Анализи
АНАЛИЗА: Како ќе влијае врз глобалната економија агресивното намалување на каматните стапки и неочекуваното враќање на ФЕД на печатарската преса!?
Федералните резерви на САД (ФЕД) односно најпознатата централна банка во светот пред неколку денови направи голема промена во својата монетарна политика. По 17 месеци “статус кво”, централната банка на САД одлучи да ги намали клучните стапки за 0,50 процентни поени на состанокот во септември. Дали сте подготвени за враќање на печатницата?
Што значи намалувањето на каматната стапка?
- Поддршка за економијата: Намалувањето на каматната стапка е традиционална мерка која ФЕД ја користи за да го поттикне економскиот раст. Со пониски каматни стапки, станува поевтино да се позајмуваат пари за бизнисите и потрошувачите, што ги стимулира инвестициите и потрошувачката.
- Влијание врз инфлацијата: Ова намалување е поврзано со желбата на ФЕД да го поддржи растот додека истовремено одржува контрола врз инфлацијата. Со оглед на несигурностите во глобалната економија, оваа акција може да помогне во стабилизирањето на економските движења, особено во контекст на забавувањето на растот и притисокот врз пазарите.
- Квантитативно олеснување: Многу аналитичари го гледаат ова намалување како вовед во потенцијално ново квантитативно олеснување (QE). Квантитативното олеснување подразбира дека ФЕД ќе почне со купување на обврзници или други финансиски инструменти, што ќе ја зголеми понудата на пари во економијата.
Спектакуларниот пресврт на ФЕД
Намалувањето на стапката од страна на Федералните резерви на САД (ФЕД) беше широко очекувано од пазарите, но нејзината големина изненади многу аналитичари и економисти. До последен момент инвеститорите дебатираа за намалување од 0,25 или 0,50 поени. На крајот, победи поагресивната опција, сигнализирајќи дека ФЕД е решена силно да ја поддржи економијата.
Овој спектакуларен пресврт е во контраст со претпазливиот тон што го усвоија претставниците на ФЕД пред само неколку недели. Интересно е што претставниците на ФЕД, вклучувајќи го гувернерот Кристофер Валер, до пред неколку недели покажуваа претпазливост и најавуваа постепен пристап кон намалувањето на стапките. Но, промената на тонот, поттикната од објавите во медиумите и напливот на пазарни очекувања, ги префрли кон поагресивен пристап.
Победа за Џером Пауел
Одлуката за намалување на каматните стапки за 0,50 процентни поени од страна на Федералните резерви (ФЕД) несомнено е значајна победа за претседателот Џером Пауел. Овој чекор, кој беше поагресивен отколку што многумина очекуваа, го зајакна неговиот кредибилитет како лидер на ФЕД и покажа дека може да изгради консензус, дури и во услови кога не сите членови на комисијата за монетарна политика беа подготвени за таква драстична мерка.
Пауел сега добива дополнителна доверба од пазарите и јавноста како лидер кој ќе направи сè што е потребно за да ја стабилизира економијата и да ги зачува финансиските услови. Неговото влијание во ФЕД по оваа одлука е значително зајакнато, што би можело да значи дека тој ќе има уште поголема слобода да ги презема следните чекори во монетарната политика.
Ризичен облог на ФЕД?
Одлуката на ФЕД да ги намали каматните стапки за 0,50 процентни поени, иако добредојдена од пазарите, носи потенцијални ризици, особено во однос на инфлацијата. Ова монетарно олеснување претставува ризичен облог, бидејќи иако економијата покажува знаци на забавување, инфлацијата останува над целта на ФЕД од 2%. Економистите се загрижени дека таквиот чекор може да ги разбуди инфлаторните притисоци, додека некои делови од економијата сè уште се релативно нестабилни.
Клучните ризици за ФЕД:
Инфлациски притисоци: И покрај забавувањето на некои економски индикатори, најновите бројки за инфлацијата, особено индексот PCE (Personal Consumption Expenditures), се повисоки од посакуваното ниво. Со 2,7% годишно во август, инфлацијата е далеку над целта на ФЕД од 2%. Намалувањето на каматните стапки може дополнително да ја зголеми побарувачката и да го зголеми притисокот врз цените, што ќе го отежни контролирањето на инфлацијата.
Пазарот на трудот: ФЕД ја оправдува својата одлука со забавувањето на пазарот на трудот, каде што стапката на невработеност се зголеми на 4,2% – највисоко ниво во последните две години. Сепак, иако ова е знак на можни економски проблеми, таа бројка е сè уште историски ниска и не укажува на сериозно влошување на состојбата на пазарот на трудот. Некои економисти сметаат дека забавувањето е премногу благо за да се оправда поагресивното намалување на стапките.
