Во време кога тензиите на Блискиот Исток повторно го привлекуваат вниманието на светот, дел од геополитичките аналитичари предупредуваат дека конфликтот меѓу САД и Иран може да има многу подлабоки последици од обична регионална војна. Меѓу нив е и проф. Џианг, аналитичар познат по пристапот што го нарекува „предиктивна историја“, метод што ги комбинира историските модели, теоријата на игри и анализата на империјалните циклуси за да ги објасни и предвиди големите геополитички пресврти.

Неговата анализа привлече внимание уште во 2024 година, кога изнесе три смели предвидувања: дека Доналд Трамп ќе победи на американските избори, дека САД ќе влезат во воен судир со Иран и дека во тој конфликт на крајот ќе се соочат со пораз. Според него, првите две веќе се реализирани, а третото, како што тврди, не е далечна хипотеза, туку процес што постепено се развива.

Во својата анализа, проф. Џианг смета дека сегашниот конфликт не треба да се гледа како уште една блискоисточна криза, туку како судир на две различни стратегии на моќ. Од едната страна е американската технолошка, воена и финансиска доминација, а од другата, иранската стратегија на долгорочно исцрпување на противникот.

Според него, Техеран со децении ја градел својата стратегија токму во таа насока. Наместо да се потпира на брза воена победа, Иран развил модел на долготрајна „војна на исцрпување“, базирана на масовно производство на релативно евтино оружје, широка мрежа на регионални сојузници и долгорочна економска и воена издржливост. Во таа мрежа, според анализата, спаѓаат организации и групи како Хезболах во Либан, хутите во Јемен, шиитските милиции во Ирак и Хамас, што му овозможува на Техеран индиректно да отвора повеќе фронтови без директен судир со американската воена сила.

Но, според проф. Џианг, вистинската цел на оваа стратегија не е директна воена победа над САД, туку притисок врз економската архитектура што ја одржува американската глобална моќ. Во центарот на тој систем се државите од Персискиот Залив, Саудиска Арабија, Обединетите Арапски Емирати, Катар и Бахреин кои се клучни за функционирањето на таканаречениот петродоларен систем. Во него нафтата се продава во долари, заливските држави акумулираат огромни финансиски резерви, а потоа тие средства повторно се инвестираат во американската економија, финансирајќи берзи, технолошки компании и големи инфраструктурни проекти.

Аналитичарот предупредува дека евентуална дестабилизација на Персискиот Залив може да го наруши токму овој механизам. Особено чувствителен дел од системот, според него, е новата технолошка економија базирана на вештачка интелигенција. Огромниот раст на AI индустријата бара огромни инвестиции, стабилна енергетска инфраструктура и долгорочна финансиска поддршка. Затоа многу технолошки компании веќе гледаат кон заливските држави како потенцијални центри за дата-центри, благодарение на евтината енергија и огромните суверени инвестициски фондови.

Доколку регионот стане нестабилен, смета проф. Џианг, токму тие инвестиции би можеле да се намалат, што би ја забавило технолошката експанзија и би создало сериозни финансиски притисоци врз американскиот технолошки сектор.

Тој укажува и на уште една, помалку забележана слабост на регионот, зависноста од десалинизациски постројки за вода. Во многу заливски држави, значителен дел од водоснабдувањето доаѓа токму од вакви инфраструктурни системи, кои се големи, неподвижни и потенцијално ранливи во случај на воен конфликт.

Друг важен елемент од неговата анализа е економската асиметрија на современото војување. Според Џианг, иранските беспилотни летала и ракети често чинат десетици илјади долари, додека системите за нивно пресретнување можат да достигнат цена од милиони долари. Тоа создава ситуација во која долготрајниот конфликт може постепено да го зголемува економскиот товар за посилната страна.

Во најризично сценарио, предупредува аналитичарот, неуспехот на воздушните операции би можел да доведе до притисок за копнена интервенција. Но Иран, со речиси 90 милиони жители, сложена географија и значителна воена инфраструктура, е сосема различен предизвик од претходните американски воени интервенции во регионот.

Според оваа перспектива, сегашниот конфликт може да има многу пошироки последици од воен исход. Ако тензиите продолжат да се продлабочуваат, предупредува проф. Џианг, можно е светот да се соочи со подлабоки геополитички промени, од економски потреси до постепено преобликување на глобалниот поредок.

