Разговараме со Павле Гацов, даночен експерт, за реалната цена на сивата економија и ефектот од неиздавањето фискални сметки врз јавните финансии.

Според него, најчесто јавноста ја сведува штетата на 18% ДДВ, но вистинската загуба е далеку поголема.

„Неиздавањето фискални сметки не значи само губење на 18% ДДВ. Тоа е само првиот слој на проблемот“, посочува Гацов.

Доколку истиот износ влезе во формалната економија, на него дополнително би се платил персонален данок на доход од 10%, данок на добивка од 10%, како и социјални придонеси од околу 28%.

„Кога ќе ги собереме сите овие ставки на неоданоченост, државата губи повеќе од 60% на секоја неиздадена фискална сметка“, објаснува тој.

Ова, според него, е клучен податок кој често се игнорира во јавната дебата.

„Овој податок треба да се знае секогаш кога некој зборува лефтерно за неиздавање сметки. Зад тоа стои лавина од неплатени јавни давачки“, вели Гацов.

Проблемот не застанува само на фискалниот аспект. Средствата кои остануваат надвор од системот, додава тој, често се користат за исплата на плати „во плико“, но и за поттикнување на пошироки форми на корупција, од мито до злоупотреби во јавните набавки.

Прашањето што останува е: колку навистина ја чини државата секоја неиздадена фискална сметка и кој на крајот ја плаќа таа цена?

Разговараме со Павле Гацов, даночен експерт, за актуелните трендови во исплатата на плати и нивното влијание врз одржливоста на пензискиот систем.

Според него, исплатата на плата „во плико“ останува сериозен проблем, особено за Фондот за пензиско и инвалидско осигурување.

„Кога констатираме дека се исплаќа плата во плико, тоа е сериозен проблем и за фондот за пензиско“, вели Гацов.

Но, тој забележува и нов тренд кај помладата генерација, кој не е нужно нелегален, но отвора системски прашања.

„Гледам дека младите се економски многу внимателни, за разлика од нас, постарата генерација која сакавме да ја заштитиме државата“, посочува тој.

Како функционира моделот? Работниците се пријавуваат на минимална плата и на тој износ плаќаат социјални придонеси, додека остатокот од средствата го насочуваат кон доброволни пензиски фондови или животни осигурувања.

„Стартуваат со регистрација на минимална плата и разликата ја уплатуваат во доброволни пензиски фондови или животни осигурувања“, објаснува Гацов.

Објаснувањето кое го даваат младите е прагматично.

„Велат: 15 години ќе плаќаме минимална плата, бидејќи државата гарантира минимална пензија. Со многу малку уплатено, добиваш повеќе“, вели тој.

Сепак, според Гацов, доколку овој тренд продолжи, последиците би можеле да бидат сериозни за јавните финансии.

„Ако продолжи овој тренд, изворите што генерираат приходи, односно платите врз кои се плаќаат придонеси ќе се намалуваат. Граѓаните препознаваат лоша економска логика во формирањето на пензискиот систем“, предупредува тој.

Дали станува збор за рационално однесување на поединците или за сигнал дека системот бара реформа?

Разговараме со Павле Гацов, даночен експерт, за можноста да се воведе мала давачка при подигнување готовина – мерка која, според него, може да има значаен фискален и системски ефект.

Гацов посочува дека клучната институција која може да ја направи прецизната анализа е Народната банка.

„Народната банка може многу подобро да ја направи оваа анализа“, вели Гацов.

Според него, во минатото биле предлагани стапки од 0,2% до 0,5% за подигнување готовина, но недостасуваат клучни податоци.

„Ние сме предлагале од 0,2% до 0,5%, но го немаме податокот за дневниот промет за подигнување готовина“, објаснува тој.

Токму примената на таа стапка врз вкупниот промет би го дала реалниот ефект врз буџетот.

„Стапката применета на прометот за подигнување готовина ќе го даде ефектот во државата“, нагласува Гацов.

Според него, бидејќи државата не го покрива овој простор со сопствена политика, банките практично почнале да го покриваат преку сопствени надоместоци.

„Наместо средствата да одат во буџетот, тие одат во профитите на банките“, посочува тој.

Ова, според Гацов, создава институционален вакуум.

„Создаден е простор некој да се позиционира на тоа место. Државата ја губи можноста да го заземе тој простор и да го канализира процесот на истиснување на готовината“, заклучува тој.

Дали мала давачка би значела дополнителен товар за граѓаните или системско решение за намалување на готовинските трансакции?

Целата анализа – на YouTube каналот на FinSight. 

Новинар: Наташа Мерсовска