Connect with us

Анализи

АНАЛИЗА: НБРМ и ЕЦБ со нови сигнали – Што значи тоа за каматите на депозитите и на кредитите?

Објавено

на

Банките добија нов „сигнал“ од Народната банка на Македонија да ги зголемат каматите на депозитите, а од централната банка на ЕУ, пак, стигна насока да ги намалат каматите на кредитите изразени во евра. 1 јули е пресечен датум секоја година кој покажува во која насока ќе одат каматните стапки на депозитите и на кредитите во наредните шест месеци.

Тогаш се објавуваат новите референтни каматни стапки за денарски депозити и за шестмесечниот ЕУРИБОР и токму овие бројки го отсликуваат трендот на цената на парите. А, моменталниот тренд личи поволен и за штедење и за задолжување, барем ако се суди според референтните каматни стапки.

Шестмесечниот ЕУРИБОР за периодот 01.07-31.12.2025 година падна на 2,0370% од 2,3790% во првата половина од годината и тоа е најниско ниво во последните 2,5 години. Оваа стапка македонските банки ја користат за квартална преоцена на каматната стапка кај девизните кредити и кај денарските кредити со валутна клаузула на правни лица, а најчесто и на физички лица.

Од почетокот на 2023 година, шест месечниот ЕУРИБОР е во постојан раст, преку кој ЕЦБ се бори и со високата инфлација во земјите во ЕУ. За разлика од овој тренд, во периодот пред 2023 година ЕУРИБОР имаше негативни стапки, односно банките ги „казнуваа“ граѓаните и компаниите кои чуваа пари на сметка со тоа што им наплаќаа негативна камата.

Извор: НБРСМ

Но, постковид периодот и геополитичките тензии донесоа висока инфлација, па ЕЦБ се бори прекусобирање на вишокот ликвидност. Но, од 2025 година почна да попушта со затегнувањето, што пак за македонските банки значи можност да ги намалат каматите на кредитите изразени во девизи.

Тие тоа веќе го прават, што се потврдува и од статистиката на НБРМ. Просечната каматна стапка на вкупните кредити во мај 2025 изнесуваше 5,06% и е намалена на годишно ниво за 0,43 процентни поени, а на месечно за 0,05 процентни поени.

Извор: НБРСМ

Од друга страна, пак, референтната каматна стапка на денарските депозити без валутна клаузула, која ја утврдува Народната банка на Македонија, од 1 јули изнесува 2,72%. Ова е највисоко ниво после пауза од речиси 10 години. Последен пат референтната каматна стапка на денарските депозити била на ова ниво во 2016 година. Во периодот 1.01–30.06.2025 изнесуваше 2,56%.

Како се движат каматите на кредитите?

Каматната стапка на вкупните кредити на домаќинствата паѓа од декември лани и во мај годинава изнесуваше 5,45%. Паѓаат каматите на сите видови кредити, и денарски и девизни. Но, растат кај новоодобрените кредити.

„Просечната каматна стапка на новоодобрените кредити во мај е зголемена за 0,85 п.п., при годишен пад од 0,47 п.п. и изнесува 4,72%. Кај просечната каматна стапка на новопримените депозити е забележан месечен и годишен пад од 0,02 п.п. и 0,04 п.п., соодветно, и изнесува 2,32%, соопштија од НБРМ.

Просечната каматна стапка што се пресметува на новите кредити одобрени на граѓаните изнесува 4,79%, и во мај е зголемена за 0,12 п.п., најмногу поради повисоките камати за денарските кредити без валутна клаузула, додека стапките на кредитите во странска валута и на денарските кредити со валутна клаузула го задржале трендот на намалување.

Кредитите на компаниите во мај имаа просечна камата од 4,66%, која е намалена за 0,07 п.п. за еден месец и за 0,65 п.п. за една година. Кај новите кредити одобрени на компаниите во мај банките пресметувале повисока камата во споредба со април за 1,25 п.п., така што таа изнесувала 4,67%. На годишна основа, пак, каматната стапка на новоодобрените кредити на корпоративниот сектор е пониска за 0,49 п.п.

Што се случува со каматите на депозитите?

Податоците од НБРМ покажуваат дека од мај минатата година просечната каматна стапка на вкупните депозити во континуитет расте. Со додадените 0,35 процентни поени во мај годинава достигна 2,21%. На месечно ниво е зголемена за 0,01 процентен поен.

Во мај, депозитите на граѓаните имаа просечна каматна стапка од 2,15%, која за еден месец е зголемена за 0,01 п.п. „Месечната промена произлегува од растот на каматните стапки на денарските депозити без валутна клаузула и на депозитите во странска валута, во услови на пад на каматните стапки на денарските депозити со валутна клаузула“, информира НБРМ.

