Американскиот долар нагло зајакна по два дена пад, откако новите тензии на Блискиот Исток ја намалија довербата на инвеститорите и ја зголемија побарувачката за сигурни валути.

Растот следуваше по обраќањето на Доналд Трамп, кој најави можни поинтензивни напади врз Иран во наредните две до три недели, без јасен сигнал за брзо завршување на конфликтот или стабилизирање на состојбата.

Иранската страна возврати со предупредување за „поразорни и пошироки напади“, што дополнително ја зголеми неизвесноста на глобалните пазари.

Во такви услови, доларот зајакна за 0,6 отсто во однос на швајцарскиот франк и за 0,5 отсто во однос на јапонскиот јен, приближувајќи се до психолошкото ниво од 160 јени за долар.

Во исто време, еврото ослабе за 0,45 отсто, а британската фунта за 0,63 отсто, бришејќи дел од претходните добивки. Индексот на доларот, кој ја мери вредноста на американската валута во однос на кошница валути, порасна за 0,46 отсто.

Аналитичарите оценуваат дека пазарите моментално се водени речиси исклучиво од очекувањата за текот на конфликтот. Доколку инвеститорите веруваат во брз крај, се свртуваат кон поризични средства, а во спротивно – кон сигурни инвестиции како доларот.

Во меѓувреме, цената на нафтата значително порасна, при што нафтата од типот Brent достигна над 109 долари за барел, поради стравувања од нови нарушувања во снабдувањето.

Пазарите сега го очекуваат и извештајот за вработеноста во САД, кој треба да даде дополнителни сигнали за состојбата на економијата и идните чекори на Федералните резерви.

Светските цени на храната повторно бележат раст во март, при што најголемо поскапување има кај растителните масла и шеќерот, покажуваат најновите податоци на FAO.

Индексот на цените на основните прехранбени производи на FAO во март изнесувал во просек 128,5 поени, што е зголемување од 2,4 отсто во однос на февруари. На годишно ниво, цените се повисоки за околу еден процент.

Главна причина за растот се случувањата на Блискиот Исток и нарушувањата во снабдувањето со енергенси, особено поради застојот во транспортот на нафта преку Хормушки теснец. Ова доведе до пораст на цените на енергијата и вештачките ѓубрива, што директно ги зголеми трошоците во земјоделството.

Дополнително, трговците очекуваат дел од земјоделските суровини да се пренасочат кон производство на биогорива, како етанол и биодизел, што создава дополнителен притисок врз цените на храната.

Во март најмногу поскапел шеќерот за 7,2 отсто на месечно ниво. Причината е очекувањето дека Бразил, како најголем светски извозник, ќе насочи поголем дел од шеќерната трска кон производство на етанол поради високите цени на нафтата.

Растителните масла исто така значително поскапеле, за 5,1 отсто. Сончогледовото масло бележи раст поради ограничената понуда од регионот на Црното Море, додека палминото и репичиното масло се поскапи поради зголемената побарувачка за биодизел.

Житарките поскапеле за 1,5 отсто, при што цената на пченицата расте поради најавена суша во САД и очекувана послаба сеидба во Австралија. Дел од притисокот е ублажен со добрите услови во Европа и стабилната понуда.

Млекото и млечните производи поскапеле за 1,2 отсто – прв раст од јули минатата година, додека цените на месото се зголемиле за еден процент, поттикнати од сезонската побарувачка и намалениот извоз од некои земји.

Во посебен извештај, FAO ја зголеми проценката за глобалното производство на житарки во 2025 година на 3,036 милијарди тони, што е раст од 5,8 отсто. Сепак, производството на пченица во 2026 година може да се намали за 1,7 отсто, на околу 820 милиони тони.

Организацијата предупредува дека конфликтите, високите цени на енергијата и ѓубривата создаваат голема неизвесност за наредните земјоделски сезони, што може да влијае врз одлуките на земјоделците и идното снабдување со храна на глобално ниво.

Европа најдоцна во мај би можела да се соочи со сериозен недостиг на дизел и авионско гориво, предупреди извршниот директор на Меѓународната агенција за енергија (IEA), Фатих Бирол, во услови на продлабочена глобална енергетска криза.

Според неговите оценки, најсилно погодена досега е Азија, но последиците наскоро ќе се почувствуваат и во Европа. Причина за кризата се сериозните нарушувања во снабдувањето со енергенси од Блискиот Исток, предизвикани од ескалацијата на конфликтите во регионот.

Иран, како одговор на американско-израелските напади врз енергетската инфраструктура, изврши напади врз енергетски постројки во земји од Персискиот Залив и презеде контрола над Ормускиот теснец – клучна рута за глобалниот транспорт на нафта. Притоа, транзитот на бродови поврзани со САД, Израел и нивните сојузници е забранет, додека останатите земји мора да го координираат преминот со иранската морнарица.

Бирол предупредува дека актуелната криза е посериозна од нафтените шокови во Нафтената криза од 1973 година и Нафтената криза од 1979 година, како и од гасната криза во 2022 година поврзана со војната во Украина.

Поради ограничувањата во Ормускиот теснец и нападите врз инфраструктурата, испораките на нафта од регионот се намалени за повеќе од 12 милиони барели дневно. За споредба, во кризите од 1973 и 1979 година глобалните загуби изнесувале околу пет милиони барели дневно.

Дополнително, глобалното снабдување со гас во 2022 година било намалено за околу 75 милијарди кубни метри, но сегашниот пад, според Бирол, е уште поголем.

„Април ќе биде многу полош од март. Во март нафтата и течниот природен гас сè уште пристигнуваа на пазарот, но во април нема ништо“, предупреди тој.

Како одговор, земјите членки на IEA веќе одлучија да пласираат рекордни 400 милиони барели нафта од резервите, но Бирол нагласува дека тоа е само привремено решение.

„Тоа само го ублажува проблемот, но не го решава. Клучно е повторно отворање на Ормускиот теснец“, истакна тој.

Според проценките, само во март загубите во снабдувањето од Персискиот Залив надминале 370 милиони барели. Најголемиот ризик, сепак, е недостигот на дизел и авионско гориво.

„Овој недостиг веќе се чувствува во Азија, а Европа ќе го почувствува во април или мај“, додаде Бирол.

Европа, пак, планира да пушти на пазарот 73 милиони барели нафтени деривати и околу 35 милиони барели сурова нафта, со цел да го ублажи ударот.

Бирол предупреди и дека од почетокот на конфликтот се оштетени околу 40 клучни енергетски објекти на Блискиот Исток, за чие обновување ќе биде потребно време.

„Се соочуваме со многу големо нарушување, најголемо во историјата“, заклучи тој.