Годишната стапка на инфлација во САД во април достигна 3,8 проценти, што претставува најсилен раст од мај 2023 година, покажуваат податоците на американското Министерство за труд.

Во март инфлацијата изнесуваше 3,3 проценти, а најголемо влијание врз новото забрзување имале цените на енергенсите.

Цените на енергијата во април биле повисоки за 17,9 проценти во споредба со истиот месец лани, додека бензинот поскапел за 28,4 проценти на годишно ниво.

Зголемување е регистрирано и кај храната. Цените на прехранбените производи во април пораснале за 2,9 проценти на годишно ниво, наспроти 1,9 проценти во март.

Таканаречената базична инфлација, без храната и енергијата, достигнала 2,8 проценти, што е благо забрзување во однос на мартовските 2,6 проценти.

На месечно ниво, инфлацијата во април пораснала за 0,6 проценти, што сепак е помал раст во споредба со март, кога изнесуваше 0,9 проценти.

Според анализите, ваквите инфлаторни движења дополнително ја намалуваат можноста ФЕД да ги намали каматните стапки, и покрај повиците на американскиот претседател Доналд Трамп за олеснување на монетарната политика.

Дополнителен притисок врз цените создадоа и геополитичките тензии на Блискиот Исток, откако САД и Израел на 28 февруари го нападнаа Iran, што предизвика нов раст на цените на енергенсите на светските пазари.

Месечниот раст на цените на енергијата во март изнесуваше 10,9 проценти, а во април 3,5 проценти. Бензинот во април поскапел за 5,4 проценти на месечно ниво, по мартовскиот скок од 21,2 проценти.

Кај храната, месечниот раст на цените изнесувал 0,7 проценти, по падот од 0,2 проценти во претходниот месец.

Земјите членки на ЕУ до крајот на минатата година искористиле нешто повеќе од половина од средствата од европскиот инструмент за закрепнување и отпорност, формиран во 2021 година како одговор на економските последици од пандемијата.

Вкупниот пакет изнесува 577 милијарди евра, од кои 360 милијарди се неповратни средства, а 217 милијарди евра се кредити. Крајниот рок за поднесување барања за исплата на неискористените средства е септември годинава.

Според податоците на Евростат, до крајот на 2025 година биле потрошени околу 310 милијарди евра, што претставува околу 53 проценти од вкупно расположливите средства.

Најголеми средства добиле Италија, Шпанија и Полска, но степенот на искористеност значително се разликува. Италија искористила 56 проценти од доделените 194,4 милијарди евра, Шпанија 44 проценти од 102,6 милијарди, додека Полска реализирала само 26 проценти од 54,7 милијарди евра.

За Хрватсла биле предвидени 10,04 милијарди евра, од кои 5,78 милијарди се грантови, а 4,25 милијарди кредити. Досега на земјата ѝ биле исплатени 7,29 милијарди евра, што значи степен на повлекување од 72,6 проценти. Сепак, до крајот на минатата година биле реално потрошени 42,7 проценти од вкупно достапните средства.

Хрватска има најслаба реализација меѓу земјите од регионот, со искористеност од само 19,7 проценти, додека Словенија реализирала 64 проценти од доделените средства.

Економистот на Голдман Сакс, Филипо Тадеј, оценува дека побавната апсорпција на европските средства делумно се должи на војната во Украина, која предизвика проблеми во синџирите на снабдување и ги забави инфраструктурните проекти.

Според него, инструментот за закрепнување и отпорност придонел за раст на бруто-домашниот производ на ЕУ од околу 0,8 до 1 процент годишно во периодот од 2021 до 2026 година.

Затворањето на Ормутскиот теснец почнува сериозно да се одразува врз глобалниот градежен сектор, предизвикувајќи доцнења на градилиштата и значителен раст на цените на градежните материјали, предупредуваат компании и индустриски здруженија ширум светот.

Проблемите се поврзани со нарушеното снабдување со нафта и нафтени деривати од Блискиот Исток, бидејќи низ Ормутскиот теснец во нормални услови поминува околу една петтина од светската нафта. Поради кризата, се зголемуваат цените и недостигот на производи што се користат во градежништвото, како PVC цевки, изолациски материјали, бои, асфалт и пластични компоненти.

Градежниот сектор учествува со околу 13 проценти во глобалниот БДП, а компаниите предупредуваат дека не е проблем само поскапувањето, туку и доцнењето на испораките. Во многу случаи, недостигот на само еден материјал или дел може целосно да запре проект.

Јапонската компанија „Maeda Housing“ од Хирошима соопшти дека во последниот месец биле одложени околу една четвртина од нивните проекти, бидејќи добавувачите не можат да гарантираат рокови за испорака на PVC цевки, изолација и монтажни бањи.

Претседателот на компанијата, Масатоми Маеда, предупредил дека веќе се очекуваат доцнења на финалните исплати од два до три месеци, што може да предизвика сериозни проблеми со ликвидноста кај дел од компаниите.

Слични проблеми се појавуваат и во Индија, каде што големите инвеститори во недвижности веќе бележат зголемување на трошоците за изградба. Компанијата „Lodha Developers“ од Мумбаи соопшти дека трошоците пораснале за околу пет проценти од почетокот на конфликтот.

Во Австралија, кризата би можела да влијае и врз владиниот план за изградба на 1,2 милиони нови домови до 2029 година. Дел од инвеститорите предупредуваат дека цената за изградба на нова куќа може да се зголеми и до 50.000 австралиски долари.

Австралиската компанија „Reece“, најголем снабдувач на водоводна опрема во земјата, веќе најави поскапувања. Цените на полиетиленските цевки со висока густина ќе пораснат за 36 проценти, додека PVC цевките за станбени инсталации ќе поскапат за 28,5 проценти.

Притисокот се чувствува и во Европа. Во Обединетото Кралство, индексот на менаџери за набавка во градежниот сектор минатата недела го забележа најголемиот пад во последните пет месеци, додека трошоците за материјали достигнале највисоко ниво во последните три децении, со исклучок на периодот на пандемијата.

Од британската Construction Products Association предупредуваат дека дел од изведувачите веќе добиле најави за поскапувања од 10 до 30 проценти во следните три месеци, а се очекува и зголемување на бројот на компании што би можеле да банкротираат во текот на следната година.

Во Јапонија, некои компании веќе се соочуваат со екстремни поскапувања. Градежната компанија „Tomiso“ од Тојама соопшти дека цените на PVC материјалите во одредени случаи скокнале и до 70 проценти.

Извршниот директор на компанијата, Јошихиде Кимура, изјавил дека трошоците не можат лесно да се префрлат на купувачите, бидејќи тоа би значело повторно преговарање на станбените кредити, што дополнително создава неизвесност и ги одложува одлуките на клиентите.