Долгорочен ефект врз економијата: Преголемото монетарно олеснување во период кога инфлацијата не е целосно под контрола може да има долгорочни последици за економијата. Ако инфлацијата почне повторно да расте, ФЕД ќе мора да го промени курсот и повторно да ги зголеми каматните стапки, што може да предизвика нови економски турбуленции и да го забави растот.
ФЕД и дилемата на монетарната политика
ФЕД е во тешка ситуација, бидејќи забавувањето на економијата бара акција за поттикнување на растот, додека инфлацијата сè уште претставува реален ризик. Одлуката за намалување на стапките е насочена кон поддршка на економскиот раст и избегнување на рецесија, но во исто време претставува ризик за раст на инфлацијата. Овој баланс е критичен за следните чекори на ФЕД.
Додека инвеститорите и пазарите позитивно ја прифатија оваа одлука, некои економисти предупредуваат дека може да се покаже како пресилен чекор ако инфлацијата повторно почне да се зголемува. ФЕД ќе треба внимателно да ги следи инфлаторните движења и да реагира брзо, доколку е потребно, за да избегне економско прегревање.
Оптимистички проекции
ФЕД покажува значителен оптимизам во своите најнови економски проекции, што укажува на подобрување на економските услови и постепено стабилизирање на инфлацијата. Овие прогнози сугерираат дека централната банка гледа простор за натамошно намалување на каматните стапки во иднина, додека економијата се движи во позитивна насока.
Клучните проекции на ФЕД:
- Раст на економијата: ФЕД ги ревидира своите очекувања за раст нагоре, предвидувајќи раст од 2,1% за 2024 година и 1,5% за 2025 година. Овие бројки се повисоки од претходните проекции објавени во јуни, што сигнализира поголем оптимизам за силата на американската економија. Ова ја рефлектира надежта на ФЕД дека намалувањето на каматните стапки и другите мерки за поддршка ќе продолжат да го поттикнуваат растот, дури и во услови на глобална економска несигурност.
- Инфлациски прогнози: Според ФЕД, инфлацијата ќе продолжи да се забавува, достигнувајќи 2,2% до крајот на 2024 година и 2% во 2025 година. Овие проекции сугерираат дека централната банка верува во својата способност да го контролира инфлаторниот притисок додека ги олеснува монетарните услови. Ако овие проекции се остварат, тоа ќе овозможи уште поголема флексибилност за натамошно намалување на каматните стапки.
- Намалување на каматните стапки: ФЕД предвидува клучните стапки да се намалат на 4,4% до крајот на 2024 година и на 3,4% до крајот на 2025 година. Ова значи кумулативно намалување на каматните стапки за околу 2 процентни поени во следните две години, што ќе биде значаен чекор во поттикнувањето на економскиот раст и поддршката на инвестициската активност. Тоа сигнализира дека ФЕД планира постојано олеснување на монетарната политика во текот на следниот период, доколку економските услови го дозволуваат тоа.
Што значат овие проекции?
Овие оптимистички прогнози укажуваат дека ФЕД има доверба во својата стратегија за балансирање меѓу економскиот раст и инфлацијата. Ако инфлацијата продолжи да се намалува како што се очекува, тоа ќе овозможи повеќе простор за намалување на каматните стапки, што би требало дополнително да ја поддржи економијата. Сепак, сè уште постојат ризици, особено ако глобалните или домашните економски услови не се развиваат според очекувањата на ФЕД.
Оваа проекција исто така сугерира дека ФЕД е подготвен за долгорочно прилагодување на својата политика, со цел да ја одржи стабилноста и да го поттикне економскиот раст без да го зголеми инфлаторниот притисок.
Анализи
Инфлацијата во Србија забави на 2,7 отсто поради пониските цени на храната
Годишната инфлација во Србија во јуни се намали на 2,7 отсто, од 3,5 проценти во мај, покажуваат податоците на српскиот завод за статистика.
Забавувањето главно се должи на падот на цените на храната и безалкохолните пијалаци, кои во јуни биле пониски за 3,7 отсто во споредба со истиот месец минатата година. Оваа категорија има најголемо учество во потрошувачката кошница.
Истовремено, трошоците за домување, вода, електрична енергија, гас и други горива пораснале за 9,5 отсто на годишно ниво, додека цените во транспортот се зголемиле за 7,7 проценти.