Но, за новите депозити на населението банките во мај годинава имаа пониски каматни стапки за 0,08 п.п., со што изнесуваа 2,34%.

Нема промени кај просечната стапка на вкупните депозити на компаниите, која останува на нивото од 2,62%. А, за една година оваа каматна стапка има раст од 0,41 п.п. Новопримените депозити од компаниите во мај имаа камата од 2,30%, која за еден месец е зголемена за 0,07 п.п, а за една година е намалена за 0,08 п.п.

Преземањето на авторски содржини (текстови и фотографии) од оваа страница е строго забрането без претходно писмено одобрение и е предмет на условите наведени на следниот линк.

Анализи

Депозитите и кредитите во пораст: Домаќинствата и корпоративниот сектор ја движат банкарската активност во јануари

Објавено

на

Вкупните депозити во јануари 2026 година на годишно ниво се зголемени за 10,5%, пред сè поради растот кај домаќинствата, додека вкупните кредити бележат годишен раст од 13,6%, со поголем придонес во корпоративниот сектор, соопшти Народната банка.

Паричната маса во јануари 2026 година е намалена за 1,4% на месечна основа, во поголем дел како резултат на падот на краткорочните депозити и на депозитните пари при негативен придонес и на готовите пари во оптек и на долгорочните депозити до две години. На годишно ниво, паричната маса бележи зголемување од 10,7% поради растот на депозитните пари и краткорочните депозити при помал раст и на готовите пари во оптек и на долгорочните депозити до две години.

Вкупните депозити остварија месечен пад од 1,0%, што се должи на намалените депозити на двата сектора, со поизразен придонес на депозитите на корпоративниот сектор. Годишниот раст на вкупните депозити изнесува 10,5% и во поголем дел произлегува од зголемувањето на депозитите на секторот домаќинства.

Вкупните кредити се зголемени за 0,5% на месечно ниво поради зголеменото кредитирање на двата сектора, со малку поголем придонес на секторот домаќинства. На годишно ниво, вкупните кредити забележаа раст од 13,6% под влијание на растот на кредитите кај двата сектора, со поизразен придонес на корпоративниот сектор.

Во јануари депозитите на корпоративниот сектор забележаа месечно намалување од 2,1% како резултат на намалувањето на краткорочните депозити, во услови на остварен раст на депозитните пари и на долгорочните депозити. Споредено на годишна основа, депозитите на корпоративниот сектор бележат зголемување од 9,8% поради растот на депозитните пари и на краткорочните депозити, во помала мера и на долгорочните депозити во денари, а долгорочните депозити во странска валута забележаа намалување.

Кредитите на корпоративниот сектор во јануари се зголемија за 0,4% на месечна основа, во поголем дел поради повисоките кредити во денари при помал раст и на кредитите во странска валута. Во споредба со јануари претходната година, забележан е раст од 16,2%, кој во целост произлегува од зголеменото кредитирање во денари во услови на пад на кредитите во странска валута.

Овој месец вкупните депозити на домаќинствата остварија месечен пад од 0,4% како резултат на намалените депозитни пари, а другите компоненти забележаа раст. Годишниот раст изнесува 11,3% и во најголем дел се должи на повисоките депозитни пари, долгорочните депозити во денари и краткорочните депозити во странска валута.

Кредитите на домаќинствата во јануари бележат месечно и годишно зголемување од 0,5 и 11,2%, соодветно, како резултат на зголеменото кредитирање во денари и во странска валута, со поизразен придонес на кредитите во денари.

Анализирано според намената на кредитите одобрени на физичките лица, кај потрошувачките кредити, како најзастапена категорија, е остварен месечен пад од 0,2% при годишен раст 10,7%, а станбените кредити се зголемени за 0,7 и 16,1% на месечно и на годишно ниво, соодветно. Во јануари автомобилските кредити бележат месечно и годишно зголемување од 0,1 и 0,7%, соодветно. Кај кредитите одобрени на кредитните картички е забележано месечно и годишно намалување од 0,9 и 5,2%, соодветно, а кај негативните салда на тековните сметки е остварен месечен и годишен раст од 15,0 и 0,8%, соодветно.

Кредитите одобрени врз други основи во јануари се намалени за 1,7 и 11,8% на месечна и на годишна основа, соодветно, се наведува во соопштението од Народната банка.

Продолжи со читање

Анализи

Visa и Mastercard во 2025: Битка за обем или битка за вредност по трансакција?

