Цените на нафтата на светските берзи забележаа пад во понеделникот, 12 октомври, по најавата на американскиот претседател Доналд Трамп за енергетско примирје меѓу Русија и Украина. Очекувањата за намалување на нападите врз енергетската инфраструктура и можноста за зголемување на испораките на руски нафтени деривати го намалија притисокот врз цените. Сепак, неизвесноста останува висока поради продолжувањето на конфликтите и ризиците за глобалното снабдување.

На меѓународните пазари, терминските договори за нафтата Брент со испорака во декември забележаа пад од 0,77 проценти, на 103,91 долари за барел, додека американската нафта West Texas Intermediate (WTI) со испорака во ноември поевтини за 1,26 проценти, на 90,69 долари за барел, според утринските податоци објавени од регионалните финансиски медиуми.

Падот следува по најавата на Вашингтон дека Русија и Украина би требало да ги запрат нападите врз меѓусебната енергетска инфраструктура, што инвеститорите го протолкуваа како можност за намалување на ризиците за снабдувањето со енергенси.

Трамп најави енергетско примирје, но договорот сè уште е неизвесен

Американскиот претседател Доналд Трамп во неделата објави дека Русија и Украина се согласиле да ги прекинат нападите врз енергетските постројки и дека договорот треба веднаш да започне да се применува.

Меѓутоа, најавата не беше проследена со јасна потврда од двете завојувани страни.

Украинскиот претседател Володимир Зеленски изрази подготвеност за прекин на нападите врз руската енергетска инфраструктура, но нагласи дека тоа мора да биде заемно и дека Русија исто така треба да ги запре нападите.

Според меѓународните медиуми, руските напади врз украинската енергетска инфраструктура продолжиле и по објавата на Трамп, што отвора сериозни прашања за реалната примена на најавеното примирје.

Токму оваа неизвесност ја ограничува можноста за посилен и подолготраен пад на цените на нафтата.

Русија би можела да испорача дополнителни количини дизел

Дополнителен фактор што влијаеше врз движењето на цените беше најавата за можни зголемени испораки на руски дизел на светскиот пазар.

Трамп претходно соопшти дека постигнал договор со рускиот претседател Владимир Путин за зголемување на испораките на нафтени деривати.

Можноста за дополнително снабдување создаде очекувања дека понудата на горива би можела да се подобри во период кога светските пазари се соочуваат со сериозни геополитички ризици.

Сепак, реалното влијание ќе зависи од количините што навистина ќе стигнат на пазарот, транспортните услови, санкциите и понатамошниот развој на воените конфликти.

Блискиот Исток останува најголема закана за стабилноста на цените

И покрај позитивните сигнали поврзани со Русија и Украина, нафтениот пазар останува под силно влијание на случувањата на Блискиот Исток.

Продолжувањето на конфликтот меѓу САД и Иран, како и нападите врз енергетската и транспортната инфраструктура во регионот, создаваат дополнителни ризици за снабдувањето.

Пазарите особено внимателно ги следат случувањата во Персискиот Залив, поради неговата клучна улога во глобалниот транспорт на нафта и нафтени деривати.

Секое дополнително нарушување на транспортот или производството може повторно да предизвика раст на цените, дури и ако дипломатските напори за енергетско примирје во Украина дадат резултати.

Што значи падот на нафтата за Македонија?

Движењата на светските цени на нафтата имаат директно значење и за македонската економија, која е зависна од увоз на нафта и нафтени деривати.

Пониските цени на меѓународните пазари можат да создадат услови за намалување на цените на бензините и дизелот, но тоа не значи дека поевтинувањето автоматски и веднаш ќе се почувствува на бензинските пумпи.

Во Македонија, малопродажните цени на горивата се утврдуваат според методологија на Регулаторната комисија за енергетика, при што се земаат предвид повеќе фактори, меѓу кои меѓународните цени на нафтените деривати и движењето на девизниот курс.

Поради тоа, еднодневниот пад на суровата нафта не е доволен за сигурна проценка дека ќе следува намалување на домашните цени.

Доколку надолниот тренд продолжи, тоа би можело да придонесе за намалување на трошоците за транспорт, логистика и дел од производствените активности.

Таквиот развој би бил позитивен и за инфлацијата, бидејќи енергенсите имаат значајно влијание врз трошоците на компаниите и домаќинствата.

