Европската унија сè уште нема постигнато договор за начинот на отплата на околу 750 милијарди евра долг, создаден за финансирање на постпандемиското закрепнување, предупреди претседателот на Европскиот суд на ревизори, Тони Марфи. Според ревизорите, без договор за нови извори на приходи, Унијата во наредните години би можела да се соочи со сериозен буџетски притисок.

Според годишниот извештај на Европскиот суд на ревизори за 2025 година, вкупниот долг на Европската унија на крајот на минатата година изнесувал 738,9 милијарди евра, што е за околу 23% повеќе во споредба со 2024 година.

Ревизорите предупредуваат дека до крајот на 2027 година долгот би можел да порасне на дури еден билион евра, пред сè поради инструментите воспоставени за поддршка на економското закрепнување по пандемијата.

Во извештајот се наведува дека во периодот од 2028 до 2034 година, само трошоците за камати поврзани со грантовите од инструментот за закрепнување би можеле да достигнат дури 93 милијарди евра.

Дополнителен притисок врз европските јавни финансии би можеле да создадат и идните буџетски планови на Европската комисија, кои предвидуваат ново задолжување за поддршка на Украина, за спроведување национални планови управувани од земјите-членки, како и за можни интервенции во случај на сериозна криза.

Ревизорите посочуваат дека сумите поврзани со европската поддршка за Украина се веќе многу значајни.

Според извештајот, заемите за Украина што биле одобрени или договорени од 2014 година наваму, вклучувајќи го и заемот за поддршка од 90 милијарди евра одобрен на почетокот на 2026 година, достигнале износ до 170,1 милијарда евра.

Од овој износ, до крајот на 2025 година биле исплатени 70,3 милијарди евра.

Европскиот суд на ревизори предупредува дека е неопходна претпазливост при креирањето на идните буџети на Унијата.

Доколку не се постигне договор за нови сопствени извори на приходи, би можел да настане значителен буџетски јаз на ниво на ЕУ.

Во таков случај, Унијата би можела да биде принудена на тешки одлуки, како што се зголемување на националните придонеси на земјите-членки или усвојување помалку амбициозни буџети.

Претседателот на Европскиот суд на ревизори, Тони Марфи, ситуацијата ја опишал како „експрес лонец“, алудирајќи на растечкиот финансиски притисок и на фактот дека сè уште нема договор како ќе се отплаќа долгот настанат во време на пандемијата.

Според актуелната рамка, ЕУ треба да го отплаќа долгот настанат во пандемијата во период од 30 години, односно до 2058 година.

Сепак, сè уште нема конечен договор за конкретниот начин на отплата.

Дел од владите, според написот, предлагаат и репрограмирање на долгот.

Кога беше договорено заедничкото задолжување во 2020 година, Европската комисија предложи отплатата и сервисирањето на овој долг да се обезбедуваат преку нов намет за мултинационалните компании што работат во ЕУ.

Марфи нагласува дека долгот сам по себе не е проблем, доколку е одржлив и ако постои јасен и предвидлив извор на приходи за негово сервисирање.

Ревизорите предупредуваат и на силен притисок врз трошењето

Дополнителна загриженост кај ревизорите предизвикува и краткиот рок за обработка и исплата на големи износи средства.

Марфи предупредил дека Европската комисија до крајот на декември мора да обработи и исплати околу 90 милијарди евра, оценувајќи дека ваквиот притисок може да доведе до олеснување на правилата за финансирање и отчетност, со цел да се испочитува рокот.

Во годишниот извештај за 2025 година, ревизорите дале условно мислење за расходите од Механизмот за закрепнување и отпорност (RRF).

Тоа значи дека биле утврдени одредени проблеми, но тие не се оценети како широко распространети.

Според ревизорите, на некои земји-членки им било дозволено да ја намалат амбициозноста или обемот на преземените обврски од своите планови за закрепнување, без доволно убедливи причини и докази.

Кога станува збор за редовното трошење на буџетските средства на Европската унија, ревизорите повторно утврдиле значајни и широко распространети грешки.

Поради тоа, тие седма година по ред изразиле неповолно мислење за расходите на ЕУ.

Највисоки стапки на грешка се регистрирани во секторите кохезија, како и земјоделство и животна средина.

Стапката на грешка кај расходите за кохезија пораснала од 5,7% во 2024 година на 6,6% во 2025 година, додека кај земјоделството и животната средина се зголемила од 2,6% на 3,9%.

