Кредитирањето на граѓаните и компаниите продолжува да расте, при што во септември годинава вкупните кредити бележат годишно зголемување од 14,1 отсто, покажуваат најновите податоци на Народната банка. Истовремено, депозитите во банкарскиот систем се зголемени за 9,2 отсто на годишно ниво.

Според податоците на Народната банка за монетарните движења во септември 2026 година, вкупната кредитна активност забележала месечен раст од 1,3 отсто, додека на годишна основа зголемувањето изнесува 14,1 отсто. Раст е регистриран и кај домаќинствата и кај корпоративниот сектор, при што на месечно ниво поголем придонес има кредитирањето на граѓаните, а на годишно ниво кредитирањето на компаниите.

Станбените кредити со годишен раст од 16,1 отсто

Кредитите на населението во септември се зголемиле за 1,4 отсто во однос на август, додека во споредба со истиот месец минатата година пораснале за 12,7 отсто. Зголемувањето во најголем дел се должи на кредитирањето во денари.

Продолжува растот и кај потрошувачките и кај станбените кредити. Потрошувачките кредити бележат месечно зголемување од 1,1 отсто и годишен раст од 12,4 отсто, додека станбените кредити пораснале за 1,5 отсто на месечно и за 16,1 отсто на годишно ниво.

Кредитите на компаниите зголемени за 15,7 отсто

Забрзување на кредитната активност е забележано и кај корпоративниот сектор. Кредитите на претпријатијата во септември пораснале за 1,3 отсто во однос на претходниот месец, додека на годишна основа растот достигнал 15,7 отсто.

Според Народната банка, зголемувањето во најголем дел произлегува од кредитирањето во денари, иако раст е забележан и кај кредитите во странска валута.

Растат и депозитите на граѓаните и фирмите

Паралелно со кредитирањето, продолжува и растот на депозитите во банкарскиот систем. Во септември вкупните депозити се зголемиле за 0,4 отсто на месечно и за 9,2 отсто на годишно ниво.

Најголем придонес за растот имаат депозитите на домаќинствата, кои бележат месечно зголемување од 0,3 отсто и годишен раст од 9,2 отсто.

Орочените депозити на граѓаните се зголемиле за 0,8 отсто во однос на август и за 5,7 отсто на годишно ниво, главно како резултат на растот на долгорочните орочени депозити.

Кај корпоративниот сектор, депозитите пораснале за 0,4 отсто на месечно и за 8,6 отсто на годишно ниво. Растот во најголем дел се должи на зголемените средства на трансакциските сметки, а на годишна основа дополнителен придонес имаат и долгорочните орочени депозити.

Во меѓувреме, паричната маса, мерена преку монетарниот агрегат М3, во септември останала на истото ниво како претходниот месец, додека на годишна основа е зголемена за 8,3 отсто.

Најновите податоци на Народната банка покажуваат дека кредитирањето и понатаму бележи повисока годишна стапка на раст од депозитите, со особено изразено зголемување на кредитите за компаниите и станбените кредити на граѓаните.

Брзиот развој на вештачката интелигенција, блокчејн технологијата и автоматизираните дигитални плаќања создава нови предизвици за глобалниот финансиски систем. Експертите предупредуваат дека регулаторите и финансиските институции мора да ја зајакнат меѓусебната соработка за навремено да одговорат на растечките ризици од финансиски измами, перење пари и злоупотреба на новите технологии.

Ова беше една од главните пораки на конференцијата Money20/20 во Лас Вегас, каде што Керол Хаус, поранешна функционерка во американското Министерство за финансии и Советот за национална безбедност, предупреди дека брзината на технолошките промени го надминува темпото со кое се приспособуваат регулаторните механизми.

Хаус, која денес е основач и извршна директорка на консултантската компанија Penumbra Strategies, смета дека одговорноста за безбедноста на финансискиот систем не може да биде само на државните институции.

Според неа, банките, финтек-компаниите и регулаторите мора заеднички да развиваат решенија за заштита од новите закани.