На месечно ниво, потрошувачките цени во Србија во јуни пораснале за 0,2 отсто, по растот од 0,3 проценти во мај.
Народната банка на Србија очекува инфлацијата дополнително да забави до септември, а потоа да се движи околу горната граница на целниот опсег од 1,5 до 4,5 отсто. Според процените, инфлацијата би требало повторно да се врати во целниот опсег до средината на 2027 година.
Анализи
АЕТМ: Е-трговијата во Македонија со двоцифрен раст – онлајн трансакциите достигнаа речиси 266 милиони евра во првиот квартал од 2026 година
Вредност на реализирани онлајн трансакции
Според најновите податоци на НБРСМ за трансакции на места на продажба за е- трговија (без трансакциите со електронски пари), во првиот квартал од 2026 година вкупната вредност на онлајн трансакциите достигнала 16,355.96 милиони денари, односно 265.95 милиони евра, што претставува раст од 18.1% во однос на истиот период минатата година. Во оваа вредност се вклучени онлајн купувањата на македонските граѓани кај домашни и странски е-продавници, како и купувањата на странски потрошувачи кај македонските е-трговци.
При тоа, во првиот квартал од 2026 година, кон македонските е-трговци биле реализирани онлајн трансакции во вредност од 9,608.64 милиони денари, односно 156.24 милиони евра, што претставува раст од 16.5% во однос на истиот период минатата година. Од оваа сума, домашните иматели на платежни картички реализирале трансакции во вредност од 8,617.27 милиони денари (140.12 милиони евра), што е 15% повеќе во однос на истиот период лани, додека странските иматели на платежни картички реализирале онлајн трансакции кон македонските е-трговци во вредност од 991.37 милиони денари, односно 16.2 милиони евра, што претставува раст од 32.5%. Овој тренд покажува дека домашните е-продавници сè повеќе успеваат да привлечат и купувачи од странство.
Од друга страна, македонските потрошувачи продолжуваат активно да купуваат и од странски е-продавници, при што во првиот квартал реализирале онлајн трансакции во вредност од 6,747.31 милиони денари, односно 109.71 милиони евра, што претставува раст од 20.3% во однос на истиот период минатата година.
Број на реализирани онлајн трансакции
Покрај растот на вредноста, продолжува да расте и бројот на онлајн купувања. Во првиот квартал од 2026 година биле реализирани 7,662.7 илјади онлајн трансакции, што претставува раст од 16.4% во однос на истиот период минатата година.
Притоа, кон македонските е-трговци бројот на направените е-трансакции изнесува 3,966.7 илјади и е за 17.5% повеќе во однос на истиот период лани.

Најголем пораст на бројот на направените е-трансакции од 44.4% е забележан од странски иматели на платежни картички кон домашни е-трговци, што дополнително го потврдува зголемениот интерес на странските купувачи за македонските онлајн продавници.
Во меѓувреме, домашните иматели на платежни картички кон странски е-трговци реализирале 3270.6 трансакции, што претставува раст од 12.2%.
„Податоците за првиот квартал од 2026 година потврдуваат дека е-трговијата во Македонија продолжува стабилно да расте. Двоцифрениот раст и на вредноста и на бројот на онлајн трансакции покажува дека дигиталното купување станува сѐ повообичаен избор за потрошувачите. Особено охрабрува фактот што расте купувањето кај домашните е-трговци, како од домашните, така и од странските купувачи. Растот од над 32% во вредност и над 44% во број на трансакции од странски картички кон домашни е-трговци е показател дека македонските компании стануваат поконкурентни и надвор од домашниот пазар. Во исто време, анализата покажува дека просечната вредност на трансакциите кај домашните е-продавници благо се намалува, што укажува дека потрошувачите купуваат почесто. Тоа е позитивен сигнал дека онлајн купувањето станува дел од секојдневните навики, а не само канал за повремени или поголеми набавки. Дополнително, позитивен сигнал е што во текот на првото тромесечје се регистрирани 59 новоотворени онлајн продажни места. Тоа покажува дека сѐ повеќе компании ја препознаваат е-трговијата како можност за раст и инвестираат во сопствено дигитално присуство, со што се збогатува понудата за домашните потрошувачи и се создаваат подобри услови за понатамошен развој на секторот. Овие резултати се дополнителен поттик да продолжиме да работиме на подобрување на условите за е-трговија, зголемување на довербата во дигиталните плаќања, поддршка на домашните компании и создавање поконкурентен дигитален пазар.” – вели Претседателката на АЕТМ, д-р. Нина Ангеловска Станков.

