Економијата на еврозоната можеби веќе се движи по „негативното сценарио“ на Европската централна банка, предупреди креаторот на политики Примож Доленц, додавајќи дека инфлацијата може побрзо да се вкорени отколку во 2022 година поради свежите сеќавања на наглото поскапување.

Инфлацијата минатиот месец повторно ја надмина целта од 2% на ЕЦБ, поттикната од растот на цените на енергијата поради војната во Иран. Централната банка веќе предупреди дека може да биде принудена да ги зголеми каматните стапки доколку поскапувањата се прелеат во пошироката економија.

Доленц оценува дека тековното основно сценарио на ЕЦБ изгледа повеќе како најдобар можен исход, додека негативното сценарио станува сè поверојатно да биде новата реалност. Ваквиот развој, предизвикан од продолжувањето на војната, може да ги поттикне компаниите и домаќинствата да ги зголемат очекувањата за цени и плати.

Токму овие таканаречени „вторични ефекти“ се најголема грижа за ЕЦБ, бидејќи можат да ја направат инфлацијата самопоттикнувачка. Според Доленц, тие би можеле да се појават побрзо отколку во претходниот инфлациски бран, бидејќи граѓаните и фирмите сè уште имаат свежо искуство од 2022 година.

Финансиските пазари во моментов очекуваат меѓу две и три зголемувања на каматните стапки оваа година, при што првото се предвидува веќе во јуни.

Сепак, Доленц нагласува дека ЕЦБ не треба да реагира на краткорочни ценовни шокови, но мора да биде подготвена за брза реакција доколку растот на цените на енергијата се прошири и на други производи и услуги или ако работниците почнат да бараат повисоки плати поради инфлацијата.

Не е сигурно дали до состанокот на 30 април ЕЦБ ќе располага со доволно информации за одлука, иако се очекува прилив на нови податоци, вклучително и детални бројки за инфлацијата во март и информации од енергетските пазари.

Дел од креаторите на политики, како претседателот на германската централна банка Јоахим Нагел, не ја исклучуваат можноста за зголемување на каматите уште во април. Други, меѓу кои членката на Извршниот одбор Изабел Шнабел, повикуваат на поголема претпазливост.

Доколку нема доволно податоци, можно е одлуката да се одложи до јуни, кога ќе бидат достапни нови економски проекции. Но, ако стане јасно дека војната ќе продолжи и дека високите цени на енергијата ќе се прелеат низ економијата, ЕЦБ би можела да реагира и порано.

„Нема да се водиме само од очекувањата на пазарите, но ќе направиме сè што е потребно за да ја вратиме инфлацијата на целта од 2% на среден рок“, истакна Доленц.

Меѓународен монетарен фонд објави заклучоци од редовната мисија за Северна Македонија, во кои се наведува дека економијата бележи солиден раст, но се соочува со зголемени ризици од инфлација и надворешни шокови.

Според извештајот, економскиот раст достигнал 3,5 проценти во 2025 година, поттикнат главно од инвестиции во градежништвото и зголемена приватна потрошувачка. Истовремено, инфлацијата се намалила на 2,9 проценти во февруари 2026 година, иако цените на храната остануваат повисоки.

ММФ предупредува дека енергетската криза, поврзана со конфликтите на Блискиот Исток, може повторно да ја зголеми инфлацијата, која се очекува да достигне околу 4,5 проценти во 2026 година. Воедно, економскиот раст би можел да забави на 3,1 процент.

Буџетскиот дефицит за 2025 година е задржан на 4 проценти од БДП, додека јавниот долг останува околу 60 проценти. Сепак, постојат ризици од зголемување на дефицитот доколку не се спроведат планираните даночни мерки и контрола на јавната потрошувачка.

Од Фондот препорачуваат постепено намалување на дефицитот на 3,5 проценти во 2026 година, како и продолжување на фискалната консолидација на среден рок. Посебен акцент се става на подобрување на наплатата на даноци, намалување на даночните ослободувања и реформи во пензискиот систем.

Во делот на монетарната политика, се оценува дека е потребно дополнително заострување за да се стабилизира инфлацијата, додека банкарскиот сектор останува стабилен, иако се забележува зголемен ризик од прегревање на пазарот на недвижности.

ММФ нагласува дека структурните реформи се клучни за долгорочен раст, со приоритети во подобрување на владеењето на правото, пазарот на труд, управувањето со државните претпријатија и енергетскиот сектор. Особено се истакнува потребата од реформи за зголемување на енергетската ефикасност и сигурност, како и постепено усогласување на цените на електричната енергија со реалните трошоци.

Извор: Imf.org

Цената на суровата нафта од типот Brent crude oil во март забележа раст од дури 64 проценти, што претставува најголем месечен скок од времето на Заливската војна, јавува BBC.

Brent е глобален референтен стандард за цената на нафтата и се однесува на договори за купување барел нафта со испорака еден месец однапред. Зголемувањето на оваа цена обично директно влијае врз цените на горивата, бидејќи нафтата е клучна суровина во нивното производство.

Во средата, цената на Brent за испорака во јуни се движеше околу 105,36 долари (околу 97 евра), што е дневен раст од 1,2 проценти. Претходниот рекорд за месечен раст беше забележан во 1990 година, за време на ирачката инвазија врз Кувајт, која сериозно го наруши глобалното снабдување со енергија и предизвика страв од поширок конфликт на Блискиот Исток.

Слична ситуација се забележува и денес, поради конфликтот поврзан со Иран, што дополнително го зголемува геополитичкиот ризик и ги турка цените на нафтата нагоре. Аналитичарите предупредуваат дека доколку нарушувањата во транспортот продолжат и тензиите не се намалат, цените би можеле уште повеќе да пораснат.

Во исто време, азиските берзи забележаа значителен раст откако Доналд Трамп изјави дека САД би можеле да се повлечат од конфликтот во рок од две до три недели. Јапонскиот индекс Nikkei 225 порасна за 4 проценти, додека јужнокорејскиот Kospi забележа скок од над 6 проценти.