Ќе продолжи ли поевтинувањето?

Понатамошното движење на цените ќе зависи пред сè од тоа дали најавеното енергетско примирје меѓу Русија и Украина навистина ќе започне да се спроведува и дали ќе доведе до стабилизирање на енергетската инфраструктура.

Дополнително, инвеститорите ќе ги следат руските испораки на дизел, воените случувања на Блискиот Исток и можните прекини во производството и транспортот на нафта.

Засега, падот на цените претставува реакција на очекувањата за подобро снабдување, а не потврда дека енергетската криза е надмината.

Меѓународниот монетарен фонд (ММФ) и Светската банка ја започнуваат годишната средба во Бангкок во услови на зголемена неизвесност во светската економија, високи цени на енергенсите и растечка задолженост на државите. Во фокусот на разговорите се инфлацијата, економскиот раст, финансиската стабилност и можностите за помош на земјите кои се најмногу погодени од глобалните кризи.

Годишните средби, кои се одржуваат од 12 до 18 октомври во Тајланд, ги собираат министрите за финансии, гувернерите на централните банки и претставниците на меѓународните финансиски институции. Главната порака е дека, и покрај досегашната отпорност на светската економија, ризиците од нови економски потреси остануваат високи.

Особено загрижува растот на јавниот долг и поскапувањето на задолжувањето. Според оценките изнесени во пресрет на средбите, светскиот јавен долг би можел да надмине 100 проценти од глобалниот бруто-домашен производ до 2030 година, што дополнително ќе го ограничи просторот на владите за финансирање на јавните услуги и поддршка на економиите.

Претседателот на Светската банка, Аџеј Банга, изјави дека институцијата веќе разговара со 30 до 40 земји за можна кризна помош поради поскапувањето на енергенсите и другите производи. Светската банка претходно обезбедила финансиски механизам од 25 милијарди долари за справување со кризата, а доколку се појави потреба, поддршката би можела да се зголеми до 100 милијарди долари.

Во исто време, директорката на ММФ, Кристалина Георгиева, посочува дека силните инвестиции во вештачката интелигенција помагаат светскиот економски раст да се задржи на околу три проценти. Сепак, придобивките од технолошкиот развој не се еднакво распределени, додека промените на пазарот на трудот носат дополнителни предизвици за младите и земјите во развој.

Што значи ова за Македонија?

Глобалните економски ризици се важни и за македонската економија, особено поради зависноста од увоз на енергенси, трговската поврзаност со Европската Унија и потребата од одржување на стабилни јавни финансии.

Според проценката на ММФ објавена во јуни годинава, македонската економија се очекува да забележи раст од 3,1 процент во 2026 година, додека инфлацијата би достигнала 4,5 проценти. Јавниот долг се очекува да остане околу 60 проценти од БДП.

Од ММФ предупредуваат и дека повисоките цени на енергијата, послабиот економски раст кај главните трговски партнери и евентуалното отстапување од фискалните планови може дополнително да ја оптоварат домашната економија.

Во меѓувреме, Светската банка во најновата анализа за Македонија, објавена на 6 октомври, предупреди дека без посериозни реформи долгорочниот економски раст би можел да се забави на просечни 2,4 проценти годишно до 2050 година.

Со спроведување сеопфатни реформи, растот би можел да се зголеми на 3,8 проценти, со потенцијал да се создадат дополнителни 53.000 работни места за лица кои моментално не се активни на пазарот на трудот.

Пораките од ММФ и Светската банка покажуваат дека периодот што следува ќе биде исполнет со економски предизвици. За помалите економии, како македонската, особено важни ќе бидат контролата на јавниот долг, стабилноста на цените, привлекувањето инвестиции и спроведувањето реформи што ќе овозможат поодржлив економски раст.

Реалните плати во неколку од најголемите европски економии би можеле да се намалат поради инфлацијата и зголемените трошоци за енергија, покажуваат најновите прогнози на Организацијата за економска соработка и развој (ОЕЦД). Според проценките, растот на цените ќе го надмине зголемувањето на платите во Италија, Шпанија, Франција и Велика Британија, додека Германија е единствената земја во која се очекува континуиран раст на реалните примања.

