Европска комисија ја финализираше постапката за потпишување на договорот за заем во рамки на инструментот SAFE со Романија, со што земјата ќе добие пристап до 16,68 милијарди евра европско финансирање за одбрана и стратешка инфраструктура.

Станува збор за второ најголемо финансирање во рамки на Европската Унија преку SAFE, веднаш по Полска. Средствата се наменети за големи инвестиции во одбраната, безбедноста, транспортната инфраструктура и развојот на европската одбранбена индустрија.

Според планот доставен до Брисел, околу 4,2 милијарди евра ќе бидат насочени кон патна инфраструктура од национално значење, додека остатокот ќе се користи за набавка на воена опрема, одбранбени технологии и инфраструктурни проекти поврзани со безбедноста.

Романскиот министер за финансии Александру Назаре изјави дека SAFE не е само финансиски инструмент, туку инвестиција во безбедноста и отпорноста на државата.

„SAFE значи безбедност за Романија, но и една од најважните развојни можности за регионот Молдавија во последните децении“, изјави Назаре.

Тој посочи дека преку програмата ќе се финансираат и клучни инфраструктурни проекти, меѓу кои делниците Пашкани–Сучеава–Сирет и Таргу Неамц–Јаш–Унгени, со обезбедено финансирање до 2031 година.

Романија го потпиша договорот на 12 мај 2026 година, по одобрување од романската влада и претседателот на државата. Првото повлекување средства е планирано за октомври 2026 година, а периодот на достапност на заемот трае до крајот на 2030 година.

По стапувањето на договорот во сила, Европска комисија може да ѝ исплати на Романија предфинансирање од 15 проценти од заемот, односно околу 2,5 милијарди евра.

Секоја транша од заемот ќе има рок на отплата од 45 години, со грејс период од 10 години.

Средствата ќе ги управува романското Министерство за финансии, додека спроведувањето на проектите ќе биде координирано од кабинетот на премиерот. Во реализацијата ќе бидат вклучени Министерството за одбрана, Министерството за внатрешни работи, разузнавачките служби, Министерството за транспорт и други институции.

SAFE е привремен европски инструмент создаден за поддршка на земјите членки на ЕУ во услови на влошена безбедносна состојба во Европа и потреба од итни инвестиции во одбраната и стратешките капацитети.

Европската комисија одобри 158,9 милиони евра за Албанија, Северна Македонија и Црна Гора во рамки на Инструментот за реформи и раст (Reform and Growth Facility – RGF).

Според информациите објавени од специјализираниот портал SeeNews, средствата се дел од европскиот пакет за поддршка на реформите и економскиот развој на земјите од Западен Балкан.

Финансирањето е наменето за спроведување реформи, економска модернизација, зајакнување на институциите и приближување на земјите кон Европската Унија.

Европската комисија соопшти дека исплатата е реализирана во рамки на механизмот кој има цел да го поттикне економскиот раст и интеграцијата на регионот во единствениот европски пазар.

Инструментот за реформи и раст е дел од поширокиот План за раст на ЕУ за Западен Балкан, преку кој Брисел обезбедува финансиска и реформска поддршка за земјите кандидати.

Нова финансиска поддршка од Европската комисија пристигна за земјите од Западен Балкан, при што Македонија доби 65,7 милиони евра, Албанија 49 милиони евра, а Црна Гора 44,2 милиони евра во рамки на Инструментот за реформи и раст, познат како План за раст за Западен Балкан.

Средствата се исплатени откако Европската комисија оцени дека трите земји спровеле клучни реформи во области како конкурентност, иновации, образование и дигитализација.

План за раст за Западен Балкан

Планот за раст за Западен Балкан беше усвоен од Европската Унија во 2023 година со цел побрза економска и институционална интеграција на земјите-кандидати во единствениот пазар на ЕУ. Вкупната вредност на програмата изнесува шест милијарди евра, кои се исплаќаат во фази, зависно од спроведените реформи.

Според објавените податоци, досега на Албанија ѝ се исплатени 212,8 милиони евра, на Црна Гора 89,3 милиони евра, а на Македонија 142,1 милиони евра.

Другите земји од регионот, вклучувајќи ги Србија, Босна и Херцеговина и Косово, исто така се дел од Планот за раст.

Во Албанија средствата се насочени кон подобрување на деловната клима, поддршка за иновации и стартапи, како и зелена и дигитална економија.

Во Црна Гора фокусот е на зајакнување на научните институции и иновацискиот екосистем.

Средствата во Македонија се насочени кон подобрување на образованието и дигиталната инфраструктура во училиштата, додека дел од парите се префрлаат директно во државниот буџет, а дел се користат за инвестициони проекти преку Западнобалканскиот инвестициски рамковен механизам (WBIF).