Годишната инфлација во февруари изнесува 2,9 проценти, покажуваат најновите податоци на Државниот завод за статистика. Во однос на јануари, трошоците на живот се зголемиле за 0,2 проценти.

Според статистичките податоци, цените на мало на годишно ниво бележат раст од 1,6 проценти. Во споредба со претходниот месец, пак, тие се намалени за 0,3 проценти.

Месечното движење на индексот на трошоците на живот во февруари покажува раст кај повеќе категории. Најголемо зголемување е забележано кај услугите за образование, каде цените се повисоки за 4 проценти. Следуваат облеката и обувките со раст од 1,1 процент, како и личната нега, социјалната заштита и разновидните стоки и услуги со пораст од 0,9 проценти.

Пораст е регистриран и кај рекреацијата, спортот и културата, како и кај алкохолните пијалаци, тутунот и наркотиците за 0,3 проценти. За 0,2 проценти се зголемени и трошоците во категориите домување, вода, електрична енергија, гас и други горива, како и храната и безалкохолните пијалаци.

Од друга страна, дел од категориите бележат намалување на трошоците на живот во однос на јануари. Најголем пад има кај транспортот, каде цените се намалени за 0,8 проценти. Намалување е регистрирано и кај здравствената заштита за 0,6 проценти, како и кај покуќнината, опремата за домаќинствата и редовното одржување на домаќинствата за 0,5 проценти.

Пониски цени се забележани и во категориите информации и комуникации, каде намалувањето изнесува 0,2 проценти, како и кај рестораните и услугите за сместување со пад од 0,1 процент.

Во меѓувреме, трошоците на живот во групата осигурување и финансиски услуги остануваат непроменети во однос на претходниот месец.

Ескалацијата на тензиите на Блискиот Исток повторно предизвика силни потреси на глобалните енергетски пазари и може значително да влијае врз инфлацијата во Европа. По координираните напади на Израел и Соединетите Американски Држави врз Иран на 28 февруари 2026 година, цените на нафтата и природниот гас нагло се зголемија поради стравувањата од можни прекини во снабдувањето.

Цената на нафтата „Брент“ се искачи над 84 долари за барел, од околу 70 долари претходно, додека цените на природниот гас во Европа и Обединетото Кралство пораснаа уште поостро. Европа е особено ранлива бидејќи во голема мера зависи од увоз на енергија и од стратешки транспортни тесни грла како Ормутскиот теснец и Суецкиот канал.

Фјучерсите за природен гас, како што се холандскиот TTF и британскиот NBP, речиси се удвоија по првите напади врз Иран. Овие показатели служат како рано предупредување за пазарот, сигнализирајќи можен недостиг на гас поради нарушувања во синџирите на снабдување и зголемени транспортни трошоци.

Иако многу европски земји имаат механизми за ограничување на цените на енергијата со цел да ги заштитат домаќинствата од краткорочни шокови, сегашните движења на пазарот сепак можат да влијаат врз идните нивоа на тие ограничувања и со тоа врз инфлацијата во наредниот период.

Економските последици не се ограничени само на енергетските пазари. Конфликтот предизвика значителни нарушувања и во транспортот. Податоците на Eurocontrol покажуваат нагло намалување на бројот на летови на авиокомпаниите од Блискиот Исток, поради затворањето на делови од воздушниот простор. Во исто време, во Индија и Кина се забележани падови на меѓународните пристигнувања и масовни откажувања на летови.

Проблеми се појавуваат и во поморскиот транспорт. Пристаништата во Бахреин, Кувајт, Катар, Саудиска Арабија и Обединетите Арапски Емирати бележат значително намалување на движењето на танкери, особено за нафта и течен природен гас. Истовремено, трошоците за превоз и осигурување на бродовите растат поради повисокиот ризик и можните доцнења во испораките.

Најранливи на енергетски шок се економиите кои зависат од увоз на енергија. Меѓу нив се големи индустриски економии како Германија, Италија, Јапонија, Јужна Кореја и Турција. Наспроти тоа, земјите богати со енергетски ресурси, како Австралија, Канада и Саудиска Арабија, можат дури и да профитираат од повисоките цени.

