Македонските банки и натаму одржуваат ниско ниво на нефункционални кредити, но податоците за првата половина од 2026 година покажуваат дека состојбата не е иста кај сите. Додека кај дел од банките проблематичните кредитни изложености се намалуваат, кај други е забележан раст.

Анализата на официјалните полугодишни извештаи на НЛБ Банка, Стопанска банка, Шпаркасе Банка и ТТК Банка покажува дека стапката на нефункционални кредити кај сите четири банки останува под 3 проценти. Сепак, динамиката во нивните кредитни портфолија е различна.

Најниска стапка на нефункционални кредити на крајот на јуни има НЛБ Банка – 1,24 проценти. Кај Шпаркасе таа изнесува 1,55 проценти, кај ТТК Банка 2,23 проценти, додека кај Стопанска банка достигнува 2,66 проценти.

Но, само процентот не ја дава целата слика.

НЛБ со значително намалување

Кај НЛБ Банка нефункционалната кредитна изложеност во текот на првите шест месеци од годинава е намалена за повеќе од една четвртина.

На почетокот на годината таа изнесувала околу 1,86 милијарди денари, а на крајот на јуни се намалила на 1,38 милијарди денари. Тоа е пад од околу 477 милиони денари или 25,7 проценти.

Во истиот период Банката евидентирала и нови нефункционални изложености, но нивниот износ бил значително помал од вкупните намалувања.

Сепак, важен е начинот на кој е постигнат овој пад. Од извештајот се гледа дека повеќе од 500 милиони денари од намалувањето произлегуваат од продажба на нефункционални кредитни изложености. Дополнително, дел од проблематичните кредити биле отпишани, а дел наплатени.

Тоа значи дека падот на нефункционалните кредити не произлегува само од подобрена способност на клиентите да ги сервисираат обврските, туку и од активното расчистување на проблематичното портфолио.

Кај Стопанска банка раст од над 400 милиони денари

Спротивен тренд се забележува кај Стопанска банка.

На почетокот на периодот нефункционалните кредитни изложености изнесувале околу 2,73 милијарди денари, а на крајот на јуни достигнале 3,15 милијарди денари.

Тоа е зголемување од околу 416 милиони денари, односно 15,2 проценти за шест месеци.

Во текот на полугодието Банката евидентирала близу една милијарда денари зголемување на нефункционалните изложености. Дел од нив биле отпишани или наплатени, но приливот на нови проблематични изложености бил поголем од нивното намалување.

Како резултат на тоа, Стопанска банка на крајот од јуни има стапка на нефункционални кредити од 2,66 проценти, највисока меѓу четирите банки опфатени со оваа анализа.

Умерен раст кај Шпаркасе

Кај Шпаркасе Банка движењето е помалку изразено.

Нефункционалната кредитна изложеност пораснала од околу 1,32 милијарди денари на почетокот на периодот на 1,41 милијарда денари на крајот од јуни.

Станува збор за зголемување од околу 88 милиони денари или 6,7 проценти.

Во текот на периодот Банката имала нови нефункционални изложености во износ од над 300 милиони денари, но во исто време дел од старите проблематични кредити биле наплатени, отпишани или продадени.

И покрај растот, стапката на нефункционални кредити кај Шпаркасе останува релативно ниска и изнесува 1,55 проценти.

ТТК со стапка од 2,23 проценти

ТТК Банка на крајот на јуни прикажува стапка на нефункционални кредити од 2,23 проценти.

Во јавно достапниот полугодишен извештај не е прикажан ист степен на деталност за движењето на нефункционалните изложености како кај НЛБ, Стопанска и Шпаркасе, поради што не може да се направи директна споредба на нивната промена во текот на полугодието.

Ниските проценти не значат и иста состојба

На прв поглед, податокот дека кај сите анализирани банки нефункционалните кредити се под 3 проценти укажува на стабилен квалитет на кредитните портфолија.

Но, бројките покажуваат дека зад тие проценти се кријат различни трендови.

Кај НЛБ проблематичната изложеност значително се намалува, иако добар дел од падот е резултат на продажба и отпис на кредити. Кај Стопанска банка, пак, во првите шест месеци се појавиле повеќе нови нефункционални изложености отколку што биле затворени, наплатени или отпишани. Шпаркасе е некаде меѓу овие два тренда, со умерено зголемување.

