Прво добрата вест: македонскиот пензиски систем веројатно нема да ги остави идните пензионери сосема без пензии. Лошата вест е дека постои реална опасност тие пензии да бидат значително пониски од она што денес им се ветува.

Проблемите не се случиле преку ноќ туку се наталожувале со години, слој по слој. ПИОМ постојано работи со значителна буџетска поддршка. Приносите на приватните фондови остануваат релативно скромни. Голем дел од средствата завршуваат во државни обврзници наместо во поконкурентни инвестиции. А врвот на ледениот брег – во јавноста излезе и практиката на задоцнети трансфери на придонесите кон приватните фондови, нешто што директно ги чепка идните пензии на секој осигуреник.

Прашањето сега не е дали нешто треба да се промени, туку што и каде.

Ако Македонија погледне кон искуствата на другите, се отвораат неколку опции:

• Хрватски модел – избор меѓу комбинирана пензија (од првиот и вториот столб) или целосно враќање во првиот столб.

• Пример на Литванија и Естонија – постепено претворање на вториот столб во доброволен систем.

Преиспитување на самата формула на поделба: денес од 18,8% придонес за пензиско осигурување, 12,8% оди во ПИОМ, а 6% се пренасочува кон индивидуалната сметка во приватните фондови, од кои најголем дел, повторно, завршува во државни обврзници. Прашањето е директно: Дали таквиот круг воопшто ја исполнува целта за повисоки и посигурни пензии?

Ако постои еден податок што сликовито го покажува притисокот врз системот, тоа е соодносот меѓу оние што плаќаат и оние што примаат. Според ревизорските наоди за 2024 година, крајот на таа година затекнал 556.294 осигуреници наспроти 343.048 пензионери – или само 1,63 осигуреници на еден пензионер. Годинава претходно, тој сооднос бил 1:1,70. Насоката е јасна, и не е добра.Финансиски, сликата е уште построга:

• Приходи од придонеси за ПИО: 71,4 милијарди денари

• Расходи за пензии: 90,2 милијарди денари

Разликата, како и секоја година досега, се затвора со пари од државниот буџет. Со други зборови првиот, државен пензиски столб веќе сам не може да ги финансира пензиите. Кон таа сметка се додава и линеарното зголемување на пензиите: од септември 2024 до март 2026 година, зголемувањето достигнало вкупно 7.000 денари месечно. Добро за пензионерите денес, но сериозен дополнителен товар за буџетот утре.

Вториот пензиски столб влезе во сила во 2006 година, како дел од реформа поддржана од Светската банка. Целта звучеше разумно: да се диверзифицира ризикот, да се олесни притисокот врз ПИОМ и да се изгради лична пензиска заштеда преку капитално финансирање така што идната пензија да не зависи само од тоа колку луѓе ќе работат, туку и од тоа колку пари се веќе акумулирани на индивидуалната сметка.

Проблемот не е во таа идеја. Проблемот е во нејзиното спроведување. Ова е можеби најнепријатниот дел од приказната. ПИОМ по закон има обврска да ги префрли придонесите на индивидуалните сметки во вториот столб во рок од пет работни дена. Во пракса, тоа не се случувало редовно. Според ревизорските наоди, долгот на ПИОМ кон вториот пензиски столб достигнал околу 42 милиони евра.

Тука бројката е само врвот, а вистинската штета е скриена подлабоко. Секој ден задоцнување значи дека тие пари не се на личната сметка на осигуреникот, не се инвестираат и не носат принос. За идниот пензионер, тоа не е само задоцнет придонес туку изгубена капитализација што требало да расте со години. И оваа приказна веќе си имаше премиера. Во 2019 година излезе на виделина дека придонесите на околу 12.000 осигуреници воопшто не биле пренасочувани кон вториот столб цела една деценија, од 2006/2007 па сè до 2018 година – туку останале во ПИОМ. Државата тогаш тивко префрлила околу 19 милиони евра.

Сето ова покажува нешто подлабоко од технички пропуст. ПИОМ, МАПАС, Министерството за труд и социјална политика, Министерството за финансии и другите вклучени институции досега не изградиле доволно цврст механизам кој гарантира едно едноставно нешто: дека секој денар што му припаѓа на осигуреникот ќе биде префрлен навреме и точно.

А без таа гаранција, секоја дискусија за реформа на вториот столб останува нецелосна.

(Продолжува)

Автор: Филип Чижбановски.

Преземањето на авторски содржини (текстови и фотографии) од оваа страница е строго забрането без претходно писмено одобрение и е предмет на условите наведени на следниот линк.

Цената на златото забележа нов раст во последното тргување, откако доби поддршка околу 50-периодниот експоненцијален подвижен просек и повторно се приближи до важната граница од 4.100 долари.

Според техничката анализа, краткорочниот корективен нагорен тренд и натаму доминира, што му дава позитивен импулс на благородниот метал и ја зголемува можноста за тестирање на повисоки ценовни нивоа.

Сепак, техничките индикатори укажуваат и на зголемен ризик од краткорочна корекција. Индикаторите за релативна сила се наоѓаат во зона на силна прекупеност, што може да го забави понатамошниот раст.

Таквата состојба може да донесе поголема нестабилност или дел од инвеститорите да реализираат добивка пред евентуален нов обид цената убедливо да го пробие отпорот од 4.100 долари.

Доколку златото успее да се задржи над ова ниво, техничката слика би можела дополнително да се подобри и да отвори простор за движење кон повисоки вредности во следниот период.

Извор: Economies.com

Цените на нафтата нагло се намалија откако Иран сигнализираше дека ќе ги запре нападите доколку Соединетите Американски Држави продолжат со паузата во воените операции, што ги зголеми очекувањата за смирување на тензиите на Блискиот Исток.

Фјучерсите на меѓународната референтна нафта „брент“ за испорака во септември паднаа за околу пет отсто и во еден момент се тргуваа по цена од околу 92 долари за барел. Американската ВТИ нафта исто така загуби околу пет отсто од вредноста и се движеше околу 85 долари за барел. Цените продолжија да се менуваат во текот на тргувањето.

Падот доаѓа по речиси две недели зголемени тензии кои претходно ја турнаа цената на „брент“ кон 100 долари за барел и предизвикаа загриженост за снабдувањето и транспортот на енергенси низ регионот.

Според Ројтерс, висок ирански претставник изјавил дека Техеран е подготвен да ги прекине своите операции сè додека Вашингтон не продолжи со нападите. Иранската позиција била дека на секој напад ќе одговори, но доколку нападите престанат, ќе престанат и иранските операции.

Американската администрација, пак, ја претстави паузата како можност да продолжат дипломатските напори за намалување на тензиите.

Смирувањето на ситуацијата веднаш се одрази врз енергетските пазари, бидејќи инвеститорите проценија дека е намален непосредниот ризик од дополнителни нарушувања во снабдувањето со нафта.

Сепак, неизвесноста околу транспортот останува. Бродскиот сообраќај низ Ормускиот Теснец, една од најважните рути за светската трговија со нафта, сè уште е значително под вообичаеното ниво, а целосното нормализирање би можело да биде постепено.

Пониските цени на нафтата донесоа олеснување и на пошироките финансиски пазари, бидејќи се намалија стравувањата дека поскапувањето на енергенсите дополнително ќе ја поттикне инфлацијата и ќе ги натера централните банки подолго да одржуваат високи каматни стапки.

Извор: CNBC