Ризикот е особено голем за државите кои покрај зависноста од увоз имаат и слаби надворешни финансиски позиции. Турција и Обединетото Кралство се издвојуваат како примери на економии каде повисоките цени на енергијата можат да го влошат трговскиот биланс и да создадат дополнителен притисок врз валутите и финансирањето од странство.

Во Европа дополнителен проблем претставуваат и ниските резерви на природен гас. Нивото на складирање во Европската Унија моментално е нешто под 10 проценти од годишната потрошувачка, што е пониско отколку во истиот период во последните три години. Франција, Германија и Обединетото Кралство се меѓу земјите каде резервите се приближуваат до нивото од почетокот на енергетската криза по руската инвазија врз Украина во 2022 година.

Економските модели покажуваат дека трајно зголемување на цените на нафтата и гасот од околу 10 долари може да ја зголеми годишната инфлација во развиените економии за околу 0,5 до 0,7 процентни поени. Ако на тоа се додадат и повисоките трошоци за транспорт и осигурување, вкупното влијание во Западна Европа би можело да достигне околу еден процентен поен.

Овој развој значително ја комплицира и монетарната политика. Европската централна банка веќе го заврши циклусот на намалување на каматните стапки во 2025 година, но новиот раст на цените на енергијата може да го одложи евентуалното понатамошно олеснување на политиката. Слична ситуација се очекува и во Обединетото Кралство, каде пазарите претходно очекуваа намалување на каматните стапки, но новите инфлациски ризици можат да ги променат тие очекувања.

И покрај тоа, економистите предупредуваат дека централните банки имаат ограничени алатки за справување со вакви шокови од страната на понудата. Зголемувањето на каматните стапки би можело дополнително да ја забави економијата без директно да го реши проблемот со високите цени на енергијата. Затоа, многу институции најверојатно внимателно ќе го следат развојот на настаните, особено дали поскапувањето на енергијата ќе почне да се прелева во платите и пошироките цени во економијата.

Банкарскиот сектор традиционално се смета за еден од најрегулираните и најпрофесионализирани сегменти на економијата. Во последните години, темата за родова застапеност во врвниот менаџмент станува сè поважна – не само од аспект на еднаквост, туку и како фактор кој придонесува за подобро корпоративно управување, диверзитет на идеи и поодржливи деловни одлуки.

Во Македонија, жените се силно присутни во банкарството како професионалци, но нивното присуство во управните одбори на банките сè уште варира од институција до институција. Анализата на составот на управните одбори покажува дека некои банки имаат значајно учество на жени во највисокото раководство, додека кај други тие целосно отсуствуваат.

Подолу следи преглед на застапеноста на жените во управните одбори на банките во Македонија.

НЛБ Банка Скопје

Во Управниот одбор на НЛБ Банка е Катерина Јанковиќ, финансиски експерт со повеќе од две децении искуство во банкарскиот сектор.

Јанковиќ има богато професионално искуство во рамките на две големи европски банкарски групации – Société Générale и Steiermärkische Sparkasse. Во својата кариера има изградено силна експертиза во корпоративното банкарство и банкарството за население, со особен фокус на продажна стратегија, развој на продукти и управување со деловни трансформации.

Јанковиќ е дипломиран економист на Универзитетот „Св. Кирил и Методиј“ во Скопје и магистер по бизнис администрација (MBA) во финансии од Универзитетот во Шефилд.

Комерцијална банка

Комерцијална банка е една од институциите во кои жените имаат значајна улога во врвниот менаџмент. Во Управниот одбор се две искусни банкарски професионалки:

Маја Стевкова Штериева

Стевкова Штериева е доктор на економски науки и долгогодишен член на менаџментот на Комерцијална банка. Својата кариера ја започнува во Банката во 1993 година и постепено напредува низ повеќе позиции.

Од 2008 година ја извршува функцијата главен финансиски директор и член на Управниот одбор, а има и значајна улога во развојот на системите за управување со ризици и финансиско планирање. Таа е и претседател на Македонската банкарска асоцијација.

Билјана Максимовска Поповиќ

Максимовска Поповиќ има повеќе од две децении искуство во кредитирањето на корпоративниот сектор. Во Комерцијална банка се вработува во 1997 година и во текот на кариерата извршува повеќе раководни функции.

