Секој што некогаш ја изгубил или му е украдена картичката го знае стравот од ненадејно губење на сите тешко заработени пари. Но, опасноста демне дури и ако вашиот ПИН е доволно едноставен за некој да може да го погоди.

ПИН-кодот е една од основните заштити на платежната картичка, но изборот на едноставна комбинација може значително да го зголеми ризикот од неовластен пристап.

Изборот на добар ПИН може да биде предизвик

ПИН кодот треба да биде лесен за паметење, но не треба да го запишувате. За разлика од лозинката, не можете да користите интерпункциски знаци или големи букви и сте ограничени на само 10 цифри.

Иако четирицифрениот ПИН овозможува 10.000 можни комбинации, голем број корисници и понатаму избираат лесни и предвидливи кодови. Меѓу најчестите се 1234, 0000, 1111 и 1212, но и комбинации како 4321, 2222, 7777 или други повторливи и симетрични шеми.

Токму ваквите комбинации најчесто се меѓу првите што би ги испробал хакер или крадец кој се обидува да добие неовластен пристап. Ризикот е уште поголем доколку ПИН-кодот е поврзан со лесно достапни лични информации, како датум на раѓање.

Што предупредуваат експертите?

Експертите предупредуваат дека промената на вашиот ПИН може да биде едноставен, но важен чекор во заштитата на вашите лични информации и финансиски средства.

Тие советуваат корисниците да избегнуваат очигледни комбинации и лични податоци при изборот на ПИН. Кодот треба да биде непредвидлив, но доволно лесен за паметење, без да се запишува на картичката или да се чува заедно со неа.

Иако во 2026 година официјално е објавена само една докапитализација и се реализираше една емисија на корпоративна обврзница од банка, аналитичарите оценуваат дека во следните години дел од македонските банки би можеле повторно да посегнат по свеж капитал.

Најголемиот потег годинава го направи Халкбанк АД Скопје, која во мај објави докапитализација во износ од 40 милиони евра, обезбедени од нејзиниот мнозински сопственик Halkbankası Türkiye. Со ова вкупната актива на банката достигна 2,15 милијарди евра, додека вкупниот капитал се искачи на 412 милиони евра, што ја позиционира меѓу најсилно капитализираните банки во земјата.

Од банката посочија дека новата инвестиција е продолжение на долгогодишната поддршка од матичната групација и има за цел да создаде простор за натамошен раст на кредитното портфолио, поддршка на стопанството и инвестиции во дигитализација.

Меѓу банките кои активно ја зајакнуваат финансиската структура се наоѓа и ТТК Банка. Наместо класична докапитализација, банката во 2026 година ја реализираше четвртата емисија корпоративни обврзници. Во 2025 година ТТК оствари добивка од 90 милиони денари, додека сопствените средства достигнаа 1,316 милијарди денари. Издавањето обврзници покажува дека банката користи алтернативни механизми за обезбедување дополнителен капитален потенцијал и ликвидност.

Сепак, доколку во иднина се одлучи за поагресивно зголемување на пазарниот удел, не е исклучена можноста за дополнително прибирање капитал или употреба на хибридни финансиски инструменти.

Што всушност значи докапитализација?

Докапитализацијата претставува внесување нов капитал од страна на сопствениците или инвеститорите во банката. Тоа не значи дека банката има проблеми, туку најчесто дека сака да создаде дополнителен капацитет за кредитирање, да ги задржи високите стапки на капитална адекватност или да поддржи планиран раст.

Во услови кога кредитната активност во банкарскиот сектор расте, а регулаторните барања стануваат построги, капиталот станува клучен ресурс. Колку е поголем капиталот, толку поголем обем на кредити може да пласира банката без да ги наруши пропишаните показатели за стабилност.

Сепак, експертите нагласуваат дека повисоките капитални барања не значат автоматски нови емисии на акции. Голем дел од македонските банки последниве години бележат висока профитабилност и значителен дел од капиталот го зголемуваат преку задржување и реинвестирање на добивката.

Иако нема официјално најавени докапитализации за 2027 година, анализата на капиталната адекватност, кредитниот раст и сопственичката структура укажува дека две банки се издвојуваат како најверојатни кандидати доколку продолжи сегашната динамика на раст. Една од нив веќе минува низ процес на трансформација и ребрендирање со амбиција да се позиционира како модерна и дигитална банка.

Токму ваквите трансформации обично се проследени со нови вложувања во технологија, проширување на понудата и забрзан кредитен раст. Бидејќи банката располага со помала капитална база во споредба со големите системски банки, секој позначаен раст на кредитното портфолио ќе бара и дополнителна капитална поддршка.

Втората банка е од рангот на поголемите банки и може да се одлучи за нова докапитализација за да ги забрза кредитирањето на корпоративниот сектор и инвестициите во зелени проекти. Новата капитална инјекција би била природен и веќе докажан механизам за поддршка на растот.

Што покажува искуството од минатото?

Последните неколку години се случија две поголеми докапитализации на македонски банки.

ПроКредит Банка имаше докапитализација во 2022 година, кога матичниот акционер ProCredit Holding инвестираше 13 милиони евра. Значајна докапитализација во 2022 година реализираше и Шпаркасе Банка, која доби дополнителни 20 милиони евра капитал од матичната групација. Оттогаш банката продолжува да го јакне капиталот и преку реинвестирање на добивката.

Доколку кредитната активност во земјата продолжи да расте со сегашното темпо, а банките сакаат дополнително да го зголемат пазарниот удел, капиталот ќе остане еден од клучните фактори за развој во наредните години.

Поради повисоките капитални барања и растот на кредитната активност, Народната банка веќе нагласува дека банкарскиот систем треба да одржува силна капитална основа, но тоа не значи автоматски дека ќе има докапитализација. Многу банки во Македонија имаат висока профитабилност и најчесто капиталот го зголемуваат преку задржување на добивката наместо преку нови емисии на акции.

Автор: Филип Чижбановски

Преземањето на авторски содржини (текстови и фотографии) од оваа страница е строго забрането без претходно писмено одобрение и е предмет на условите наведени на следниот линк.

Готовината и натаму е широко прифатен начин на плаќање во еврозоната, но навиките на потрошувачите и понудата на компаниите постепено се менуваат во корист на дигиталните решенија, покажува најновото истражување на Европската централна банка (ЕЦБ).

Истражувањето, во кое биле опфатени 8.205 компании од 21 земја во еврозоната, покажува дека 92% од компаниите сè уште прифаќаат плаќање во готово. Сепак, компаниите сè повеќе инвестираат во безготовински системи и самопослужни каси, што го намалува бројот на места каде што потрошувачите можат да платат со банкноти и монети.

Околу 25 проценти од компаниите инвестирале во безготовински каси, додека 13 отсто вовеле самопослужни каси. Кај речиси половина од овие самопослужни терминали, односно 48%, не е овозможено плаќање со готовина.

Картичките остануваат најраспространета безготовинска алтернатива, односно 88% од компаниите прифаќаат плаќање со картички, што е слично ниво како во истражувањето од 2024 година.

Најголем раст, сепак, бележат плаќањата со паметни уреди. Уделот на компаниите што прифаќаат плаќање преку паметен телефон или паметен часовник се зголемил од 36 отсто во 2024 година на 68 отсто во најновото истражување.

Податоците покажуваат дека готовината не исчезнува, но нејзината практичност постепено се намалува. Со ширењето на дигиталните и самопослужните системи, начинот на кој граѓаните плаќаат за производи и услуги во еврозоната забрзано се менува.