Најчестите проблеми, според ревизорите, вклучуваат финансирање на неподобни проекти или трошоци, како и непочитување на правилата за јавни набавки.

Зошто ова е важно?

Прашањето за отплатата на заедничкиот европски долг станува сè поважно не само за институциите на ЕУ, туку и за земјите-членки, финансиските пазари и идната буџетска политика на Унијата.

Начинот на кој ЕУ ќе го реши овој проблем ќе има влијание врз идните европски буџети, нивото на задолжување, трошоците за камати и просторот за нови политики и инвестиции.

Главната порака од извештајот на ревизорите е јасна: без стабилен и договорен модел за отплата, растечкиот заеднички долг на Европската унија ќе остане една од најголемите фискални теми во следната деценија.

Цените на нафтата забележаа умерен раст на светските пазари во вторникот, 27 октомври, по првичното поевтинување поттикнато од обновените дипломатски напори за смирување на конфликтот на Блискиот Исток. И покрај преговорите меѓу Иран и регионалните сили, продолжувањето на нападите врз Саудиска Арабија и ризиците за снабдувањето со енергенси ја одржуваат цената на суровата нафта на високо ниво.

На меѓународните пазари, фјучерсите за суровата нафта Брент забележаа раст од околу 0,4%, достигнувајќи приближно 116,27 долари за барел.

Американската сурова нафта West Texas Intermediate (WTI), исто така, забележа умерен раст, достигнувајќи приближно 102,27 долари за барел.

Движењата следуваат по нестабилното тргување во претходните часови, кога надежите за дипломатски напредок првично предизвикаа намалување на цените.

Саудиска Арабија, Турција и Пакистан во дипломатска мисија во Иран

Во понеделникот, 26 октомври, претставници на Саудиска Арабија, Турција и Пакистан одржаа разговори со ирански претставници во Техеран, со цел да се намалат регионалните тензии и да се спречи дополнителна ескалација на конфликтот.

Според информациите што ги пренесуваат меѓународните медиуми, Ријад соопштил дека главната цел на дипломатските разговори е одржување отворени канали за комуникација и спречување ново интензивирање на воените дејства.

Иранските државни медиуми објавија дека четирите земји се согласиле да продолжат со соработката и разговорите за зајакнување на регионалниот мир и безбедност.

Дипломатската иницијатива се одвива во услови на продолжен конфликт меѓу САД, Израел и Иран, кој предизвика сериозна загриженост за стабилноста на енергетските пазари.

Нападите врз Саудиска Арабија ја одржуваат неизвесноста

И покрај дипломатските активности, безбедносната состојба на Блискиот Исток останува нестабилна.

Јеменските Хути, кои имаат поддршка од Иран, во текот на викендот продолжија со напади врз Саудиска Арабија, со што дополнително се зголеми загриженоста околу можните нарушувања на енергетското снабдување.

Саудиска Арабија е еден од најголемите светски производители и извозници на сурова нафта, поради што секоја закана за нејзината енергетска инфраструктура може да има влијание врз глобалните цени.

Пазарите внимателно ги следат и случувањата околу Ормускиот Теснец, кој претставува една од најважните поморски транспортни рути за нафта и течен природен гас.

Според анализите што ги пренесува Ројтерс, нарушувањата на транспортот низ овој стратешки теснец остануваат значаен ризик за глобалното снабдување.

Вашингтон не ја исклучува можноста за продолжување на воените операции

Дополнителна неизвесност создаваат и сигналите од Соединетите Американски Држави.

Американскиот претседател Доналд Трамп во интервју за Fox News во неделата посочил дека се приближува моментот за одлука дали Вашингтон ќе постигне договор со Иран или ќе продолжи со поинтензивни воени операции.

Ваквите изјави покажуваат дека дипломатското решение сè уште не е извесно, и покрај зголемените напори за посредување.

Катар, кој има улога во дипломатските контакти меѓу Вашингтон и Техеран, исто така испратил претставници во иранската престолнина.

Засега не е постигнат потврден конечен договор што би овозможил трајно смирување на конфликтот и нормализирање на енергетските текови.

Зошто нафтата останува скапа и покрај мировните иницијативи?

Дипломатските разговори обично придонесуваат за намалување на геополитичката премија за ризик, бидејќи ја намалуваат веројатноста од дополнителни прекини во снабдувањето.

Но нивното влијание врз цените зависи од тоа дали разговорите ќе резултираат со конкретни договори и реално подобрување на безбедносната состојба.

