Народната банка воведува построги макропрудентни мерки за кредитирањето на физичките лица, со кои се намалува дозволеното ниво на задолженост на граѓаните и се скратува максималниот рок за отплата на дел од кредитите. Новите правила ќе почнат да се применуваат од 1 декември 2026 година.

Според одлуката на Извршниот одбор на Народната банка, максималниот однос меѓу месечните кредитни обврски и приходите на кредитокорисникот, познат како ДСТИ, се намалува за пет процентни поени.

Кај кредитите во денари, максималниот ДСТИ ќе изнесува 45%, наместо досегашните 50%, додека кај кредитите со валутна компонента лимитот се намалува од 45% на 40%. Тоа значи дека банките при одобрувањето кредити ќе треба да водат сметка месечните отплати на клиентите да не го надминуваат утврдениот процент од нивните месечни приходи.

Исклучок остануваат граѓаните кои за првпат купуваат сопствено живеалиште. За нив и натаму ќе важат досегашните лимити од 50% за денарските кредити и 45% за кредитите со валутна компонента.

Промени се предвидени и кај роковите за отплата. Максималниот рок за станбените кредити се скратува од 30 на 25 години, додека кај хипотекарните потрошувачки кредити ќе се намали од 20 на 15 години. За кредитите наменети за прво купување сопствено живеалиште максималниот рок останува 30 години.

Од Народната банка посочуваат дека мерките се носат превентивно, во услови кога банкарскиот систем е здрав и стабилен и нема присутни системски ризици. Истовремено, кредитирањето на населението продолжува да расте.

Во првото полугодие од 2026 година, кредитите на физичките лица бележат годишен раст од 12,2%, во споредба со 11,2% во 2025 година. Најголема динамика има кај станбените кредити, чиј годишен раст достигнал 16,6%.

Народната банка оценува дека ваквата динамика бара навремено ограничување на можните ризици од прекумерно задолжување на домаќинствата, со цел да се зачува одржливоста на кредитирањето и финансиската стабилност.

Макропрудентните ограничувања за кредитирањето на физичките лица првпат беа воведени во јули 2023 година, а дополнително беа зајакнати во декември 2025 година. Според централната банка, досегашната примена на мерките придонела за подобрување на структурата на новото кредитирање и за намалување на кредитирањето на домаќинствата со повисок должнички товар.

Со новите измени и натаму се задржува поповолниот регулаторен третман за граѓаните кои првпат решаваат станбено прашање.

Европската банка за обнова и развој инвестира до 64 милиони евра во AikGroup, со цел поддршка на регионалното ширење, унапредување на корпоративното управување и зајакнување на дигиталната и климатската отпорност на групацијата.

Европската банка за обнова и развој (ЕБОР), преку купување новоиздадени акции во вредност до 64 милиони евра, стекна удел од 5% во сопственичката структура на AikGroup, една од најбрзорастечките банкарски групации во Југоисточна Европа.

Инвестицијата има за цел да го поддржи понатамошното ширење на работењето и зајакнувањето на позицијата на AikGroup во регионот на Југоисточна Европа преку аквизиции и органски раст.

ЕБОР ќе именува свој претставник во Одборот на директори на групацијата, со што се очекува дополнително унапредување на корпоративното управување и поддршка на стратешкото одлучување во процесот на меѓународно ширење.

AikGroup е под надзор на Европската централна банка (ЕЦБ) и е во сопственост на Александар Костиќ. Групацијата работи преку своите членки во Србија – AikBank, AikLeasing и MV Investment, во Словенија – Gorenjska Banka и GB Leasing, како и во Црна Гора преку Hipotekarna Banka.

Во изминатите години групацијата забележа брз раст преку повеќе аквизиции, а денес има повеќе од 800.000 клиенти и управува со вкупна актива вредна над 10 милијарди евра. Целта е во следните три до пет години вкупната актива да достигне 20 милијарди евра преку нови аквизиции и продолжување на органскиот раст во регионот.

Извршниот директор на ЕБОР за финансиски институции, Франсис Малиг, оцени дека силните регионални банкарски групации со транспарентно работење имаат важна улога во подобрувањето на корпоративното управување во банкарскиот сектор, како и во поддршката на растот на приватниот сектор и економската интеграција.

Според него, со оваа инвестиција ЕБОР ја поддржува визијата на AikGroup за изградба на водечка регионална банкарска групација, со повисоки стандарди на корпоративно управување, развој на дигиталните капацитети и поголема отпорност на климатските ризици и сајбер-заканите.

Претседателот на Извршниот одбор на AikGroup, Разван Мунтеану, изјави дека влезот на ЕБОР како нов акционер претставува потврда на стратегијата и амбицијата на групацијата да изгради водечка финансиска групација во Југоисточна Европа и да создава долгорочна вредност на пазарите на кои работи.

Тој посочи дека комбинацијата од регионалното присуство и експертизата на AikGroup и глобалното искуство на ЕБОР треба да придонесе за побрза економска транзиција во регионот, додека инвестицијата ќе го поддржи натамошното проширување на пазарите и зголемувањето на оперативната ефикасност.

