Анализи
Пари во џебот, не само на екран: Швајцарците се против укинувањето на готовината!
Во последните години, дигиталните пари бележат експоненцијален раст на глобално ниво, процес кој беше дополнително забрзан за време на пандемијата на коронавирусот. Швајцарија, како високо дигитализирана економија, не е исклучок од овој тренд.
Мобилната апликација за плаќање „Twint“, развиена од швајцарските финансиски институции, стана клучен двигател на промената во навиките на потрошувачите. Во 2023 година, преку „Twint“ се реализирале над 773 милиони трансакции, што претставува раст од 31% во споредба со претходната година. За илустрација, во 2017 година, кога апликацијата штотуку беше лансирана, биле регистрирани само 4 милиони трансакции, податок кој говори за нејзиниот импресивен раст и прифаќање.

Сепак, и покрај овој дигитален напредок, истражувањата покажуваат дека Швајцарците сè уште покажуваат силна наклонетост кон готовината. Студија спроведена од Универзитетот за применети науки во Цирих (ZHAW) и Универзитетот во Сент Гален открива дека и во 2023 година, физичките пари биле позастапени во споредба со дигиталните за одредени типови на трансакции, тренд кој се променил дури неодамна.
Швајцарската јавност стравува од сценарио слично на она во нордиските земји, особено Шведска, каде што готовината практично исчезна од секојдневната употреба. Во тој контекст, движењето „Швајцарска слобода“, кое се појави како реакција на мерките во време на пандемијата, официјално поднесе иницијатива до властите со барање за уставна гаранција за опстанокот на готовината. Целта е да се обезбеди дека швајцарскиот франк ќе остане достапен во физичка форма, без оглед на технолошкиот напредок.
Овие грижи не се неосновани. Анкета спроведена од Швајцарската национална банка (SNB) открива дека дури 95% од жителите на Швајцарија сакаат готовината да остане достапна. Причината? Флексибилноста и слободата што ја нуди готовината, нешто што многу граѓани не се подготвени да го жртвуваат во корист на дигиталната удобност.
Во споредба со другите европски земји, Швајцарија има значително пофлексибилен режим за користење и транспорт на готовина. Во земји како Франција и Италија, постои лимит од 1.000 евра за готовински плаќања, а во Грција тој лимит изнесува 500 евра. Иако Австрија, Кипар и Луксембург сè уште немаат такви ограничувања, Европската Унија планира да воведе лимит од 10.000 евра за готовински трансакции почнувајќи од 2027 година, како дел од засилената борба против перење пари и финансирање на тероризам.
Швајцарија, иако не е членка на ЕУ, го задржува својот суверенитет во однос на ова прашање. Единствениот услов е обврска за идентификација при готовински плаќања над 100.000 швајцарски франци, додека за носење готовина преку граница потребна е документација само ако тоа го побара царинската служба, и тоа за износи над 10.000 франци.
Заклучок:
Иако Швајцарија технолошки напредува и го прифаќа дигиталното плаќање, нејзините граѓани и институции и понатаму ја вреднуваат слободата и сигурноста што ја нуди готовината. Дискусијата за иднината на физичките пари останува жива – а во Швајцарија, барем засега, франкот во хартиена форма е тука да остане.
Анализи
УЈП: За две години утврдени 5,2 милијарди денари дополнителен данок
УЈП: За две години утврдени 5,2 милијарди денари дополнителен данок, поднесени 78 кривични пријави
Управата за јавни приходи соопшти дека во периодот од јули 2024 до јуни 2026 година спровела повеќе мерки за зајакнување на даночната дисциплина, подобрување на контролите и создавање поправеден даночен систем.
Од УЈП велат дека целта не е само наплата на приходите, туку воспоставување фер даночен систем во кој правилата важат еднакво за сите даночни обврзници.
Во изминатите две години бил унапреден системот за анализа на ризик, со цел подобро таргетирање, поголема објективност и поефикасни контроли. Во таа насока се изработени регистар на ризици по видови даноци, план за подобрување на усогласеноста во градежниот сектор, план за справување со неформалната економија за периодот 2026–2027, рамка за диференција на ризици, критериуми за селекција за контрола, како и софтвер за процена на ризик при поврат на ДДВ.
Според УЈП, новиот пристап опфаќа превентивни, корективни и репресивни мерки, со цел целосно справување со ризиците во даночниот систем.
Во рамки на советодавните активности, реализирани се посети кај 4.169 даночни обврзници за примена на Законот за регистрирање на готовински плаќања, при што биле констатирани 909 неправилности.
Преку акцијата „Нема каса“, персонализирани пораки биле доставени до 6.451 даночен обврзник, откако било утврдено дека илјадници активни обврзници вршат дејност и остваруваат промет без фискален уред. Во акцијата „Матура“ биле дистрибуирани информативни флаери до 6.285 даночни обврзници, додека во акцијата „Концерти“ персонализирани пораки биле доставени до 14 организатори на настани.
