За македонските компании, економската интеграција на Западен Балкан сè повеќе треба да значи нешто многу поконкретно од политички договори и регионални иницијативи – побрзи процедури, пониски трошоци и полесен пристап до поголем пазар.

Токму на тоа беше ставен фокусот на состаноците во рамките на Берлинскиот процес во Црна Гора, каде што министерот за економија и труд Бесар Дурмиши учествуваше на конференција во Будва и на министерски состанок во Цетиње.

Главната тема беше натамошното зајакнување на Заедничкиот регионален пазар и економското приближување на земјите од Западен Балкан кон Европската Унија.

Но, зад дипломатскиот јазик стои многу практично прашање: може ли една компанија од Северна Македонија полесно да продава, инвестира, вработува и соработува со партнери во Србија, Албанија, Црна Гора, Босна и Херцеговина или Косово?

Од евтина производна база кон компании со поголема додадена вредност

Според Дурмиши, регионот веќе располага со индустриски капацитети, квалификувана работна сила и компании кои се поврзани со големите европски производители.

Слабоста, сепак, е во тоа што соработката меѓу самите економии на Западен Балкан сè уште не го достигнува својот потенцијал.

Следниот чекор, според него, треба да биде создавање посилни регионални синџири на снабдување, во кои домашните компании нема да имаат улога само на извршители на одредена фаза од производството, туку ќе создаваат производи, технологии и услуги со поголема додадена вредност.

„Нашата цел не е Северна Македонија да биде само локација за производство. Сакаме домашните компании да станат посилни добавувачи, да развиваат сопствени производи и технологии и да имаат поголемо учество во европските синџири на вредност“, порача Дурмиши.

Ова е особено важно за мала економија како македонската.

Компанија која работи само на домашен пазар од околу два милиони жители има многу помал простор за раст отколку компанија која без поголеми административни пречки може да го третира целиот Западен Балкан како еден пазар.

Најголемата придобивка може да биде во администрацијата

Регионалната интеграција често се претставува преку големи политички концепти, но за бизнисот најголемата разлика може да ја направат навидум техничките работи.

Меѓу нив се заемното признавање документи и професионални квалификации, прифаќањето електронски потписи и меѓусебното поврзување на дигиталните системи.

Доколку овие механизми функционираат во пракса, компаниите што работат на повеќе регионални пазари би можеле да избегнат дел од двојните постапки, дополнителната документација и административните трошоци.

Тоа значи помалку време поминато пред институции и повеќе време посветено на продажба, производство и инвестиции.

„Веќе имаме стратегии, договори и акциски планови. Сега треба да покажеме резултати што компаниите и граѓаните ќе ги почувствуваат“, истакна Дурмиши.

Токму тука се наоѓа и најголемиот тест за Берлинскиот процес.

По години регионални иницијативи и договори, успехот повеќе нема да се мери само според бројот на потпишани документи, туку според тоа дали една компанија навистина може побрзо и поевтино да работи на соседен пазар.

Регионалниот пазар како подготовка за ЕУ

За земјите од Западен Балкан, Заедничкиот регионален пазар има уште една важна функција – тој претставува подготовка за правилата и конкуренцијата што ги носи единствениот европски пазар.

Компаниите што ќе научат да работат во поширок регионален простор, да ги усогласуваат стандардите и да се натпреваруваат преку границите, полесно би можеле да се интегрираат и во европските синџири на вредност.

За Северна Македонија тоа е особено важно бидејќи голем дел од индустриското производство и извозот се тесно поврзани со европската економија.

Но долгорочниот предизвик останува ист: домашните компании да не останат само евтини подизведувачи, туку постепено да преминуваат кон сопствени производи, технологии, брендови и услуги.

Интеграцијата ќе вреди само ако се почувствува во бизнисот

Поголем регионален пазар теоретски носи повеќе клиенти, поголем обем на производство и поголема привлечност за инвеститорите.

Сепак, вистинскиот ефект ќе зависи од спроведувањето.

Ако документите навистина се признаваат преку граница, ако електронските потписи функционираат регионално и ако компаниите престанат да ја повторуваат истата административна постапка во секоја земја, тогаш регионалната интеграција ќе има директна економска вредност.

