По влезот во SEPA и воведувањето на инстант плаќањата, Црна Гора веќе го насочува вниманието кон следната фаза – подлабока интеграција во европската финансиска и платежна инфраструктура. И Северна Македонија се движи по слична патека, а еден од следните големи чекори треба да биде приклучувањето кон регионалната TIPS Clone инфраструктура.

Гувернерката на Централната банка на Црна Гора, Ирена Радовиќ, на 8 септември изјави дека земјата, со поддршка на Светската банка, направила „историски исчекор“ со пристапувањето кон SEPA и воспоставувањето на TIPS Clone платформата. Таа посочи дека фокусот во наредниот период ќе биде на натамошно зајакнување на институционалната, оперативната и техничката подготвеност за идното членство во Европскиот систем на централни банки, а потоа и во Евросистемот.

Црна Гора го пушти TIPS Clone во употреба на 20 јули годинава. Системот овозможува трансфер на пари за неколку секунди, 24 часа дневно, седум дена во неделата, а е развиен врз истата технологија што ја користи европскиот TARGET Instant Payment Settlement – TIPS.

Но Црна Гора не е единствена во регионот што се движи во оваа насока. Северна Македонија, која заедно со Албанија и Црна Гора оперативно влезе во SEPA во октомври 2025 година, исто така се подготвува за следната фаза на модернизација на платежниот систем.

Според Банката на Италија, Северна Македонија треба да се приклучи кон TIPS Clone платформата во вториот бран на поврзување, планиран за ноември 2026 година, заедно со Албанија и Косово. Босна и Херцеговина и Црна Гора беа првите две земји што се приклучија на инфраструктурата во јули.

Тоа значи дека по SEPA, која овозможи значително поевтини прекугранични плаќања во евра, следниот чекор за Македонија е плаќањата да станат и инстант – средствата да пристигнуваат за неколку секунди и системот да функционира непрекинато.

Од Народната банка претходно беше посочено дека TIPS Clone треба да овозможи поврзување со сличните системи во Западен Балкан, но и со европскиот TIPS, со што граѓаните и компаниите би можеле да вршат брзи и поевтини прекугранични трансакции.

Македонија паралелно веќе има и домашна инфраструктура за инстант плаќања. КИБС во септември 2025 година доби лиценца од Народната банка за системот „KIBS Instant“, кој овозможува трансфери во денари за помалку од десет секунди и е проектиран со можност за идно поврзување со SEPA шемата за прекугранични инстант плаќања.

Оттука, SEPA повеќе не е крајната точка на финансиската интеграција на регионот со Европа. Црна Гора веќе влезе во следната фаза, а Македонија во наредните месеци треба да направи уште еден важен инфраструктурен чекор – поврзување со систем што треба да ги доближи домашните плаќања до брзината и стандардите што веќе важат во европскиот платежен простор.

Цената на суровата нафта Брент во средата се доближи до 100 долари за барел, додека азиските берзи останаа под притисок поради засилените тензии на Блискиот Исток и растечката загриженост од нов инфлациски бран.

Фјучерсите на Брент пораснаа за 1,57 долари, на 99,49 долари за барел, што е највисоко ниво од крајот на јуни. Американската нафта WTI се тргуваше по 94,63 долари за барел, со раст од 1,60 долари.

Дополнителна неизвесност на пазарите предизвика ескалацијата на конфликтот на Блискиот Исток. Хутите во Јемен, поддржани од Иран, нападнаа неколку градови во Саудиска Арабија, додека американските сили нападнаа повеќе ирански нафтени танкери. Иран, пак, погодил американска база во Јордан.

На азиските берзи движењата беа мешани. Индексот Hang Seng во Хонгконг падна за 0,6 отсто, акциите во Сиднеј ослабеа за околу 0,3 отсто, додека кинескиот CSI300 порасна за 0,2 отсто.

Јапонскиот Nikkei забележа раст од 0,6 отсто, јужнокорејскиот KOSPI скокна за 1,6 отсто, а тајванскиот TAIEX за 0,6 отсто, поттикнати од закрепнувањето на компаниите од секторот за чипови и вештачка интелигенција.

Инвеститорите внимателно ги следат и очекувањата за каматните стапки. Пазарите речиси целосно очекуваат Европската централна банка во четврток да ги зголеми каматните стапки за 0,25 процентни поени поради инфлациските притисоци.

Во фокусот се и податоците за инфлацијата во САД, кои треба да бидат објавени во петок. Трговците во моментов речиси подеднакво ја проценуваат можноста Федералните резерви следната недела да ги зголемат каматните стапки за четвртина процентен поен или да ги задржат на сегашното ниво.

Јапонскиот јен зајакна за околу 0,2 отсто, на 153,66 јени за долар, додека еврото порасна за 0,1 отсто, на 1,1629 долари.

Биткоинот благо поскапе и се тргуваше по цена од околу 78.680 долари, додека златото порасна за 0,3 отсто, на приближно 4.368 долари за унца, пренесува Reuters.

Германија се соочува со сè поголем недостиг на квалификувана работна сила, а до 2029 година бројот на непополнети работни места би можел да достигне околу 723 илјади. Тоа е речиси двојно повеќе од недостигот од околу 370.000 работници регистриран во 2025 година, покажува најновата студија на Институтот за германска економија (IW).

Најголем недостиг се очекува во продажбата, каде што до 2029 година би можеле да останат непополнети околу 39.100 работни места. Следуваат грижата за деца и образованието со недостиг од околу 29.900 работници и социјалната работа и социјалната педагогија со околу 23.600 лица.

Недостигот ќе биде изразен и во здравството и негата, каде што се очекуваат околу 18.700 непополнети позиции, како и во електроизградбата, со дефицит од околу 17.400 квалификувани кадри.

Според авторот на студијата, Александер Бурштеде, главна причина за влошувањето на состојбата е големиот број работници кои во следните години ќе заминат во пензија, додека на пазарот на трудот не влегуваат доволно млади кадри. Дополнителен предизвик е и сè потешкото привлекување квалификувани работници од странство.

Бурштеде предупредува дека евентуалното економско закрепнување би можело дополнително да ја зголеми побарувачката за квалификувана работна сила, со што притисокот врз германскиот пазар на трудот би се зголемил.

Проекциите на Институтот за германска економија (IW) се изработени врз основа на податоци достапни до крајот на 2024 година и укажуваат дека недостигот на кадар ќе биде еден од клучните предизвици за германската економија во наредните години.