Објавено

на

Годишните резултати за 2025 година на двата глобални платежни гиганти покажуваат дека индустријата влегува во нова фаза која е се помалку зависна од чист обем на трансакции, а сè повеќе од монетизација преку услуги, податоци и безбедност.

Иако и двете компании бележат стабилен раст, нивните стратегии и двигатели зад бројките се сè поразлични.

Во 2025 година, Mastercard расте побрзо (+16%) во споредба со Visa (+11%).

Клучната разлика е во структурата на приходите:

Кај Visa, растот е главно резултат на зголемен обем на трансакции. Кај Mastercard, забрзувањето доаѓа од услуги со повисока маржа – податоци, безбедносни решенија и дигитален идентитет.

Ова укажува дека Mastercard постепено ја проширува својата улога надвор од класичната картична мрежа.

Структура на приходи: Скала наспроти диверзификација

Visa и понатаму останува скалабилна машина за процесирање трансакции, со силна ефикасност и контрола на трошоци.

Mastercard, пак, ја менува мешавината на приходи и сè поголем дел доаѓа од data & security сегментот, што ѝ овозможува подобра заштита на профитабилноста кога потрошувачката забавува.

Cross-border трансакции: Патувањата како мотор на маржа

И двете компании имаат силен раст во прекуграничните плаќања, што претставува најпрофитабилниот сегмент во индустријата.

Mastercard: +15% Visa: +13%

Mastercard успева подобро да ја капитализира глобалната туристичка и трговска рехабилитација, што позитивно влијае врз маржите.

Профитабилност и географија

Visa ја одржува маржата преку ефикасност и контрола на трошоци. Mastercard ја зголемува маржата преку услуги со повисока додадена вредност.

Географски: Visa е посилно потпрена на американската потрошувачка. Mastercard има поголема изложеност кон меѓународните текови и глобалната трговија.

Индустриски трендови: Плаќањата влегуваат во зрела фаза

Од резултатите за 2025 може да се издвојат неколку клучни трендови:

Потрошувачката останува стабилна и покрај повисоки каматни стапки. Растот сè повеќе доаѓа од технологија, податоци и услуги, не само од волумен. Cross-border сегментот останува главен извор на висока маржа. Готовината продолжува да опаѓа. Маржите по трансакција се под притисок – услугите стануваат компензациски механизам. Скалабилноста и натаму е најголема конкурентска предност – поголем волумен не значи пропорционално поголеми трошоци. Диверзификацијата надвор од класичниот transaction revenue станува новата стратегија за одржлив раст. Следната фаза ќе ја дефинираат AI аналитика, stablecoins и автономна трговија. Приходите растат побрзо од основниот волумен – знак на структурно подобрена монетизација. Токенизацијата станува суштински оперативен слој за безбедност и „network stickiness“. Конкуренцијата сè повеќе се води преку партнерства со издавачи, финтек дистрибуција и економија на стимуланси, наместо само преку цената.

Клучен заклучок

Конкуренцијата се поместува од „кој има поголем обем“ кон „кој создава поголема вредност по трансакција“.

Visa ја оптимизира инфраструктурата (rails optimization).

Mastercard ја монетизира инфраструктурата (rails monetization).

Големото прашање

Дали на долг рок ќе победи моделот на Visa – доминација преку скала и ефикасност или моделот на Mastercard – агресивна експанзија во услуги, податоци и безбедност?

Во 2025 година, бројките покажуваат дека индустријата веќе не е само „платежна мрежа“. Таа станува технолошка платформа со повеќеслојна монетизација.

А вистинската “битка” допрва почнува.

Целосната анализа можете да ја погледнете тука.

Продолжи со читање

Анализи

Просечната плата во Македонија близу 47.000 денари – раст од 7,6% на годишно ниво

Објавено

на

Просечната месечна исплатена нето-плата во декември 2025 година изнесувала 46.889 денари, што претставува раст од 7,6% на годишно ниво, објави Државниот завод за статистика.

Најголем придонес кон зголемувањето на просечната месечна исплатена нето-плата од вработен имаат секторите: Транспорт и складирање за 13,4%, Земјоделство, шумарство и рибарство за 10,9% и Трговија на големо и трговија на мало; Поправка на моторни возила и мотоцикли и Образование 9,7%.

Зголемување на просечната месечна исплатена нето-плата по вработен, во однос на претходниот месец, е забележано во секторите: Транспорт и складирање за 12,8%, Рударство и вадење на камен за 9,0% и Градежништво за 7,0%.

Просечната бруто-плата во декември 2025 година изнесувала 70.520 денари, потврдувајќи го трендот на континуиран раст на примањата.

Продолжи со читање

Популарно

Copyright © 2023 bankarstvo.mk. All Rights Reserved. Developed by Digital Orange