Цените на суровата нафта нагло се намалија, спуштајќи се значително под нивото од 100 долари по барел, откако американскиот претседател Доналд Трамп објави дека САД се согласиле на двонеделно примирје со Иран, предложено од Пакистан, пренесуваат светските агенции.

Според него, договорот е условен со тоа Иран да дозволи „целосно“ повторно отворање на Ормутскиот теснец. Речиси целосната блокада на овој клучен пловен пат низ кој поминува околу една четвртина од светската поморска трговија со нафта доведе до најголемо нарушување во историјата на нафтениот пазар.

Цената на глобалната референтна нафта Brent за идни испораки се намали за околу 16 отсто, на приближно 92 долари по барел. Сепак, тоа е и натаму значително над нивото од околу 73 долари, каде што беше непосредно пред почетокот на конфликтот кон крајот на февруари. Американската референтна нафта WTI падна за околу 19 отсто, исто така на околу 92 долари по барел.

Клучното прашање сега е дали бродските компании ќе имаат доволна доверба во безбедниот премин низ тесниот пловен пат покрај брегот на Иран за да продолжат со испораките на нафта, течен природен гас и други производи. Физичкиот пазар на нафта и понатаму е нестабилен, бидејќи производителите од Блискиот Исток го намалија производството поради прекините во извозните рути.

Веста за примирјето позитивно се одрази и на финансиските пазари. Фјучерсите на Dow Jones Industrial Average пораснаа за повеќе од 900 поени, односно 1,95 отсто, S&P 500 за 2,13 отсто, а Nasdaq Composite за 2,46 отсто.

Позитивниот тренд се пренесе и на азиските пазари, каде што Nikkei 225 порасна за 4,4 отсто, а KOSPI забележа раст од 5,6 отсто.

И покрај оптимизмот кај инвеститорите, аналитичарите предупредуваат дека остануваат отворени клучни прашања, пред сè дали блокадата на теснецот  низ кој поминува околу 20 отсто од светската нафта навистина ќе биде укината.

Во четвртиот квартал од 2025 година, цените на становите во Европската унија се зголемиле за 5,5 проценти, додека кириите пораснале за 3,2 проценти во споредба со истиот период во 2024 година, покажуваат најновите податоци на Еуростат.

Во однос на претходниот квартал, односно третиот квартал од 2025 година, цените на становите се зголемиле за 0,8 проценти, а кириите за 0,6 проценти.

Подолгорочните трендови укажуваат на значителен раст. Во периодот од 2015 година до третиот квартал од 2025 година, цените на становите во ЕУ пораснале за 64,9 проценти, додека кириите се зголемиле за 21,8 проценти.

На национално ниво, споредбата меѓу 2015 година и четвртиот квартал од 2025 година покажува дека цените на становите растеле побрзо од кириите во 25 земји-членки. Во Унгарија цените на становите се зголемиле за дури 290 проценти, додека повеќе од двојно зголемување е регистрирано во 12 земји, со најголем раст во Португалија (180%), Литванија (168%) и Бугарија (157%). Единствена земја каде што е забележан пад на цените е Финска, со намалување од 3 проценти.

Во истиот период, кириите се зголемиле во сите 27 земји на ЕУ. Најголем раст е забележан во Унгарија (109%), по што следуваат Литванија (88%) и Ирска и Полска (по 76%).

Овие податоци укажуваат на продолжување на трендот на раст на трошоците за домување во Европската унија, при што цените на недвижностите растат значително побрзо од кириите во повеќето земји.

За време на растот на цените на суровините, мултинационалните компании од екстрактивниот сектор, вклучително и нафтените компании, сè почесто пренасочуваат значителен дел од својата добивка во земји со ниски даноци, покажува истражување на „International Tax Observatory“.

Повеќе од еден месец по почетокот на американско-израелскиот конфликт во Иран, европските влади сè поинтензивно бараат начини за ублажување на инфлаторните притисоци врз домаќинствата и економијата, но и за финансирање на сè поскапите интервенции.

Во тој контекст, Германија, Австрија, Шпанија, Италија и Португалија на почетокот на април ја повикаа Европската комисија да воведе посебен данок за енергетските компании, со цел дел од екстра профитите, создадени поради геополитичките нарушувања и енергетскиот шок, да се прераспределат.

Сепак, новата анализа укажува дека ефектите од ваквите мерки би можеле да бидат ограничени. Според студијата на „International Tax Observatory“, истражувачки центар предводен од економистот Габриел Зукман, значителен дел од тие вонредни приходи завршуваат во даночни оази, каде што се оданочуваат по значително пониски стапки.

Проблемот има структурен карактер. Во периоди на нагол раст на цените на енергенсите, мултинационалните компании го зголемуваат уделот на добивка што ја пријавуваат во јурисдикции со пониски даноци. Во просек, околу 12 проценти од добивката се пријавува во такви системи, но за време на стоковните бумови тој удел расте на околу 20 проценти.

Анализата се базира на податоци на ОЕЦД за оданочување на мултинационалните компании, како и на индустриски бази како Rystad Energy и S&P Global. Опфатени се 77 компании од нафтениот, рударскиот и рафинерискиот сектор кои работат во повеќе од 200 земји во периодот од 2016 до 2023 година.

Резултатите покажуваат дека 76 проценти од добивката и понатаму се пријавува во земјите каде што се врши експлоатација на ресурсите, но околу една четвртина од приходите се пренасочува преку сложени корпоративни структури кон јурисдикции со поповолен даночен третман. Овој механизам значително ја намалува ефикасноста на даноците на вонредна добивка и го отвора прашањето за нивната реална фискална оправданост.