Затоа, за да се оцени реалната состојба на една банка, не е доволно да се гледа само конечната стапка на нефункционални кредити. Подеднакво е важно да се види дали проблематичните кредити се наплатуваат, се враќаат во редовна состојба, се продаваат или едноставно се отпишуваат.

Засега, податоците не покажуваат нивоа што би можеле да се оценат како загрижувачки. Но, разликите во движењето на нефункционалните кредити покажуваат дека кредитниот ризик не се развива исто кај сите банки, особено во период кога кредитирањето на домаќинствата и компаниите продолжува да расте.

Европската банка за обнова и развој (ЕБОР) од почетокот на своето работење во Црна Гора инвестирала повеќе од 1,1 милијарда евра, а вредноста на нејзиното актуелно портфолио во земјата изнесува 533 милиони евра.

ЕБОР е присутна во Црна Гора од 3 јуни 2006 година и оттогаш финансирала вкупно 114 проекти, преку кои биле ангажирани 1,107 милијарди евра. Од нив, 58 проекти сè уште се активни, додека вкупните исплати и издадените гаранции од почетокот на соработката достигнале 811 милиони евра.

Најголем дел од актуелното портфолио на Банката е насочен кон одржлива инфраструктура. Од вкупно 533 милиони евра, 407 милиони евра, односно околу 76 отсто, се однесуваат на проекти од оваа област.

Во финансиските институции се пласирани 71 милион евра, додека 56 милиони евра се однесуваат на корпоративниот сектор.

Ваквата структура покажува дека најголем дел од активните средства на ЕБОР во Црна Гора се концентрирани во инфраструктурата, енергетиката, транспортот и други проекти опфатени со категоријата одржлива инфраструктура.

Според податоците на Банката, приватниот сектор учествува со 24 отсто во вкупното портфолио, додека уделот на сопственичките инвестиции изнесува само два отсто.

ЕБОР наведува дека нејзините главни приоритети во Црна Гора се подобрување на конкурентноста на приватниот сектор, поддршка на одржливиот туризам и секторот на недвижности, подобрување на поврзаноста и регионалната интеграција, како и зајакнување на енергетската сигурност и енергетската ефикасност.

Според Банката, фокусот е ставен и на проекти што треба да придонесат за посилна регионална поврзаност и поодржлив економски развој на земјата.

Извор: Bankar

Швајцарската народна банка е подготвена повторно да ја намали клучната каматна стапка под нулата доколку тоа биде потребно за инфлацијата на среден рок да остане во целниот опсег од нула до два проценти.

Членката на раководството на централната банка, Петра Чудин, за весникот „Finanz und Wirtschaft“ изјави дека негативните каматни стапки остануваат една од можните алатки на монетарната политика.

„Ако биде неопходно каматните стапки да ги спуштиме под нулата за среднорочно да ја задржиме инфлацијата во опсег од нула до два проценти, тоа ќе го направиме“, изјави Чудин.

Швајцарската народна банка во јуни 2025 година ја намали клучната каматна стапка на нула и оттогаш ја задржува на тоа ниво.

Инфлацијата во Швајцарија во јули забави на 0,4 проценти, и покрај растот на светските цени на енергијата поради конфликтот на Блискиот Исток.

„Блумберг“ претходно, повикувајќи се на извори, објави дека централната банка има намера да ја задржи каматната стапка на нула до крајот на 2027 година, по што би следувало постепено заострување на монетарната политика.

Швајцарија веќе има искуство со негативни каматни стапки. Клучната камата беше под нулата неколку години, сè до септември 2022 година.

Негативната каматна стапка значи дека банките, наместо да добиваат камата за средствата што ги чуваат кај централната банка, плаќаат за нивното депонирање. Со ваквата политика се настојува банките повеќе средства да пласираат преку кредити, со што би се поттикнале потрошувачката и инвестициите, а со тоа и растот на инфлацијата.

Засега, сепак, Швајцарската народна банка не најавува непосредно воведување негативни камати, туку остава отворена можност за таков чекор доколку инфлацијата остане премногу ниска.

Централната банка одржува четири состаноци годишно, а следната седница е закажана за 24 септември.