Во спротивно, Заедничкиот регионален пазар ќе остане уште еден добар концепт со ограничено влијание врз секојдневното работење на компаниите.

За македонскиот бизнис, затоа, суштинското прашање не е дали регионот треба дополнително да се интегрира.

Прашањето е колку брзо политичките договори ќе се претворат во реално поедноставување на работењето.

До 24 декември 2026 година, секоја земја-членка на Европската Унија треба да им понуди на граѓаните најмалку еден сертифициран европски дигитален паричник за идентитет.

Станува збор за дел од европскиот систем за дигитален идентитет, кој треба да овозможи личните документи, сертификатите и други дигитални потврди да се користат преку телефон или друг електронски уред.

Важно е што користењето на паричникот нема да биде задолжително. Физичките документи, како личната карта и возачката дозвола, продолжуваат да важат.

Што ќе има во дигиталниот паричник?

Целта е граѓаните да можат на едно место да чуваат и користат различни документи и потврди, како и да ги користат при електронски услуги, административни постапки и други ситуации каде е потребна потврда на идентитет.

Една од главните предности е контролата врз личните податоци.

Наместо корисникот да го споделува целиот документ, системот треба да овозможи да се достави само информацијата што е неопходна.

На пример, ако треба да се потврди дека некое лице е полнолетно, може да се потврди возраста без да се открие точниот датум на раѓање.

Не сите земји ќе бидат подеднакво подготвени

Иако рокот е заеднички за сите членки, практичната имплементација ќе се разликува од земја до земја.

Италија е меѓу земјите кои најмногу напреднале со дигиталниот идентитет, додека други членки сè уште ја финализираат инфраструктурата и потребната регулатива.

Затоа, 24 декември 2026 година не значи дека сите граѓани ќе добијат идентична апликација и исти функционалности во ист момент. Секоја држава треба да обезбеди најмалку еден паричник што ги исполнува европските стандарди.

Совет за граѓаните

Дигиталниот паричник може значително да го поедностави секојдневното користење на јавни и приватни услуги, но неговата најважна вредност е контролата врз споделувањето на личните податоци.

При користење на ваквите услуги, корисниците треба внимателно да проверуваат кои податоци ги споделуваат, со кого и за која цел. Дигитализацијата не значи дека треба автоматски да се споделуваат повеќе лични информации – напротив, европскиот модел е насочен кон принципот „само онолку податоци колку што се неопходни“.

Инфлацијата во Германија во септември би можела да се искачи над 3 проценти, под влијание на рекордно високите цени на горивата и нарушувањата во снабдувањето со нафта предизвикани од конфликтот на Блискиот Исток.

Во август, годишната стапка на инфлација во најголемата европска економија изнесуваше 2,9 проценти, а доколку во септември надмине 3 проценти, тоа би било највисоко ниво од декември 2023 година, кога инфлацијата достигна 3,7 проценти.

Горивата повторно го зголемуваат ценовниот притисок

Во текот на септември, загриженоста околу глобалното снабдување со нафта повторно се зголеми поради конфликтот во Иран и нестабилноста во регионот.

Цената на суровата нафта Брент привремено надмина 100 долари за барел, додека бензинот и дизелот достигнаа рекордни нивоа на германските бензински пумпи.

Високите цени на енергенсите директно влијаат врз трошоците за транспорт и производство, со што создаваат дополнителен притисок врз потрошувачките цени.

Германија го намалува данокот на горивата

Германската влада од 1 октомври планира привремено намалување на данокот на горивата до крајот на годината. Мерката треба да ги намали даночните давачки за околу 0,17 евра по литар, со цел да се ублажи ударот врз возачите и домашните буџети.

Слично намалување во текот на мај и јуни веќе имаше ефект врз инфлацијата, а се очекува и новата мерка да придонесе за нејзино постепено забавување до крајот на годината.

Сепак, среднорочно инфлацискиот притисок би можел да остане висок. Германските економски истражувачки институти очекуваат просечната инфлација да достигне 3,2 проценти во 2027 година, во споредба со 2,8 проценти годинава.

Новиот официјален податок за инфлацијата во Германија за септември денеска треба да го објави Сојузниот завод за статистика.