може да ги користи доставените планови за споредба на пристапите меѓу банките и за утврдување на идните надзорни чекори.
-
Останатопред 2 месеци
Почна исплатата на средствата од МојДДВ за првиот квартал од 2026 година
-
Бизниспред 2 месециОд полноќ нови цени на горивата
-
Бизниспред 2 месециДизелот од полноќ поевтинува за 4 денари
-
Банкипред 2 месециХалкбанк со кредитна линија за поддршка и развој на одржлива земјоделска активност во соработка со Европскиот фонд за Југоисточна Европа (ЕФСЕ)
-
Банкипред 2 месециНЛБ Банка со зголемен максимален износ на станбените кредити и нова промоција – Без манипулативни трошоци и трошоци за проценка
-
Банкипред 1 месецХалкбанк АД Скопје информираше дека пензиите за месец мај се веќе исплатени и достапни за корисниците
-
Банкипред 1 месецАЛТА Банка: Денеска започнува исплатата на мајските пензии
-
Советипред 1 месец
УЈП: За користење на „МојДДВ“ задолжителна е регистрација во е-Даночни услуги