Просечна вредност на трансакција
Иако вкупната вредност на онлајн купувањата продолжува да расте, анализата покажува дека просечната вредност на една трансакција кај домашните е-продавници благо се намалува.
Кај трансакциите од домашни картички кон домашни е-трговци, просечната вредност се намалила од 36 на 35.3 евра односно за 2.2%. Овој тренд е во согласност со фактот дека бројот на трансакции ( кој бележи раст од 17.5%) расте побрзо од нивната вкупна вредност ( која бележи раст од 15%), што укажува дека македонските потрошувачи трошат помалку по трансакција кај домашните продавници. Кај странските картички кон домашните е-трговци, просечната вредност се намалила од 41.3 на 37.9 евра (што представува намалување од 8.2%), што исто така укажува дека странските купувачи реализираат повеќе поединечни купувања.
Спротивно на тоа, кај трансакциите од домашни картички кон странски е-трговци, просечната вредност пораснала од 31.3 на 33.6 евра, што претставува пораст од 7.3%.
Вкупно, просечната вредност на една онлајн трансакција изнесувала 34.7 евра, што претставува раст од 1.5% во однос на истиот период минатата година.

Нови отворени е-продавници
Во текот на првото тромесечје од 2026 година, регистрирани се 59 новоотворени онлајн продажни места, што претставува значаен показател за зголемена понуда и заинтересираност на бизнисите да влезат во е-просторот.
Овој тренд упатува на сѐ поголема свесност кај трговците за потребата од присуство на интернет пазарот, како и на поволни услови за развој на онлајн продажбата.
Инаку, Асоцијацијата за е-трговија останува посветена на континуирано информирање и едукација на пазарот, преку подготовка на релевантни анализи и организирање на настани кои го поттикнуваат развојот на е-трговијата во регионот. Во таа насока, годишната регионална анализа за состојбата на е-трговијата претставува значаен извор на податоци за сите засегнати страни, додека 9-тата регионална конференција за е-трговија, која ќе се одржи на 3 ноември 2026 година во Националната опера и балет во Скопје, ќе понуди нови можности за едукација, размена на искуства и вмрежување. Повеќе информации за конференцијата се достапни на следниот линк: https://ecommerceconference.mk/
Анализи
УЈП објави нова листа на должници: Вкупниот долг надмина 13 милијарди денари
Управата за јавни приходи ја објави Листата на должници бр. 07/2026, на која се најдоа вкупно 5.156 правни и физички лица со неплатени даночни и царински обврски.
На листата се евидентирани 2.007 правни лица, што е за 66 повеќе во однос на претходната листа, како и 3.149 физички лица, односно за 32 повеќе.
Станува збор за долгови доспеани до 31 март 2026 година, а неплатени до 30 јуни 2026 година, по основ на ДДВ, данок на добивка, персонален данок на доход, придонеси за задолжително социјално осигурување, акцизи и царини.
На листата се објавуваат физички лица и самостојни вршители на дејност со долг повисок од 120.000 денари, како и правни лица со долг над 300.000 денари.
Според податоците на УЈП, вкупниот објавен нето-долг изнесува 13,08 милијарди денари, што е зголемување за над 162 милиони денари во споредба со претходната листа.
Од вкупниот износ, 12,86 милијарди денари се однесуваат на даноци и придонеси, додека долгот за царински давачки изнесува 213,57 милиони денари.
Даночните обврзници кои не се согласуваат со објавените податоци можат да се обратат до надлежната регионална дирекција на УЈП или до Царинската управа, во зависност од основата на долгот.
-
Банкипред 2 месециНЛБ Банка со зголемен максимален износ на станбените кредити и нова промоција – Без манипулативни трошоци и трошоци за проценка
-
Банкипред 2 месециХалкбанк АД Скопје информираше дека пензиите за месец мај се веќе исплатени и достапни за корисниците
-
Банкипред 2 месециАЛТА Банка: Денеска започнува исплатата на мајските пензии
-
Советипред 2 месеци
УЈП: За користење на „МојДДВ“ задолжителна е регистрација во е-Даночни услуги
-
Банкипред 2 месециКомерцијална банка АД Скопје: Исплатата на пензиите почнува од 1 јуни
-
Колумнипред 2 месеци
Најважни менаџерски вештини во дигиталното деловно опкружување
-
Интервјуапред 2 месециFinSight | Тортевски: Само половина од овластените ревизори во Македонија работат во ревизија
-
Кариерапред 2 месециАЛТА банка АД Битола објави оглас за вработување



