Анализи
И македонските банки ќе мора да овозможат инстант плаќања
Македонските банки ќе мора да дозволат инстант плаќања за граѓаните и компаниите кои ќе се извршуваат во многу кратко време од околу 10 секунди. Тоа значи дека парите од сметката на плаќачот ќе легнат на сметката на примачот за не подолго време од 10 секунди. Ова претставува своевидна револуција во светот на платежните трансакции затоа што примачот веднаш ќе може да располага со парите и да врши натамошни трансфери доколку му се потребни.
Но, инстант плаќањата ќе може да се вршат само во домашниот платен промет, а не и во меѓународниот затоа што тука основна пречка е Законот за девизно работење кој не дозволува граѓаните од земјава туку така да префрлаат пари во странство. Инаку, и во земјите од Европската унија сите банки и платежни институции од 1 јануари следната година ќе мора да извршуваат инстант плаќања, услуга која досега беше достапна на доброволна основа на платежната институција.
Новитет со инстант плаќањата во домашниот платен промет го воведува КИБС заедно со учесниците во платниот систем во земјава – деловните банки, Народната банка и двата трезори при Министерството за финансии и Фондот за здравствено осигурување. Системот за инстант плаќања на кој се работи ќе се состои од две платформи, платформа за централно решение за инстант плаќања и платформа која ќе овозможи канали (решенија) за иницирање и прифаќање инстант плаќања, која ќе биде поврзана директно за централното ИП-решение.
Предвидена е и платформа која за потрошувачите (физички и правни лица) ќе овозможи мобилна апликација преку која ќе може да се иницираат инстант плаќања, а за трговците што ќе прифаќаат инстант плаќања, предвидени се повеќе решенија поддржани од платформата: мобилна апликација за трговци, ИП-платежна апликација за ПОС-терминали, функционалност за ИП кај интернет-продавниците и функционалност за ИП интегрирана во системот на трговецот, согласно неговите потреби.
Придобивките од инстант плаќањата се тоа што плаќачот може да плати од својата сметка во кое било време, каде било и кому било, парите се веднаш достапни за користење за примачот, а трошоците на банките за управување со готовина ќе се намалат.
Дознаваме дека се уште не се испеглани сите детали околу функционирањето на новиот систем за инстант плаќања затоа што банките бараат средствата што ќе ги издвојат на посебна сметка во централната банка за порамнување на инстант плаќањата во реално време да се евидентираат како дел од задолжителната резерва.
Но, останува фактот дека граѓаните и компаниите нема да можат да вршат инстант плаќања кон странство затоа што Законот за девизно работење строго забранува брзи и нерегулирани одливи на финансиски средства од земјава затоа што тоа може да предизвика големи одливи и нарушување на монетарната стабилност и на девизниот курс.
Инаку, од почетокот на следната година инстант плаќања ќе мора задолжително да дозволат и банките и платежните институции во еврозоната, а неколку месеци подоцна и во целата Европска унија.
Европскиот парламент формално ја одобри легислативата, која наложува плаќањата помеѓу граѓаните и компаниите да се вршат во рок од 10 секунди, во кои е вклучена и нотификација дека примачот ги примил парите.
Во овие 10 секунди платежната институција треба:
- Да го провери идентитетот на примачот
- Да провери евентуална измама
- Да провери евентуални забрани и казни
Познавачите коментираат дека овој новитет навистина е голем предизвик за многу банки и платежни институции, кои ќе треба да ги ревидираат своите инструменти за мониторирање на трансакциите и за превенција од злоупотреби и измами.
Според новата регулатива, сите платежни институции ќе мора да им обезбедат на своите клиенти опција во кој било период од денот да вршат кредитен трансфер што нема да трае подолго од 10 секунди од моментот на одобрување. Трошокот за инстант плаќањата не смее да биде повисок од тој за редовни кредитни трансфери, за кои пак некогаш се потребни повеќе денови за да се извршат.