Проектот треба дополнително да ги зацврсти стандардите за корпоративно управување, а присуството на претставник на ЕБОР во Одборот на директори да обезбеди дополнително меѓународно искуство од финансиската индустрија.

Како дел од инвестицијата, AikGroup ќе може да користи и техничка поддршка во повеќе области, меѓу кои сајбер-безбедноста и управувањето со податоци, во согласност со барањата на Актот на ЕУ за дигитална оперативна отпорност – DORA.

Со вклучувањето на ЕБОР во сопственичката структура, AikGroup се обврза и дополнително да развие и спроведе план за климатска транзиција усогласен со целите на Парискиот договор. Планот треба да придонесе за интегрирање на климатските аспекти во управувањето, стратегијата, управувањето со ризици и практиките за објавување информации во рамките на групацијата и нејзините зависни друштва.

Трансакцијата е дел од Стратегијата на ЕБОР за финансискиот сектор и е усогласена со пристапот на банката за забрзување на дигиталната транзиција, паралелно со поддршката на развојот на конкурентен, добро управуван и отпорен банкарски сектор во Западен Балкан.

На 31 декември 2025 година, AikGroup располагала со вкупна актива од повеќе од 10 милијарди евра и капитална база од 1,4 милијарди евра. Групацијата има повеќе од 3.000 вработени и обезбедува широк спектар финансиски услуги за различни категории клиенти.

Комбинацијата од реформи на пазарот на трудот, во човечкиот капитал, деловното окружување и доброто управување може значително да го забрза економското приближување на Македонија кон Европската Унија и да донесе раст на БДП од околу 14 проценти.

Ова го истакна гувернерот на Народната банка, Трајко Славески, на Годишната меѓународна конференција „Координација на политиките за конвергенција кон ЕУ: фискален простор и монетарно закотвување во услови на забрзана интеграција“, одржана во Кишињев, Молдавија.

Според проценките што ги презентираше гувернерот, ваков ефект врз економијата би бил можен доколку земјата успее да затвори половина од јазот што постои во однос на водечките економии од Централна, Источна и Југоисточна Европа.

Говорејќи на панел-дискусијата „Интеграција во единствениот пазар и структурна конвергенција“, Славески оцени дека реалната конвергенција на земјите од Западен Балкан сè уште се одвива бавно.

Токму затоа, според него, структурните реформи остануваат клучни за зголемување на долгорочниот потенцијал за раст и за побрзо приближување кон економските стандарди на Европската Унија.

Трговската отвореност достигна 130% од БДП

Славески посочи дека долгогодишната макроекономска стабилност создала основа за развој на домашната економија, додека поголемата трговска отвореност и интегрирањето во европските и глобалните синџири на вредност значително го промениле економскиот и извозниот профил на земјата.

Во 2025 година, трговската отвореност достигнала околу 130 проценти од БДП, што е речиси двојно повеќе во споредба со почетокот на транзицијата.

Според гувернерот, следниот голем чекор треба да биде подобрување на институционалниот капацитет.

Тој како особено важни ги издвои владеењето на правото, ефикасноста на институциите и поголемата предвидливост на економските политики.

Подоброто управување, според Славески, може да ја подобри инвестициската клима, да ја зголеми ефикасноста на јавните политики и да го засили ефектот од инвестициите во човечки капитал и приватниот сектор.

Интеграцијата во единствениот пазар како двигател на растот

Подлабокото вклучување во Единствениот пазар на ЕУ, според гувернерот, може да биде еден од клучните двигатели на конвергенцијата.

Во тој контекст, Планот за раст на ЕУ за Западен Балкан обезбедува рамка што комбинира поголема интеграција со европскиот пазар, развој на Заедничкиот регионален пазар, спроведување структурни реформи и финансиска поддршка.

Еден од најконкретните примери за економските придобивки од европската интеграција, според Славески, е членството на земјата во Единствената област за плаќање во евра – SEPA.

SEPA носи милионски заштеди

За граѓаните, трошокот за испраќање 500 евра преку SEPA е намален за шестпати во споредба со претходните кореспондентски банкарски аранжмани.

Кај компаниите ефектот е уште поголем. За трансакција од 20.000 евра, трошокот е околу осумпати понизок.

Според проценките на Народната банка, вкупните заштеди од пониските банкарски провизии би можеле да достигнат околу 5 милиони евра само во првата година.

Следуваат инстант плаќањата

Паралелно со придобивките од SEPA, во тек се и оперативните подготовки за воспоставување на TIPS Clone – инфраструктура за инстант плаќања компатибилна со системите на Европската Унија.

Новиот систем треба да овозможи побрзи и поефикасни платежни трансакции и дополнително да го приближи домашниот финансиски систем кон европската платежна инфраструктура.

Пораката од конференцијата е дека финансиската интеграција сама по себе не е доволна. За Македонија да го забрза приближувањето кон европските економии ќе бидат потребни паралелни реформи во институциите, пазарот на трудот, човечкиот капитал и деловното окружување.

Токму комбинацијата од овие реформи, според проценките што ги презентираше Славески, може да има најголем ефект врз идниот економски раст.