На 23 октомври истече објавениот рок за доставување коментари во рамките на четири јавни консултации што Европската банкарска агенција ги започна во јули.

Консултациите се однесуваат на дополнително усогласување на европските правила за заштита на депозитите.

Предложените стандарди опфаќаат информации што банките треба да им ги доставуваат на депонентите, размена на податоци меѓу институциите, третман на одредени клиентски средства и управување со средствата на системите за гарантирање депозити.

Една од предложените насоки се однесува на инвестирањето на средствата со кои располагаат фондовите за гарантирање депозити.

Целта е да се обезбеди соодветна ликвидност, диверзификација и можност за брзо користење на средствата кога е потребно обесштетување на депонентите.

Централна банка на Црна Гора, во соработка со советодавниот центар FinSAC на Светска банка, спровела симулација на санација на фиктивна кредитна институција.

Целта била да се провери подготвеноста на институциите за координирано постапување во случај на банкарска криза.

Во симулацијата учествувале околу 50 претставници од повеќе институции, меѓу кои централната банка, Министерството за финансии, Фондот за заштита на депозитите, Комисијата за пазарот на капитал и Агенцијата за заштита на конкуренцијата.

Учесниците добивале нови информации во реално време и морале да носат одлуки под временски притисок.

Биле тестирани внатрешните процедури, размената на информации и координацијата при подготовка на клучните одлуки.

Според централната банка, симулацијата покажала висок степен на институционална подготвеност.

Активноста е дел од подготовките на Црна Гора за идно учество во европската Банкарска унија и исполнување на обврските од Поглавјето 9 – Финансиски услуги.

Ваквите симулации се важни за заштитата на депозитите и ограничувањето на последиците од евентуална банкарска криза. Македонските институции можат да го разгледаат црногорскиот пристап како регионално искуство, но резултатите од симулацијата не докажуваат дека постои проблем кај конкретна банка.

Европската централна банка (ЕЦБ) најверојатно ќе ги задржи каматните стапки непроменети на состанокот закажан за четврток, 29 октомври 2026 година. Сепак, засилените инфлациски притисоци и високите цени на енергенсите ги зголемуваат очекувањата дека до крајот на годината би можело да следува ново заострување на монетарната политика.

Според проценките на економистите анкетирани од Ројтерс, ЕЦБ се очекува да направи пауза по зголемувањата на каматните стапки во јуни и септември. Дел од аналитичарите прогнозираат дека следното зголемување би можело да се случи во декември, за дополнителни 0,25 процентни поени.

Во моментов, каматната стапка на депозитната олеснителна можност на ЕЦБ изнесува 2,5%, додека стапката на главните операции за рефинансирање е 2,65%, а на маргиналното кредитирање 2,9%.

Инфлацијата во еврозоната достигна 3,8%

Главниот предизвик за Европската централна банка останува забрзувањето на инфлацијата, која и понатаму значително ја надминува среднорочната цел од 2%.

Според официјалните податоци на Евростат, годишната инфлација во еврозоната во септември 2026 година достигна 3,8%, наспроти 3,2% во август.

Особено изразено е влијанието на енергенсите, чии цени продолжуваат да создаваат притисок врз потрошувачките цени и трошоците за работење на компаниите.

Основната инфлација, која ги исклучува енергијата, храната, алкохолот и тутунот, изнесуваше 2,5%.

Разликата меѓу вкупната и основната инфлација укажува на значајното влијание на енергетските цени врз актуелните инфлациски движења.

Продолжувањето на ваквите притисоци би можело да го усложни процесот на враќање на инфлацијата кон целното ниво на ЕЦБ.

Високите цени на енергенсите и државното задолжување дополнително ги загрижуваат пазарите

Покрај инфлацијата, вниманието на инвеститорите е насочено и кон движењата на европскиот пазар на државни обврзници.

Особено се следи Франција, каде што, според информациите што ги пренесува Ројтерс, приносите на десетгодишните државни обврзници надминале 5%.

Повисоките приноси значат поскапо финансирање за државите при ново задолжување, што може да создаде дополнителен притисок врз јавните финансии.

Истовремено, растот на трошоците за задолжување може да влијае и врз условите за финансирање на компаниите и домаќинствата.

На меѓународните пазари, во понеделникот беше забележано благо слабеење на американскиот долар, додека еврото зајакна за 0,16%, достигнувајќи приближно 1,122 долари.

Цената на нафтата од типот Брент се намали за повеќе од 1%, на околу 115 долари за барел, по информациите за дипломатски напори насочени кон намалување на тензиите на Блискиот Исток.

И покрај краткорочниот пад, високите цени на нафтата остануваат важен ризик за европската економија.

Инвеститорите ги очекуваат пораките на Кристин Лагард

Во фокусот на финансиските пазари оваа недела ќе бидат и одлуките на американската Федерална резерва и Банката на Јапонија.

Од двете институции, исто така, се очекува задржување на постојните каматни стапки.

Сепак, инвеститорите ќе обрнат особено внимание на пораките на претседателката на ЕЦБ, Кристин Лагард, по состанокот во четврток.

Нејзините изјави за инфлацијата, економскиот раст и идната монетарна политика би можеле да дадат дополнителни насоки за можните одлуки во декември.

Иако пазарните очекувања укажуваат на потенцијално ново зголемување на каматите, таквата одлука не е однапред определена и ќе зависи од новите економски податоци.

Што би значела нова одлука на ЕЦБ за македонските банки и граѓани?

Одлуките на Европската централна банка имаат значење и за македонскиот финансиски сектор, особено поради тесната економска поврзаност со еврозоната и политиката на стабилен девизен курс на денарот во однос на еврото.

Промените на каматните стапки во еврозоната можат посредно да влијаат врз условите за финансирање, каматите на кредитите и депозитите, како и врз одлуките на компаниите за инвестирање.

Особено внимание заслужуваат кредитите поврзани со ЕУРИБОР, каде што промените на референтните пазарни стапки можат да влијаат врз трошоците за задолжување, во зависност од договорените услови.

За компаниите, потенцијално повисоките каматни стапки можат да значат поскапо финансирање на нови инвестиции и дополнителен притисок врз ликвидноста.

За граѓаните, евентуалните промени најмногу би се почувствувале кај кредитите со променлива каматна стапка.

Сепак, одлуките на ЕЦБ не се пренесуваат автоматски или во ист обем врз каматите во македонските банки. Нивното влијание зависи од домашната монетарна политика, пазарните услови и кредитните договори.

Претстојниот состанок на ЕЦБ ќе биде важен показател за насоката на европската монетарна политика до крајот на 2026 година. Иако се очекува каматите засега да останат непроменети, високата инфлација и неизвесноста околу цените на енергенсите ја оставаат отворена можноста за ново зголемување во декември.