Од УЈП посочуваат дека советодавните активности имаат цел навремено да ги информираат и насочат обврзниците кон отстранување на неправилностите и целосно усогласување со законските обврски.
За даночните обврзници кои не ги исполнуваат обврските доброволно, УЈП применува мерки за принуда и санкционирање. Во наведениот период, со контроли биле утврдени 5,2 милијарди денари дополнителен данок, што претставува раст од 70 проценти во 2025 година во однос на 2024 година.
Дополнително, изречени се 13.500 глоби, поднесени се 78 кривични пријави, што е петкратно зголемување, а 1.100 директори и основачи биле задолжени како даночни гаранти за нивните фирми.
УЈП најавува дека ќе продолжи да го унапредува пристапот базиран на анализа на ризици, со цел правична примена на законите и ефикасна заштита на јавните приходи.
Анализи
Инфлацијата во државата забави на 3,4 проценти во јуни
Годишната инфлација во Северна Македонија во јуни забави на 3,4 проценти, откако во мај изнесуваше 4,8 проценти, покажуваат податоците на Државниот завод за статистика.
На месечно ниво, трошоците на живот во јуни се намалиле за 0,5 проценти, по растот од 0,6 проценти регистриран во мај.
Според податоците, најголем годишен раст во јуни е забележан кај алкохолните пијалаци и тутунот, од 9,3 проценти, како и кај транспортот, каде што цените пораснале за 6,2 проценти. Раст е регистриран и кај рекреацијата и културата од 5,1 процент, рестораните и хотелите од 4,9 проценти, образованието од 4,6 проценти и опремата за домаќинствата од 4,2 проценти.
Цените на храната и безалкохолните пијалаци во јуни биле повисоки за 2,5 проценти во споредба со истиот месец лани, но на месечно ниво се намалиле за 1,1 процент.
Во споредба со мај, најголем месечен раст е забележан кај транспортот, од 1,6 проценти, и кај рекреацијата и културата, од 1,4 проценти. Кај повеќе категории, меѓу кои домување, електрична енергија, гас и други горива, образование, осигурување и финансиски услуги, не се регистрирани месечни промени.
Анализи
Нафтата поскапе по новите американски удари врз Иран
Цените на нафтата пораснаа во средата, откако САД извршија нови напади врз Иран како одговор на нападите врз комерцијални бродови во Ормутскиот Теснец, што повторно ги зголеми тензиите на Блискиот Исток.
Американската лесна сурова нафта WTI за испорака во август поскапе за 3,07 проценти, на 72,61 долари за барел, додека меѓународниот репер Брент за испорака во септември порасна за 3,14 проценти, на 76,49 долари за барел.
Американската војска соопшти дека извршила „серија силни удари“ врз Иран, откако три комерцијални брода што минувале низ Ормутскиот Теснец биле нападнати во вторникот. Од Централната команда на САД наведоа дека нападите се одговор на иранската агресија, која ја оценија како неоправдана, опасна и спротивна на договорениот прекин на огнот.
Новата ескалација го става под сериозен притисок кревкиот прекин на огнот постигнат минатиот месец, кој овозможи повторно отворање на Ормутскиот Теснец за комерцијален поморски сообраќај по повеќемесечни нарушувања.
Дополнително, американското Министерство за финансии во вторникот ја повлече дозволата што му овозможуваше на Иран да продава нафта, што се толкува како уште еден сигнал за заострување на односите меѓу Вашингтон и Техеран.
Според Заедничкиот центар за поморски информации предводен од САД, три брода биле нападнати во или во близина на Ормутскиот Теснец, по што нивото на закана за бродовите што минуваат низ оваа стратешка рута било подигнато на „сериозно“. Центарот предупреди дека се можни нови непријателски дејства.
Ормутскиот Теснец е една од најважните светски рути за транспорт на нафта и гас, па секое нарушување на безбедноста во тој регион веднаш се одразува врз цените на енергенсите. Аналитичарите предупредуваат дека продолжување на конфликтот може да го засили инфлаторниот притисок и да влијае врз очекувањата за монетарната политика во САД.
-
Останатопред 2 месеци
Почна исплатата на средствата од МојДДВ за првиот квартал од 2026 година
-
Бизниспред 2 месециОд полноќ нови цени на горивата
-
Бизниспред 2 месециДизелот од полноќ поевтинува за 4 денари
-
Банкипред 2 месециХалкбанк со кредитна линија за поддршка и развој на одржлива земјоделска активност во соработка со Европскиот фонд за Југоисточна Европа (ЕФСЕ)
-
Банкипред 2 месециНЛБ Банка со зголемен максимален износ на станбените кредити и нова промоција – Без манипулативни трошоци и трошоци за проценка
-
Банкипред 1 месецХалкбанк АД Скопје информираше дека пензиите за месец мај се веќе исплатени и достапни за корисниците
-
Банкипред 1 месецАЛТА Банка: Денеска започнува исплатата на мајските пензии
-
Советипред 1 месец
УЈП: За користење на „МојДДВ“ задолжителна е регистрација во е-Даночни услуги

