Цените на горивата во САД достигнаа највисоко ниво во речиси две години, во услови на растечки геополитички тензии и нарушувања во глобалните нафтени текови.

Просечната цена на бензинот изнесува 4,51 долар за галон, што е највисока вредност од јули 2022 година, според податоците на компанијата „GasBuddy“.

Поскъпувањето следи по ескалацијата на конфликтот меѓу САД и Иран, што доведе до сериозни нарушувања во Ормускиот теснец – една од најважните светски рути за транспорт на нафта. Пловидбата во регионот е отежната, што дополнително го зголемува притисокот врз снабдувањето и цените.

Во изминатата недела, бензинот поскапел за 21 цент по галон, додека од крајот на февруари, кога започнаа тензиите, цената е зголемена за повеќе од 1,5 долари.

Аналитичарите предупредуваат дека трендот на раст може да продолжи, имајќи предвид дека залихите на бензин во САД се на ниско сезонско ниво. Дополнителен фактор е неизвесноста на пазарот, која ја поттикнува ценовната нестабилност.

Во меѓувреме, американската Централна команда започна операции за заштита на трговските бродови што минуваат низ теснецот. Вашингтон го обвинува Техеран за напади врз комерцијални пловни објекти, додека американските власти предупредуваат дека ќе следуваат последици доколку безбедноста на пловидбата не биде обезбедена.

Состојбата во Ормускиот теснец продолжува да има значително влијание врз глобалниот енергетски пазар, при што цените на нафтата и горивата остануваат под силен притисок.

Како што економските последици од политиките на американскиот претседател Доналд Трамп стануваат сè поочигледни, кај носителите на одлуки ширум светот расте незадоволството. Тоа јасно се почувствува на пролетните состаноци на Меѓународен монетарен фонд и Светска банка во Вашингтон, каде британската министерка за финансии Рејчел Ривс остро ги критикуваше случувањата, оценувајќи ги како „лудост“.

Иако непосредните ефекти веќе се чувствуваат – раст на цените на горивата, инфлација на највисоко ниво во последните две години и ризик од зголемена невработеност – аналитичарите предупредуваат на подлабок и долгорочен проблем: можно губење на статусот на американскиот долар како главна светска резервна валута.

Историски гледано, ваквите промени се случуваат бавно. Британската фунта ја загуби доминацијата во корист на американскиот долар во период од околу две децении, почнувајќи од 1920-тите. Економисти како Бери Ајхенгрин посочуваат дека и римскиот денар ја губел својата вредност постепено, по неговата девалвација во антички Рим.

Клучниот фактор за секоја резервна валута е довербата. Дури и кога во 2011 година агенцијата Standard & Poor’s го намали кредитниот рејтинг на САД, наместо одлив на капитал, дојде до прилив – инвеститорите веруваа дека американската економија ќе ги исполни своите обврски.

Но, токму таа доверба денес е доведена во прашање. Поранешната директорка на УСАИД, Саманта Пауер, предупреди дека наглото укинување на агенцијата предизвикало сериозни хуманитарни последици и ја нарушило глобалната позиција на САД.

Дополнително, воените ангажмани и затегнатите односи со традиционалните сојузници како Канада и Данска го поткопуваат кредибилитетот на Вашингтон, што индиректно го слабее и доларот.

Економската придобивка од статусот на резервна валута – ѝ овозможува на државата да создава вредност со минимални трошоци. Губењето на таа предност би значело послаб економски раст за САД.

Прашањето што се отвора е: која валута би можела да го замени доларот? Кинескиот ренминби се наметнува како најсериозен кандидат. Неговата позиција се зајакна кога беше вклучен во кошничката на специјалните права на влечење на Меѓународен монетарен фонд, но сè уште постојат сомнежи околу неговата стабилност и транспарентност.

Економистот Ќјао Лиу укажува дека кинескиот систем комбинира авторитарна политика со флексибилни институционални практики, што не секогаш создава доверба кај меѓународните инвеститори. Иако претседателот Си Џинпинг отворено повикува на интернационализација на ренминбито, контролата на капиталот останува сериозна пречка.

Интересно, критики за американската политика пристигнаа и од неочекуван извор – британскиот крал Чарлс Трети, кој во обраќање до Конгресот предупреди дека САД ризикуваат да го поткопаат сопствениот глобален статус.

Сепак, постојат и сигнали за свесност во самата Америка. Аплаузите од двете партии за говорот на Чарлс укажуваат дека дел од политичарите веќе ја согледуваат сериозноста на ситуацијата.

Ако актуелните политики продолжат, 2026 година би можела да остане запаметена како почеток на процесот на дедоларизација на светската економија.

Извор: Банкар.ме

Цените на нафтата на меѓународните пазари повторно ја надминаа границата од 110 долари за барел, поттикнати од засилените геополитички тензии по најновите случувања на Блискиот Исток. Во вторник наутро, барел нафта од типот Brent се тргуваше меѓу 113 и 114 долари.

На лондонскиот пазар, цената на нафтата Brent се зголеми за 2,44 долари во однос на затворањето во петокот и достигна 110,61 долари за барел. Во текот на минатата недела, цените накратко ја надминаа и границата од 126 долари, по што следеше корекција надолу. На американскиот пазар, пак, нафтата од типот WTI поскапе за 1,38 долари и достигна цена од 103,32 долари за барел.

Во фокусот на пазарите е новата иницијатива на американскиот претседател Доналд Трамп, која има за цел да го олесни транзитот на бродови блокирани во Ормутскиот теснец. Тој најави дека САД ќе започнат активности за извлекување бродови од неутрални земји, опишувајќи ја акцијата како „хуманитарен потег“ насочен кон помош на држави кои не се вклучени во конфликтот меѓу САД, Израел и Иран.

Истовремено, Иран упати закани дека ќе реагира на секое присуство на странски воени сили во теснецот. Иранските власти предупредија дека сите бродови ќе мора да се координираат со нивните вооружени сили при преминување, а во спротивно би можеле да бидат цел на напади.

Дополнителна неизвесност создадоа извештаи на иранските медиуми за наводни инциденти со американски воени бродови, кои не беа независно потврдени. Американски претставници ги негираа ваквите информации.

Тензиите го зголемуваат стравот од подолготрајно нарушување на сообраќајот низ Ормускиот теснец, кој е еден од најважните светски патишта за транспорт на нафта.

Според податоците на ОПЕК, цената на барел од нивната референтна кошничка во петокот изнесувала 121,11 долари, што е значително зголемување во однос на претходниот ден.

Аналитичарите предупредуваат дека неизвесноста околу развојот на ситуацијата на Блискиот Исток ќе продолжи да има силно влијание врз движењето на цените на нафтата на светските пазари.