Вештачката интелигенција отвора нови можности, но и ризици

Развојот на таканаречената агентска вештачка интелигенција (Agentic AI), која овозможува софтверски системи самостојно да извршуваат одредени задачи и трансакции, постепено го менува начинот на функционирање на дигиталната економија.

Особено внимание привлекува концептот на агентска трговија (Agentic Commerce), во кој интелигентни дигитални агенти можат да учествуваат во процесите на купување, плаќање и управување со трансакции.

Иако ваквите решенија ветуваат побрзи и поефикасни финансиски услуги, тие истовремено отвораат прашања за безбедноста, доверливоста и одговорноста при извршувањето на трансакциите.

Хаус предупредува дека комбинирањето на напредната автоматизација со децентрализирани финансиски технологии може дополнително да ги усложни механизмите за контрола.

Кај вештачката интелигенција, особено значајни се ризиците од неточни или измислени информации, познати како „халуцинации“, додека кај блокчејн системите се поставува прашањето за одговорноста во децентрализирана средина.

Финансиските измами стануваат прашање на национална безбедност

Според Хаус, финансиските измами веќе не претставуваат само проблем за поединечни банки или клиенти, туку сè повеќе се поврзуваат со организиран криминал и меѓународни мрежи за перење пари.

Таа посочи дека криминалните организации користат сè пософистицирани технологии за измамнички активности, пренос на нелегални средства и прикривање на финансиските текови.

Посебно внимание беше насочено кон транснационалните мрежи за измами во Источна Азија, кои, според неа, се поврзани со организации за перење пари и трговија со луѓе.

Ваквите активности создаваат сериозни предизвици за финансиските институции, бидејќи технологијата овозможува сомнителните трансакции да се реализираат побрзо и преку повеќе јурисдикции.

Токму затоа, според Хаус, борбата против финансискиот криминал мора да се третира како пошироко безбедносно прашање, а не исклучиво како задача на банкарските служби за усогласеност.

Регулаторите и банките мора побрзо да разменуваат информации

Една од клучните препораки од конференцијата е воспоставување поефикасна размена на информации меѓу јавниот и приватниот сектор.

Хаус посочи дека искуствата од областа на сајбер-безбедноста покажуваат колку е важна брзата размена на информации за потенцијалните закани.

Според неа, слични механизми треба да се развиваат и во финансискиот сектор, со цел банките и регулаторите навремено да идентификуваат сомнителни активности и нови облици на измами.

Таа нагласи дека регулаторните рамки треба да бидат технолошки неутрални, односно да се засноваат на природата на финансиските активности и ризиците, наместо исклучиво на технологијата што се користи.

Сепак, само донесувањето правила не е доволно. Потребна е и нивна навремена, ефективна и доследна примена.

Големите банки имаат предност во управувањето со ризиците

Иако новите финтек-компании често се препознаваат како двигатели на финансиските иновации, традиционалните банки располагаат со значително искуство во управувањето со оперативните ризици, сајбер-безбедноста и регулаторната усогласеност.

Според Хаус, токму ова искуство може да биде особено важно при воведувањето нови технолошки решенија во финансискиот систем.

Сепак, таа предупреди дека потребни се дополнителни инвестиции и подобрувања, особено во процесите за откривање и спречување финансиски измами.

Банките и технолошките компании ќе мора да најдат рамнотежа меѓу брзината на иновациите и потребата од сигурни и контролирани финансиски трансакции.

Иднината на банкарството ќе зависи од соработката

Брзиот развој на вештачката интелигенција и блокчејн технологијата создава можности за автоматизација, намалување на трошоците и развој на нови финансиски услуги.

Но истовремено се зголемува и потребата од модернизирање на механизмите за спречување перење пари, заштита на клиентите и управување со технолошките ризици.

Според пораките од конференцијата Money20/20, регулаторите не треба само да реагираат откако ќе се појават проблеми, туку активно да соработуваат со финансиската индустрија уште во фазата на развој и воведување нови технологии.

