Бизнис
ТРОЈЦА ЛАУРЕАТИ ЈА ДОБИЈА НОБЕЛОВАТА НАГРАДА ЗА ЕКОНОМИЈА
Овогодишната Нобелова награда за економија им беше доделена на Џоел Мокир, Филип Агион и Питер Хјуит, за нивниот истражувачки придонес во разбирањето на економскиот раст управуван од иновации. Едната половина од наградата ја доби Мокир „за идентификување на предусловите за одржлив раст преку технолошки напредок“, додека другата половина ја делат Агион и Хјуит „за теоријата за одржлив раст преку креативно уништување“.
Според Шведската академија на науките, овогодишните лауреати ја истакнуваат суштината на иновациите како движечка сила на економскиот напредок. Технологијата брзо се развива и создава нови производи и производствени методи кои ја заменуваат старите, во постојан циклус на иновација. Овој процес е основата за одржлив економски раст, што директно се одразува на подобар животен стандард, здравје и квалитет на животот.
Историски контекст: од стагнација до индустриска револуција
Како што објаснуваат експертите, економскиот раст не бил секогаш само по себе разбирлив или автоматски. „Стагнацијата била норма во поголемиот дел од човечката историја. И покрај важните откритија, кои понекогаш воделе до повисоки приходи и подобри услови за живот, растот секогаш на крајот се стабилизирал“, наведува академијата.
Џоел Мокир ја користел историјата како клучен извор за разбирање на одржливиот раст. Тој покажал дека за иновациите да генерираат самогенерирачки економски процес, потребно е не само да се знае дека нешто функционира, туку и да се разбере научниот принцип зад тоа. Недостатокот на научни објаснувања пред индустриската револуција го отежнувал градењето врз претходни откритија. Мокир исто така нагласува дека општеството мора да биде отворено за нови идеи и да дозволува промени за да се овозможи долгорочен раст.
Креативното уништување: двигател на современиот пазар
Филип Агион и Питер Хјуит се фокусирале на механизмите што лежат зад одржливиот раст преку концептот на креативното уништување. Во својот труд од 1992 година, тие развиле математички модел кој објаснува дека кога на пазарот ќе се појави нов и подобар производ, компаниите што нудат постари технологии или производи губат. Иновацијата е „креативна“ бидејќи создава нови можности, но и „деструктивна“ бидејќи ги преминува и заменува постоечките решенија.
Агион и Хјуит покажуваат дека оваа динамика создава конфликти кои мора да се управуваат конструктивно. Без поддршка за процесот на креативно уништување, постоечките компании и интересни групи можат да блокираат иновации, што го успорува економскиот раст.
Импликации за финансискиот сектор и банкарството
Работата на лауреатите има директни импликации за банкарскиот и финансискиот сектор:
- Поддршка на иновации – Банкарските институции и инвестициските фондови треба да обезбедат механизми кои овозможуваат раст на нови компании и технологии, дури и ако тоа значи краткорочни загуби за постоечките играчи.
- Управување со ризикот од „деструктивни“ иновации – Инвеститорите и менаџерите мора да ги разберат долгосрочните придобивки од трансформацијата на пазарот и да ги прифатат промените како неизбежен дел од економскиот развој.
- Финансиска стабилност и раст – Иновациите го зголемуваат продуктивноста и создаваат нови пазари, што во комбинација со ефикасни финансиски системи ја поддржува стабилноста и одржливиот економски раст.
Како што истакна Џон Хаслер, претседател на Комитетот за наградата за економски науки: „Работата на лауреатите покажува дека економскиот раст не може да се зема здраво за готово. Мораме да ги поддржиме механизмите што лежат во основата на креативното уништување, за да не се вратиме во стагнација.“
Нобеловата награда за економија 2025 година ја потврдува суштинската улога на иновациите и научните истражувања во креирањето на долгорочен економски напредок. За банкарскиот сектор, ова значи и понатамошна стимулација на инвестициски стратегии кои ја поддржуваат трансформацијата на пазарот и создавањето нови финансиски можности.
Бизнис
Горивата поевтинуваат: Дизелот со најголемо намалување, нови цени од полноќ
Регулаторната комисија за енергетика донесе одлука за намалување на малопродажните цени на нафтените деривати во просек за 2,73 проценти во однос на претходната одлука од 6 април.
Новите цени ќе стапат во сила од полноќ (00:01 часот). Според пресметката, Еуросупер БС-95 ќе се продава по 82 денари за литар, а Еуросупер БС-98 по 84 денари за литар. Цената на Еуродизелот ќе изнесува 95,5 денари за литар, додека екстра лесното масло за домаќинство ќе чини 96,5 денари за литар. Мазутот ќе се продава по 49,227 денари за килограм.