Иако неговите ставови се предмет на дебата меѓу експертите, анализата отвора прашање што станува сè поактуелно: дали конфликтите на Блискиот Исток повторно можат да станат точка на пресврт во рамнотежата на светската моќ.

Регулаторната комисија за енергетика ги зголеми малопродажните цени на нафтените производи во просек за 14,27% во споредба со одлуката од 2 март.

Од полноќ дизелот поскапува за 14,5 денари. Од 71 денар за литар цената се качува на 85,5 денари. Бензините поскапуваат за 5 денари и ќе се продаваат по цена од 79,5 за БС 95 и  81,5 денари за литар за БС 98.

Метеж и зголемената фреквенција на возила беа првата реакција на ценовниот удар кој го донесе новата одлука на Регулаторната комисија за енергетика (РКЕ).

Денешното големо поскапување, посебно на дизелот, е резултат на одлуката на Регулаторната комисија за енергетика да ја укине одлуката донесена во време на енергетската криза во 2022 година според која цените се менуваа секогаш кога промената требаше да биде поголема од два денари за литар. Со бришењето на кризната одлука, РКЕ во иднина ќе одржува седници само во понеделник што значи дека не е исклучено да има и нови ценовни шокови.

Ова значајно поскапување дополнително го оптоварува семејниот буџет, како и компаниите и превозниците, бидејќи секое ново покачување директно се прелева врз цените на превозот, храната и услугите.

Владата најави дека е подготвена да усвои мерки за заштита на животниот стандард на граѓаните.

„Доколку има драматичен скок на цената на нафтата и нафтените деривати, Владата веднаш ќе интервенира, уште на следната седница. Имаме неколку опции – намалување на акцизата или на ДДВ. Апсолутно ќе застанеме во одбрана на стандардот на граѓаните“, изјави премиерот Христијан Мицкоски.

Во 2022 година кога земјата исто така се соочуваше со сериозна енергетска криза. Тогаш ДДВ за горивата се намали од 18% на 10%, а акцизата се намали за 1,2–4,7 денари по литар.

Цените на дериватите во 2022 година беа една од главните причини инфлацијата да забрза и да стигне до близу 20 проценти. До крајот на 2025 година инфлацијата не се врати на посакуваните два проценти. Минатата година таа изнесуваше 4,1%. Според Државниот завод за статистика, во февруари годинава инфлацијата забави на 2,9 проценти, но уште сега е јасно дека овој тренд ќе биде многу краток.

Граѓаните и експертите предупредуваат дека новите цени ќе создадат ефект на „доминантно поскапување“ низ сите сектори, што уште повеќе ќе го почувствуваат оние со пониски примања.

Дали следува нов ценовен шок и повторно зголемување на сите производи и услуги?

Годишната инфлација во февруари изнесува 2,9 проценти, покажуваат најновите податоци на Државниот завод за статистика. Во однос на јануари, трошоците на живот се зголемиле за 0,2 проценти.

Според статистичките податоци, цените на мало на годишно ниво бележат раст од 1,6 проценти. Во споредба со претходниот месец, пак, тие се намалени за 0,3 проценти.

Месечното движење на индексот на трошоците на живот во февруари покажува раст кај повеќе категории. Најголемо зголемување е забележано кај услугите за образование, каде цените се повисоки за 4 проценти. Следуваат облеката и обувките со раст од 1,1 процент, како и личната нега, социјалната заштита и разновидните стоки и услуги со пораст од 0,9 проценти.

Пораст е регистриран и кај рекреацијата, спортот и културата, како и кај алкохолните пијалаци, тутунот и наркотиците за 0,3 проценти. За 0,2 проценти се зголемени и трошоците во категориите домување, вода, електрична енергија, гас и други горива, како и храната и безалкохолните пијалаци.

Од друга страна, дел од категориите бележат намалување на трошоците на живот во однос на јануари. Најголем пад има кај транспортот, каде цените се намалени за 0,8 проценти. Намалување е регистрирано и кај здравствената заштита за 0,6 проценти, како и кај покуќнината, опремата за домаќинствата и редовното одржување на домаќинствата за 0,5 проценти.

Пониски цени се забележани и во категориите информации и комуникации, каде намалувањето изнесува 0,2 проценти, како и кај рестораните и услугите за сместување со пад од 0,1 процент.

Во меѓувреме, трошоците на живот во групата осигурување и финансиски услуги остануваат непроменети во однос на претходниот месец.