За банките, ова значи дека дигиталната трансформација повеќе не е само прашање на подобри услуги и поголема ефикасност, туку и на способноста да обезбедат доверба, сигурност и заштита во финансиски систем што станува сè поавтоматизиран.

Извор: Banking Dive, „Regulators, industry urged to collaborate as new tech scales“, автор Кејтлин Мален (Caitlin Mullen)

Централната банка на Албанија соопшти дека депозитите и заштедите на граѓаните се безбедни, и покрај нападите врз банкарски филијали и банкомати за време на антивладините протести во земјата. Инцидентите предизвикале материјална штета и привремени прекини во работењето на одредени експозитури, но, според монетарните власти, не е загрозена финансиската стабилност на банкарскиот систем.

Банката на Албанија нагласи дека платежните услуги продолжиле да функционираат нормално, и покрај оштетувањето на дел од банкарската инфраструктура.

Централната банка упати апел до граѓаните да ги почитуваат и заштитуваат финансиските институции, истовремено нагласувајќи го правото на мирен протест.

Оштетени банкарски филијали, но депозитите остануваат сигурни

По неколкудневните антивладини демонстрации во Албанија, кои на одредени места прераснале во насилни инциденти, дел од банкарските објекти претрпеле материјална штета.

Според информациите, демонстранти нападнале владини објекти, додека полицијата интервенирала со солзавец и водени топови. Во немирите биле оштетени и филијали на комерцијални банки и банкомати.

Сепак, Централната банка истакнува дека физичкото оштетување на банкарските простории не значи дека средствата на клиентите се загрозени.

Од институцијата посочуваат дека сигурноста на граѓаните, клиентите и вработените во финансиските институции останува главен приоритет.

Платежните услуги продолжуваат да функционираат

И покрај инцидентите, Банката на Албанија информира дека платежниот систем продолжил да функционира без поголеми нарушувања.

Одредени банкарски филијали привремено го ограничиле работењето од безбедносни причини, поради што граѓаните и компаниите се повикани да ги следат официјалните известувања од своите банки.

Централната банка препорачува поголемо користење на алтернативните банкарски канали во ситуациите кога физичкиот пристап до филијалите е ограничен.

Ова е особено важно за непречено извршување на секојдневните финансиски трансакции, вклучително и исплатата на плати и пензии, деловните плаќања и другите финансиски обврски.

Централната банка во постојана комуникација со комерцијалните банки

Банката на Албанија соопшти дека одржува редовна комуникација со комерцијалните банки и другите финансиски институции со цел да ги следи случувањата и да ги проценува потребните мерки за заштита.

Особено внимание се посветува на безбедноста на вработените и клиентите, како и на зачувувањето на банкарската инфраструктура.

Според централната банка, нормалното функционирање на финансиските институции е од суштинско значење за стабилноста на економската активност и довербата на јавноста.

Институцијата предупредува дека оштетувањето на банкарските објекти може да предизвика потешкотии во пристапот до услугите што секојдневно ги користат граѓаните и компаниите.

Политичките тензии дополнително ја усложнуваат состојбата

Инцидентите се случуваат во услови на засилени политички тензии и антивладини протести во Албанија.

Демонстрациите го зголемија притисокот врз премиерот Еди Рама, кој ги отфрли повиците за оставка.

Иако политичката состојба предизвикува неизвесност, Централната банка нагласува дека банкарскиот систем останува стабилен и дека оштетувањето на дел од физичката инфраструктура не ја нарушува сигурноста на депозитите.

Финансиската стабилност останува приоритет

Банката на Албанија најави дека ќе продолжи да соработува со надлежните институции за зачувување на финансиската стабилност и довербата во банкарскиот систем.

Од институцијата потенцираат дека континуитетот на банкарските услуги е директно поврзан со благосостојбата на граѓаните и непреченото функционирање на економијата.

И покрај нападите и привремените ограничувања во работењето на одредени филијали, албанските монетарни власти уверуваат дека депозитите на граѓаните остануваат безбедни, а банкарскиот и платежниот систем продолжуваат да функционираат.