Од 2022 година е главен директор за корпоративно банкарство и член на Управниот одбор, со директна одговорност за еден од најзначајните сегменти во банкарското работење.

Стопанска банка Скопје

Стопанска банка има една од најсилните женски застапености во управниот менаџмент во македонскиот банкарски сектор. Во Управниот одбор се дури четири жени.

Хрисула Кутуди

Кутуди е генерален извршен директор и претседател на Управниот одбор. Таа има повеќедецениско искуство во Националната банка на Грција, каде работи повеќе од 30 години на различни позиции во корпоративно банкарство, проектно финансирање и управување со проблематични кредити.

Емилија Стојанова Ивановска

Како генерален директор за управување со ризици и член на Управниот одбор, Стојанова Ивановска има повеќе од 15 години искуство во областа на ризиците. Таа е доктор на економски науки и активен предавач и експерт во својата област.

Евангелија Калуптси

Калуптси е генерален директор за стратегија и трансформација и член на Управниот одбор. Има повеќе од 24 години искуство во финансискиот сектор и работела во рамките на NBG групацијата на повеќе меѓународни позиции.

Мирјана Трајановска

Трајановска е генерален директор за финансии и член на Управниот одбор. Својата кариера во Стопанска банка ја започнува во 1990 година и постепено се искачува до врвот на менаџментот.

Со ваков состав, Стопанска банка е пример за висока родова застапеност во врвниот менаџмент во македонскиот банкарски сектор.

Шпаркасе Банка Македонија

Во Управниот одбор на Шпаркасе Банка се две жени:

Нина Неданоска

Искусен банкар со долгогодишно искуство во управување со банкарски операции и развој на бизнис сегменти.

Златица Цивкароски

Цивкароски има повеќе од 20 години искуство во банкарството и во 2024 година е назначена за член на Управниот одбор. Таа е надлежна за управување со кредитен ризик, наплата, усогласеност со прописи и правни работи.

Нејзината кариера започнува во Тетекс кредитна банка, а подоцна продолжува во ТТК банка и Шпаркасе банка каде извршува повеќе раководни функции.

ПроКредит Банка

Во Управниот одбор на ПроКредит банка се застапени две жени:

Емилија Спировска

Маја Михајлова

Двете се дел од менаџментот на банката и учествуваат во стратешкото управување со институцијата.

ТТК Банка

Во Управниот одбор на ТТК банка е Наталија Алексова, која ја извршува функцијата генерален директор за управување со ризици.

Алта Банка

Алта банка е една од институциите каде жената е на чело на управниот менаџмент.

Александра Радевска

Радевска е претседател и член на Управниот одбор. Таа има богато професионално искуство во ревизијата и финансискиот сектор, работeјќи во компании како КПМГ и Грант Торнтон.

Подоцна ја гради својата кариера во Орка Холдинг, а од 2023 година е дел од менаџментот на банката.

Банки без жени во управните одбори

И покрај позитивните примери, во неколку банки нема ниту една жена во Управниот одбор:

Халкбанк

Силк Роуд Банка

Централна кооперативна банка

Капитал Банка

Ова укажува дека родовата застапеност во врвниот менаџмент сè уште не е рамномерна низ целиот сектор.

Женско лидерство и во институциите на финансискиот систем

Жените имаат значајна улога и во други институции во финансискиот систем.

Во Народната банка две вицегувернерски позиции ги извршуваат жени:

Емилија Нацевска – вицегувернер

Ана Митреска – вицегувернер

Во Развојната банка на Северна Македонија, пак, на чело на институцијата е д-р Ефимија Димовска, главен извршен директор со повеќе од две децении искуство во финансискиот сектор и јавните политики.

Заклучок

Анализата покажува дека жените во македонскиот банкарски сектор имаат значајна професионална улога и сè почесто се дел од врвниот менаџмент. Некои банки, покажуваат високо ниво на родова застапеност во управните одбори.

Сепак, постојат и институции каде жените воопшто не се дел од највисоките управни структури, што укажува дека процесот на постигнување поголем баланс сè уште трае.

Трендот на последните години покажува постепено зголемување на женското лидерство во банкарството, процес кој може дополнително да придонесе за поинклузивно и поодржливо корпоративно управување во финансискиот сектор.