Во сегашните околности, инвеститорите и трговците со енергенси се соочуваат со спротивставени сигнали.

Од една страна, регионалните дипломатски иницијативи создаваат надеж за намалување на тензиите.

Од друга страна, продолжувањето на воените активности, нападите врз енергетската инфраструктура и ризиците за транспортните рути ја одржуваат неизвесноста околу понудата.

Ова придонесува цените на нафтата да останат чувствителни на нови политички и безбедносни информации, со можност за нагли промени во текот на тргувањето.

Што значат високите цени на нафтата за Македонија?

За македонската економија, движењата на светските цени на нафтата имаат значење поради зависноста од увоз на нафтени деривати.

Повисоките меѓународни цени можат да создадат притисок врз набавните цени на горивата, транспортните трошоци и трошоците за работење на компаниите.

Особено чувствителни се секторите со поголема потрошувачка на горива, вклучително и транспортот, логистиката, земјоделството и дел од производствената индустрија.

За граѓаните, промените на цените на горивата можат да влијаат врз трошоците за превоз и врз цените на одредени производи и услуги.

Сепак, растот на светската цена на суровата нафта не значи автоматски идентично зголемување на малопродажните цени на горивата во Македонија.

Домашните цени се определуваат во согласност со важечката методологија на Регулаторната комисија за енергетика, при што се земаат предвид повеќе фактори, вклучително и меѓународните пазарни движења и курсните односи.

Енергетските пазари остануваат зависни од развојот на конфликтот

Во наредниот период, главното внимание на инвеститорите ќе биде насочено кон исходот од дипломатските преговори и безбедносната состојба во регионот.

Евентуален напредок во разговорите би можел да ги намали ризиците за снабдувањето и да придонесе за стабилизирање на пазарните цени.

Спротивно на тоа, нова ескалација или дополнителни нарушувања на транспортните рути би можеле повторно да го зголемат притисокот врз цените.

Иако дипломатските иницијативи носат одреден оптимизам, суровата нафта Брент и понатаму се тргува над 116 долари за барел. Тоа покажува дека геополитичката неизвесност останува еден од клучните фактори што ги обликуваат движењата на глобалните енергетски пазари.

Дигиталната банка Revolut официјално започна да нуди потрошувачки кредити во Велика Британија, проширувајќи го своето работење на пазарот на кредитирање на населението. Новата понуда опфаќа кредити од 2.000 до 25.000 британски фунти, со каматни стапки од 6,9% до 29,3%, додека компанијата најавува внимателно зголемување на кредитното портфолио и задржување на релативно ниско ниво на кредитен ризик.

Со овој потег Revolut директно влегува во конкуренција со традиционалните британски банки, како HSBC, Barclays, Lloyds, NatWest и Santander, настојувајќи да ја прошири својата улога од дигитална платформа за плаќања во банка што нуди поширок спектар финансиски услуги.

Според информациите на Ројтерс од 26 октомври 2026 година, кредитната понуда засега е достапна за ограничена група корисници, а во следните месеци се планира постепено проширување на услугата меѓу приближно 14 милиони корисници на Revolut во Велика Британија.

Кредити до 25.000 фунти со рок на отплата до пет години

Новата кредитна понуда на Revolut е наменета за физички лица и опфаќа необезбедени потрошувачки кредити, односно кредити за кои не се бара залог на имот.

Корисниците можат да аплицираат за износи од 2.000 до 25.000 фунти, со рок на отплата од една до пет години.

Објавениот распон на каматни стапки изнесува од 6,9% до 29,3%, при што конкретните услови зависат од кредитоспособноста на клиентот и проценката на банката.

Каматната стапка и месечните рати се фиксни во текот на отплатата, а според официјалните информации на компанијата, не се наплатуваат дополнителни кредитни провизии.

Процесот на аплицирање се одвива дигитално, преку мобилната апликација на Revolut, со можност средствата да бидат префрлени за неколку минути по одобрувањето.

За да може да аплицира, клиентот треба да биде полнолетен резидент на Велика Британија, да има годишен приход поголем од 12.000 фунти и да поседува банкарска сметка во Revolut отворена најмалку 30 дена.

Дополнително, банката спроведува проверка на кредитоспособноста и исполнувањето на другите услови.

Revolut сака да го задржи кредитирањето на околу 6% од депозитите

Иако го проширува кредитното работење, Revolut засега не планира агресивно зголемување на кредитната изложеност.