Според агенцијата Ернст и Јанг, на крајот од 2021 година само 11% од кредитните трансфери во ЕУ биле извршени со брзи плаќања. Комесаријатот за надоместоци за финансиски услуги во Брисел проценува дека близу 200 милијарди евра се заглавени секој ден во транзитот на кредитните трансфери во европскиот финансиски систем.
Со овие новитети, ЕУ сака да се доближи на Бразил, Индија, Австралија и Велика Британија, каде инстант плаќањата растат многу брзо. Застапниците на новата регулатива коментираат дека системот на ЕУ за платежни трансакции е базиран на систем од 80-те години на минатиот век и дека со новата регулатива конечно ќе влезе во 21 век.
Анализи
Visa и Mastercard во 2025: Битка за обем или битка за вредност по трансакција?
Годишните резултати за 2025 година на двата глобални платежни гиганти покажуваат дека индустријата влегува во нова фаза која е се помалку зависна од чист обем на трансакции, а сè повеќе од монетизација преку услуги, податоци и безбедност.
Иако и двете компании бележат стабилен раст, нивните стратегии и двигатели зад бројките се сè поразлични.
Во 2025 година, Mastercard расте побрзо (+16%) во споредба со Visa (+11%).
Клучната разлика е во структурата на приходите:
Кај Visa, растот е главно резултат на зголемен обем на трансакции. Кај Mastercard, забрзувањето доаѓа од услуги со повисока маржа – податоци, безбедносни решенија и дигитален идентитет.
Ова укажува дека Mastercard постепено ја проширува својата улога надвор од класичната картична мрежа.
Структура на приходи: Скала наспроти диверзификација
Visa и понатаму останува скалабилна машина за процесирање трансакции, со силна ефикасност и контрола на трошоци.
Mastercard, пак, ја менува мешавината на приходи и сè поголем дел доаѓа од data & security сегментот, што ѝ овозможува подобра заштита на профитабилноста кога потрошувачката забавува.

Cross-border трансакции: Патувањата како мотор на маржа
И двете компании имаат силен раст во прекуграничните плаќања, што претставува најпрофитабилниот сегмент во индустријата.
Mastercard: +15% Visa: +13%
Mastercard успева подобро да ја капитализира глобалната туристичка и трговска рехабилитација, што позитивно влијае врз маржите.
Профитабилност и географија
Visa ја одржува маржата преку ефикасност и контрола на трошоци. Mastercard ја зголемува маржата преку услуги со повисока додадена вредност.
Географски: Visa е посилно потпрена на американската потрошувачка. Mastercard има поголема изложеност кон меѓународните текови и глобалната трговија.
Индустриски трендови: Плаќањата влегуваат во зрела фаза
Од резултатите за 2025 може да се издвојат неколку клучни трендови:
Потрошувачката останува стабилна и покрај повисоки каматни стапки. Растот сè повеќе доаѓа од технологија, податоци и услуги, не само од волумен. Cross-border сегментот останува главен извор на висока маржа. Готовината продолжува да опаѓа. Маржите по трансакција се под притисок – услугите стануваат компензациски механизам. Скалабилноста и натаму е најголема конкурентска предност – поголем волумен не значи пропорционално поголеми трошоци. Диверзификацијата надвор од класичниот transaction revenue станува новата стратегија за одржлив раст. Следната фаза ќе ја дефинираат AI аналитика, stablecoins и автономна трговија. Приходите растат побрзо од основниот волумен – знак на структурно подобрена монетизација. Токенизацијата станува суштински оперативен слој за безбедност и „network stickiness“. Конкуренцијата сè повеќе се води преку партнерства со издавачи, финтек дистрибуција и економија на стимуланси, наместо само преку цената.
Клучен заклучок
Конкуренцијата се поместува од „кој има поголем обем“ кон „кој создава поголема вредност по трансакција“.
Visa ја оптимизира инфраструктурата (rails optimization).
Mastercard ја монетизира инфраструктурата (rails monetization).
Големото прашање
Дали на долг рок ќе победи моделот на Visa – доминација преку скала и ефикасност или моделот на Mastercard – агресивна експанзија во услуги, податоци и безбедност?