Најголем пад на реалните плати се предвидува во Италија, додека во Германија тие би можеле да пораснат за 1,7 проценти до крајот на 2027 година.

Според извештајот „Employment Outlook 2026“ на ОЕЦД, реалните плати во еврозоната би можеле да се намалат за 0,4 проценти во текот на 2026 година, по што се очекува постепено закрепнување и раст од 0,7 проценти до крајот на 2027 година.

Главните ризици за куповната моќ на граѓаните се поврзани со геополитичката неизвесност и можниот натамошен раст на цените на енергенсите. Проекциите на ОЕЦД се засноваат на претпоставката дека нарушувањата предизвикани од конфликтот на Блискиот Исток ќе бидат значителни, но временски ограничени.

Италија со најголем пад на реалните плати

Меѓу анализираните економии, Италија се соочува со најнеповолни изгледи. Според прогнозите, реалните плати во третиот квартал од 2026 година би можеле да бидат за 1,9 проценти пониски во споредба со првиот квартал од 2025 година.

Закрепнувањето се очекува да биде бавно, па дури и на крајот од 2027 година реалните плати би останале за 0,6 проценти под почетното ниво.

Една од главните причини е големата зависност на Италија од увозот на нафта и природен гас. Економистот на ОЕЦД, Александре Георгиеф, предупредува дека поскапувањето на енергијата би можело да ги поништи неодамнешните подобрувања на куповната моќ на работниците.

Дополнителен фактор е ограничениот број колективни договори за кои повторно ќе се преговара во текот на 2027 година, како и слабостите на пазарот на трудот. Годишната инфлација во Италија во септември е проценета на 4,1 процент.

Во Шпанија се очекува подолготрајно намалување на куповната моќ

Во Шпанија се прогнозира нешто поблаг, но подолготраен пад на реалните плати.

Според ОЕЦД, во третиот квартал од 2026 година тие би можеле да бидат пониски за 0,4 проценти, а во четвртиот квартал за 0,7 проценти во однос на почетокот на годината.

Се очекува платите да останат на тоа ниво во текот на целата 2027 година, што значи дека Шпанија би можела да го заврши анализираниот период со најголем преостанат пад на реалните плати меѓу петте разгледувани економии.

Велика Британија и Франција со постепено закрепнување

Велика Британија, според прогнозите, би можела да го забележи вториот најголем привремен пад на реалните плати, веднаш по Италија.

Најниското ниво се очекува во четвртиот квартал од 2026 година, кога реалните примања би биле за 1,6 проценти пониски во споредба со почетокот на годината.

Сепак, во текот на 2027 година се предвидува постепено закрепнување. Реалните плати би требало да го надминат почетното ниво во третиот квартал, а до крајот на годината да бидат повисоки за еден процент во однос на првите три месеци од 2026 година.

Во Франција се очекува поблаг пад. Најниското ниво на реалните плати се предвидува во вториот квартал од 2026 година, кога тие би биле за 0,5 проценти под почетното ниво.

Потоа се очекува постепено подобрување, при што реалните плати би требало да се вратат на нивото од почетокот на 2026 година во вториот квартал од 2027 година.

Германија единствена со континуиран раст на реалните плати

За разлика од останатите анализирани земји, Германија би требало да забележи раст на реалните плати во текот на целиот прогнозен период, и покрај тоа што годишната инфлација во септември е проценета на 3,3 проценти.

Растот првично ќе биде умерен и ќе изнесува 0,1 процент во вториот квартал од 2026 година, а до крајот на годината се очекува да достигне 0,5 проценти.

Во текот на 2027 година се прогнозира забрзување на растот, со зголемување на реалните плати од 1,1 процент во вториот квартал и 1,7 проценти до крајот на годината.

Ваквите позитивни очекувања се поврзуваат со релативно силната побарувачка за работници, недостигот од квалификувана работна сила и поповолните изгледи за вработување. Дополнителна поддршка на германската економија се очекува и од големите јавни инвестиции финансирани преку задолжување.

Прогнозите на ОЕЦД укажуваат дека инфлацијата и трошоците за енергија ќе останат меѓу главните предизвици за европските работници во наредниот период. Иако номиналните плати може да продолжат да растат, нивната реална вредност ќе зависи од тоа дали зголемувањето на примањата ќе успее да го следи растот на животните трошоци.