Цената на еден галон (3,8 литри) обичен бензин во САД пораснала за 31 цент (0,26 евра) во текот на изминатата недела, достигнувајќи во средата просечни 4,54 долари за галон (1,02 евра за литар), што е за 52% повисоко во споредба со периодот пред војната со Иран, покажуваат податоците на Американското автомобилско здружение (AAA).

Главната причина поради која возачите плаќаат повеќе на бензинските пумпи е тоа што војната ги блокираше танкерите со нафта во близина на Ормускиот Теснец, тесен поморски премин низ кој во мирнодопски услови поминува една петтина од светската сурова нафта. Цената на суровата нафта, која е главна компонента во цената на бензинот, расте во поголемиот дел од последните два месеци, бидејќи Иран го затвори пловниот пат што минува покрај неговото крајбрежје.

Во средината на април цените на бензинот во САД паѓаа речиси две недели по ред, поради сигналите дека конфликтот би можел да се смири.

„По објавувањето на примирјето, постоеше одреден оптимизам дека ова навистина може да биде почеток на крајот на конфликтот“, изјави Роб Смит, директор за глобална малопродажба на горива во S&P Global Energy. „Така и цените на суровата нафта паднаа, а потоа следуваа и цените на бензинот на самото место, па и трговците ги намалија цените“, објасни тој.

Сепак, цените на бензинот повторно почнаа да растат бидејќи продлабочувањето на непријателствата околу американско-иранскиот поморски премин ги ограничува резервите на нафта.

„Постои суштински недостаток кој глобално ќе продолжи да постои, односно вистинска борба за задоволување на побарувачката, а тоа ќе ја зголемува цената“, рече Смит и додаде: „Без разлика што ќе каже владата или што мисли кој било учесник на пазарот, постои реален притисок за раст на цените секој ден додека Ормускиот Теснец е ограничен. Тој и натаму е сериозно ограничен.“

Сопствениците на бензински пумпи самостојно ги одредуваат своите цени, но врз нив влијаат бројни фактори.

Главната компонента во цената на бензинот е цената на барел сурова нафта. Во САД, цените на нафтата сочинувале околу 51% од цената на еден галон бензин во 2025 година, според податоците на Американската управа за енергетски информации.

Тоа значи дека кога растат цените на суровата нафта, најчесто растат и цените на бензинот. Помалку нафта на пазарот значи повисоки цени и на нафтата и на бензинот.

Ефективното затворање на Ормускиот Теснец од страна на Иран за време на војната предизвика најголемо нарушување во снабдувањето во историјата на нафтениот пазар, според Меѓународната агенција за енергија, зголемувајќи ги цените на нафтата на дури 112 долари за барел на почетокот на април.

Берзанските индекси на Волстрит повторно достигнаа рекордни нивоа, додека силен раст бележат и азиските пазари, поттикнати од побарувачката за технологии поврзани со вештачката интелигенција.

Во средата, индексот „Dow Jones“ порасна за 1,24 проценти и достигна 49.910 поени, додека „S&P 500“ се искачи за 1,46 проценти, на 7.365 поени. „Nasdaq“ забележа најсилен раст од 2,02 проценти и достигна нов рекорд од 25.838 поени.

Најголем придонес за растот имале акциите на производителите на чипови. По објавата на кварталните резултати, акциите на „AMD“ скокнаа за речиси 19 проценти, додека акциите на „Intel“ пораснаа за 4,5 проценти.

Индексот „PHLX Semiconductor“, кој ги следи компаниите од секторот за чипови, исто така порасна за 4,5 проценти и достигна ново рекордно ниво. Од почетокот на годината, индексот е во плус повеќе од 60 проценти.

Позитивно влијание врз пазарите имало и смирувањето на тензиите на Блискиот Исток. Иран соопшти дека разгледува нов американски предлог, откако се појавија информации дека Соединетите Американски Држави и Техеран се блиску до договор за меморандум поврзан со прекин на конфликтот.

Растот продолжи и на азиските берзи. „MSCI“ индексот на азиско-пацифички акции без јапонските акции утрово порасна за еден процент, а од почетокот на неделата е во плус околу седум проценти.

Јапонскиот индекс Nikkei првпат ја надмина границата од 62.000 поени, при што порасна за 5,6 проценти и достигна 62.826 поени. Раст бележат и берзите во Јужна Кореја и Тајван, каде акциите поврзани со вештачката интелигенција достигнуваат рекордни вредности.

Преговорите меѓу Европскиот парламент и земјите членки на Европската Унија за спроведување на трговскиот договор со Соединетите Американски Држави завршија без договор, и покрај повеќечасовните разговори и зголемениот притисок од Вашингтон.

Разговорите, кои траеле повеќе од шест часа, се однесувале на укинување на европските царини за американски индустриски производи, како што беше предвидено со договорот постигнат минатото лето во Тарнбери меѓу американскиот претседател Доналд Трамп и претседателката на Европската комисија Урсула фон дер Лајен.

Неуспехот доаѓа само неколку дена откако Трамп се закани со воведување царини од 25 проценти за автомобили од ЕУ, што е над договорениот лимит од 15 проценти за европските производи.

И покрај тоа што договор не беше постигнат, кипарското претседателство со ЕУ оцени дека разговорите создале „позитивен моментум“ и дека е постигнат напредок во дел од прашањата.

Новата рунда преговори е закажана за 19 мај.

Европската комисија и Европската народна партија вршат притисок за побрзо спроведување на договорот, со образложение дека на компаниите им е потребна поголема сигурност во услови на растечки трговски тензии.

Во Европскиот парламент, пак, постои барање договорот да биде временски ограничен и да истече во март 2028 година, неколку месеци пред крајот на евентуалниот втор мандат на Трамп.

Европратеникот Бернд Ланге изјави дека „има уште работа“, но оцени дека е постигнат добар напредок околу механизмите за заштита и ревизија на договорот.

Извор: Euronews