Со новата одлука, бензините поевтинуваат за 1,5 денар по литар, дизелот за 2,5 денари, екстра лесното масло за 3,5 денари, а мазутот бележи намалување од 2,084 денари по килограм.
Од Регулаторната комисија посочуваат дека намалувањето е резултат на падот на референтните цени на светските пазари кај сите деривати, при што најизразено е кај мазутот. Влијание врз конечната пресметка има и благото намалување на курсот на денарот во однос на доларот.
Регулаторот нагласува дека станува збор за максимално дозволени цени, додека трговците можат да ги формираат и пониско.
Бизнис
Голем облог на падот на нафтата: вложени 950 милиони долари пред објавата за примирје
Само неколку часа пред САД и Иран да објават примирје, инвеститори вложиле околу 950 милиони долари во позиции кои предвидуваат пад на цените на нафтата, по што пазарот навистина забележал остар пад од околу 15 проценти по обраќањето на Доналд Трамп.
Станува збор за една од најголемите вакви трансакции во последниот период, која повторно го отвора прашањето за навременоста на големите трговски потези пред важни политички одлуки. Според податоците, инвеститорите продале вкупно 8.600 фјучерс договори за нафта тип Брент и американската сурова нафта.
Кратко по ова, Трамп најавил двонеделно примирје со Иран, што довело до нагло намалување на цените на нафтата, под 100 долари за барел на почетокот на тргувањето во средата.
Иако големите позиции на пазарот на нафта не се невообичаени, експертите посочуваат дека вакви големи пакети ретко се реализираат одеднаш. Вообичаено, трговците ги распределуваат налозите на повеќе берзи и во подолг временски период за да избегнат влијание врз цената.
Овој случај потсетува на сличен настан од март, кога инвеститори продале фјучерси вредни околу 500 милиони долари непосредно пред Трамп да објави одложување на напад врз иранската енергетска инфраструктура, по што исто така следел пад на цените од околу 15 проценти.
Ниту берзанските оператори, ниту американскиот регулатор за деривати засега не коментираат за трансакцијата.
Во меѓувреме, пазарот на нафта останува во состојба на висока неизвесност. Од почетокот на конфликтот, обемот на тргување значително се зголемил, при што дневниот промет во последните недели достигнува и повеќе од еден милион договори, што одговара на вредност од околу милијарда барели нафта.
Бизнис
Е-трговијата во Македонија со раст од 32%, достигна 950 милиони евра во 2025
Е-трговијата во Северна Македонија продолжува да бележи силен раст, покажуваат најновите податоци анализирани од Асоцијацијата за е-трговија, врз основа на статистиките на Народната банка.
Во текот на 2025 година, вкупната вредност на онлајн трансакциите достигнала 950 милиони евра, што претставува зголемување од 32% во споредба со претходната година. Од нив, кон домашните е-трговци се слеале 522 милиони евра, додека значителен дел од средствата завршиле кај странски платформи.
Бројот на реализирани онлајн трансакции исто така бележи раст и изнесува 28,9 милиони, што е за 32% повеќе во однос на 2024 година. Најголем пораст е регистриран кај купувањата од странски е-трговци, што укажува на зголемена активност на граѓаните на меѓународните платформи.
Просечната вредност на трансакција останува стабилна и изнесува околу 33 евра, при што се забележуваат разлики во зависност од тоа дали купувањето е направено кај домашни или странски трговци.
Во 2025 година се зголемил и бројот на активни е-продавници, кои достигнале 1.396, што е за 84 повеќе од претходната година. Овој тренд укажува на раст на понудата и развој на дигиталниот пазар.
Сепак, анализите посочуваат дека растот на трансакциите кон странски е-трговци отвора прашања за одливот на средства од домашната економија, бидејќи нивниот удел во вкупната вредност и бројот на трансакции е во пораст.
-
Анализипред 2 месециПросечната плата во Македонија близу 47.000 денари – раст од 7,6% на годишно ниво
-
Интервјуапред 2 месециПензиски парадокс: Од минималец до доброволен фонд – новиот модел на младите вработени
-
Банкипред 2 месециКомерцијална банка: Започна исплатата на пензиите за февруари 2026 година
-
Кариерапред 2 месециОглас за вработување во Комерцијална банка АД Скопје
-
Банкипред 1 месецНЛБ Банка со информација за исплатата на паричната помош од социјална, детска и цивилна заштита за февруари 2026 година
-
Кариерапред 2 месециОглас за вработување во Капитал Банка АД Скопје
-
Продуктипред 4 неделиДо 120.000 денари финансиска поддршка од Easy Finance – брзо и со транспарентни услови
-
Банкипред 2 месециЗошто е сменет директорот на Развојната банка и кој е неговиот наследник!?