Во 2025 година, бројките покажуваат дека индустријата веќе не е само „платежна мрежа“. Таа станува технолошка платформа со повеќеслојна монетизација.
А вистинската “битка” допрва почнува.
Целосната анализа можете да ја погледнете тука.
Анализи
Просечната плата во Македонија близу 47.000 денари – раст од 7,6% на годишно ниво
Просечната месечна исплатена нето-плата во декември 2025 година изнесувала 46.889 денари, што претставува раст од 7,6% на годишно ниво, објави Државниот завод за статистика.
Најголем придонес кон зголемувањето на просечната месечна исплатена нето-плата од вработен имаат секторите: Транспорт и складирање за 13,4%, Земјоделство, шумарство и рибарство за 10,9% и Трговија на големо и трговија на мало; Поправка на моторни возила и мотоцикли и Образование 9,7%.
Зголемување на просечната месечна исплатена нето-плата по вработен, во однос на претходниот месец, е забележано во секторите: Транспорт и складирање за 12,8%, Рударство и вадење на камен за 9,0% и Градежништво за 7,0%.
Просечната бруто-плата во декември 2025 година изнесувала 70.520 денари, потврдувајќи го трендот на континуиран раст на примањата.
Анализи
РАСТ НА ТРОШОЦИТЕ ЗА ЖИВОТ – синдикалната кошничка за четиричлено семејство во февруари порасна за речиси 1.000 денари
Минималните трошоци на едно четиричлено семејство во февруари се зголемени за речиси илјада денари во споредба со јануари, покажуваат податоците на Сојузот на синдикати на Македонија кој ја прави синдикалната потрошувачка кошничка.
Синдикалната минимална кошница за февруари изнесува 67 382 денари и во однос на синдикалната минимална кошница во јануари е зголемена за 969 денари. Со изнајмен стан од 60 квадрати, вредноста на синдикалната минимална кошничка се зголемува на 82.757 денари.
Зголемување од речиси илјада денари има и во делот на храната односно ако за јануари биле потребни минимум 24 211 денари, во февруари за истата намена биле потребни 25.156 денари.
Од ССМ велат дека за само два месеца од почетокот на годината, најавеното усогласување на минималната плата што треба да се случи во март, е изедено со растот на минималната синдикална кошничка.
„За само два месеца едно семејство е посиромашно за две илјади денари. За 24 месеци, односно околу колку што одбиваа да ја зголемат минималната плата вредноста на синдикалната минимална кошница е зголемена за повеќе од 10.000 денари и затоа наместо да се препукуваат на грбот на работниците и политичките партии да застанат со нив, да ја изгласаат минималната плата која треба да иузнесува 600 евра и да ги зголемат сите останати плати за најмалку 6.000 денари“, вели претседателот на ССМ Слободан Трендафилов.
ССМ им остави простор на Владата и работодавачите до крајот на февруари да се договорат за зголемувањето на минималната плата, во спротивно најавуваат уште еден протест и организирање генерален штрајк.
-
Интервјуапред 2 месециFinSight со Слободан Трендафилов (ССМ): Што ако минималната плата не се зголеми до Нова година?
-
Интервјуапред 2 месециСлавески за FinSight: Пониски провизии и повеќе бесплатни услуги за граѓаните од следната година
-
Банкипред 2 месециНЛБ Банка ја трансформира својата продажна мрежа подготвувајќи ја за иднината – во 2025 обновени осум експозитури на Банката
-
Продуктипред 1 месецАЛТА Банка со нов потрошувачки кредит со најповолни услови на македонскиот пазар
-
Банкипред 2 месециГувернерот Славески: Во 2026 година се очекува забрзување на економскиот раст, со зачувување на ценовната и на стабилноста на девизниот курс
-
Банкипред 2 месециАЛТА Банка со предвремена исплата на пензии
-
Банкипред 2 месециПредности и поволности на новата Халки картичка за деца
-
Останатопред 2 месециБугарија од денес официјално го прифаќа еврото





