Разговараме со Павле Гацов, даночен експерт, за актуелните трендови во исплатата на плати и нивното влијание врз одржливоста на пензискиот систем.

Според него, исплатата на плата „во плико“ останува сериозен проблем, особено за Фондот за пензиско и инвалидско осигурување.

„Кога констатираме дека се исплаќа плата во плико, тоа е сериозен проблем и за фондот за пензиско“, вели Гацов.

Но, тој забележува и нов тренд кај помладата генерација, кој не е нужно нелегален, но отвора системски прашања.

„Гледам дека младите се економски многу внимателни, за разлика од нас, постарата генерација која сакавме да ја заштитиме државата“, посочува тој.

Како функционира моделот? Работниците се пријавуваат на минимална плата и на тој износ плаќаат социјални придонеси, додека остатокот од средствата го насочуваат кон доброволни пензиски фондови или животни осигурувања.

„Стартуваат со регистрација на минимална плата и разликата ја уплатуваат во доброволни пензиски фондови или животни осигурувања“, објаснува Гацов.

Објаснувањето кое го даваат младите е прагматично.

„Велат: 15 години ќе плаќаме минимална плата, бидејќи државата гарантира минимална пензија. Со многу малку уплатено, добиваш повеќе“, вели тој.

Сепак, според Гацов, доколку овој тренд продолжи, последиците би можеле да бидат сериозни за јавните финансии.

„Ако продолжи овој тренд, изворите што генерираат приходи, односно платите врз кои се плаќаат придонеси ќе се намалуваат. Граѓаните препознаваат лоша економска логика во формирањето на пензискиот систем“, предупредува тој.

Дали станува збор за рационално однесување на поединците или за сигнал дека системот бара реформа?

Разговараме со Павле Гацов, даночен експерт, за можноста да се воведе мала давачка при подигнување готовина – мерка која, според него, може да има значаен фискален и системски ефект.

Гацов посочува дека клучната институција која може да ја направи прецизната анализа е Народната банка.

„Народната банка може многу подобро да ја направи оваа анализа“, вели Гацов.

Според него, во минатото биле предлагани стапки од 0,2% до 0,5% за подигнување готовина, но недостасуваат клучни податоци.

„Ние сме предлагале од 0,2% до 0,5%, но го немаме податокот за дневниот промет за подигнување готовина“, објаснува тој.

Токму примената на таа стапка врз вкупниот промет би го дала реалниот ефект врз буџетот.

„Стапката применета на прометот за подигнување готовина ќе го даде ефектот во државата“, нагласува Гацов.

Според него, бидејќи државата не го покрива овој простор со сопствена политика, банките практично почнале да го покриваат преку сопствени надоместоци.

„Наместо средствата да одат во буџетот, тие одат во профитите на банките“, посочува тој.

Ова, според Гацов, создава институционален вакуум.

„Создаден е простор некој да се позиционира на тоа место. Државата ја губи можноста да го заземе тој простор и да го канализира процесот на истиснување на готовината“, заклучува тој.

Дали мала давачка би значела дополнителен товар за граѓаните или системско решение за намалување на готовинските трансакции?

Целата анализа – на YouTube каналот на FinSight. 

Новинар: Наташа Мерсовска

Македонија губи над половина милијарда евра годишно поради сивата економија, а готовината останува еден од клучните механизми преку кои се одвиваат даночните злоупотреби. Според проценките, меѓу 20 и 35 проценти од БДП се генерираат во неформалната зона и надвор од целосна даночна евиденција.

Во најновата епизода на FinSight, даночниот експерт Павле Гацов посочува дека проблемот не е само во „платата во плик“ или неиздавањето фискални сметки, туку во системската зависност од кеш трансакции, кои овозможуваат прикривање на реалниот промет.

60% од загубите почнуваат од фискалната сметка

Според анализите, значителен дел од даночните загуби се поврзани со неиздавање фискални сметки. Овој механизам не само што го намалува приливот во буџетот, туку создава и простор за нелојална конкуренција и коруптивни практики.

„Готовината ја олеснува сивата економија. Колку повеќе кеш во оптек, толку поголем простор за непријавен промет“, потенцира Гацов.

Над 100.000 лица во неформална работа

Проблемот е особено изразен во земјоделството и градежништвото, но присутен е и во личните услуги. Дел од компаниите пријавуваат минимална плата, додека остатокот го исплаќаат во кеш. Ова директно влијае врз пензискиот стаж и идните права на работниците.

Решението лежи во дигитализација и ограничување на кешот

Експертите предлагаат комбинација од стимулативни и репресивни мерки:

-целосна имплементација на е-Фактура

-дигитална фискална сметка

-е-испратница

-стимулирање на безготовински плаќања

-дестимулирање на користење готовина

Според Гацов, клучно е да се намали просторот за кеш трансакции и да се направи дигиталната трага задолжителен дел од економските односи.

Дали проблемот се високите давачки?

Се отвора и прашањето дали високите придонеси ги туркаат компаниите кон избегнување обврски или станува збор за култура на непочитување на правилата. Дополнително, одржливоста на фондовите за здравство и пензиско осигурување бара нови и стабилни извори на финансирање.

Мој ДДВ – делумно решение?

Мерката „Мој ДДВ“ донесе одредени резултати во поттикнување на барање фискални сметки, но според експертите, без системска дигитализација и намалување на кеш економијата, ефектите остануваат ограничени.

Заклучокот е јасен: готовината не е само средство за плаќање, таа е структурен ризик за јавните финансии.

Дали ограничувањето на кешот е следниот логичен чекор во борбата против сивата економија?

Одговорите во FinSight, со даночниот експерт Павле Гацов и Наташа Мерсовска.