Франческа Карлези, извршна директорка на британското работење на Revolut, за Ројтерс изјави дека компанијата нема однапред определена цел за вкупниот износ на кредити што ќе ги одобри на британскиот пазар.

Наместо тоа, банката ќе се фокусира на постепен развој на понудата и внимателно управување со ризиците.

Една од главните цели е одржување на односот меѓу кредитите и депозитите на ниво блиску до 6%.

Овој показател го покажува обемот на кредитирање во однос на депозитната база на банката.

На крајот од 2025 година, односот кредити/депозити на ниво на целата Revolut група изнесувал 6,2%, што е значително пониско од показателите кај многу традиционални банки.

Ваквата структура на работењето покажува дека компанијата и понатаму се потпира во голема мера на платежни услуги, дигитално банкарство и други финансиски производи, наместо кредитирањето да биде нејзина доминантна активност.

Кредитното портфолио пораснало за 120% за една година

Според годишниот извештај на Revolut за 2025 година, вкупното кредитно портфолио на групацијата се зголемило за 120%, достигнувајќи 2,2 милијарди фунти.

Најголемиот дел од портфолиото го сочинуваат необезбедени лични кредити и кредитни картички, додека компанијата започнала да развива и портфолио на станбени кредити.

И покрај силниот раст на кредитирањето, околу 90% од имотот на компанијата на крајот од 2025 година бил распределен во готовина, готовински еквиваленти и трезорски инвестиции.

Овој податок укажува на конзервативна структура на активата, иако сам по себе не претставува целосна проценка на финансиската стабилност или кредитниот ризик.

Важно е да се нагласи дека портфолиото од 2,2 милијарди фунти се однесува на целата меѓународна групација Revolut, а не само на новото кредитно работење во Велика Британија.

Дел од кредитниот ризик ќе се пренесува на инвеститори

Еден од позначајните елементи на кредитната стратегија на Revolut е планот за користење секјуритизација.

Станува збор за финансиски механизам преку кој кредитните побарувања можат да се обединат и да се користат како основа за издавање хартии од вредност што им се нудат на инвеститори.

Во зависност од структурата на трансакцијата, на овој начин банката може да пренесе дел од кредитниот ризик и да ослободи капацитет за дополнително кредитирање.

Карлези потврди дека Revolut долгорочно планира да користи вакви механизми за управување со ризиците.

Сепак, компанијата засега не објавила кога би можеле да започнат трансакциите за секјуритизација поврзани со британскиот кредитен пазар, ниту колкав износ на кредити би бил опфатен.

По личните кредити следуваат кредитни картички и станбено финансирање

Проширувањето на кредитното работење претставува дел од пошироката стратегија на Revolut да стане главна банка за секојдневните финансиски потреби на своите корисници.

Компанијата доби британска банкарска лиценца со ограничувања во јули 2024 година, а во март 2026 година ја заврши транзициската фаза и доби можност за целосно банкарско работење.

Ова ѝ овозможи постепено проширување на производите што ги нуди на британскиот пазар.

По воведувањето на личните кредити, Revolut планира да понуди и кредитни картички, додека влезот на пазарот на станбени кредити останува долгорочна цел.

Сепак, компанијата сè уште нема објавено конкретен датум за почеток на станбеното кредитирање во Велика Британија.

Нов предизвик за традиционалните банки

Влезот на Revolut на британскиот пазар на потрошувачки кредити ја засилува конкуренцијата меѓу дигиталните и традиционалните банкарски институции.

Со постојна база од приближно 14 милиони британски корисници, Revolut располага со значителен потенцијал за понуда на дополнителни финансиски услуги преку веќе воспоставените дигитални канали.

Сепак, бројот на корисници не покажува колку од нив ќе ги исполнат условите за кредитирање или ќе одлучат да аплицираат.

Исто така, најниската објавена каматна стапка од 6,9% не значи дека таа ќе биде достапна за сите кредитокорисници.

Реалната конкурентност на понудата ќе зависи од индивидуално одобрените услови, кредитната способност на клиентите и понудите на останатите банки.

Со воведувањето лични кредити, Revolut прави нов чекор во трансформацијата од финансиско-технолошка платформа во банка со поширока понуда на производи. Сепак, компанијата останува внимателна во однос на кредитниот ризик, најавувајќи постепено проширување на кредитирањето и задржување на нискиот однос меѓу кредитите и депозитите.