Македонските банки ќе мора да дозволат инстант плаќања за граѓаните и компаниите кои ќе се извршуваат во многу кратко време од околу 10 секунди. Тоа значи дека парите од сметката на плаќачот ќе легнат на сметката на примачот за не подолго време од 10 секунди. Ова претставува своевидна револуција во светот на платежните трансакции затоа што примачот веднаш ќе може да располага со парите и да врши натамошни трансфери доколку му се потребни.

Но, инстант плаќањата ќе може да се вршат само во домашниот платен промет, а не и во меѓународниот затоа што тука основна пречка е Законот за девизно работење кој не дозволува граѓаните од земјава туку така да префрлаат пари во странство. Инаку, и во земјите од Европската унија сите банки и платежни институции од 1 јануари следната година ќе мора да извршуваат инстант плаќања, услуга која досега беше достапна на доброволна основа на платежната институција.

Новитет со инстант плаќањата во домашниот платен промет го воведува КИБС заедно со учесниците во платниот систем во земјава – деловните банки, Народната банка и двата трезори при Министерството за финансии и Фондот за здравствено осигурување. Системот за инстант плаќања на кој се работи ќе се состои од две платформи, платформа за централно решение за инстант плаќања и платформа која ќе овозможи канали (решенија) за иницирање и прифаќање инстант плаќања, која ќе биде поврзана директно за централното ИП-решение.

Предвидена е и платформа која за потрошувачите (физички и правни лица) ќе овозможи мобилна апликација преку која ќе може да се иницираат инстант плаќања, а за трговците што ќе прифаќаат инстант плаќања, предвидени се повеќе решенија поддржани од платформата: мобилна апликација за трговци, ИП-платежна апликација за ПОС-терминали, функционалност за ИП кај интернет-продавниците и функционалност за ИП интегрирана во системот на трговецот, согласно неговите потреби.

Придобивките од инстант плаќањата се тоа што плаќачот може да плати од својата сметка во кое било време, каде било и кому било, парите се веднаш достапни за користење за примачот, а трошоците на банките за управување со готовина ќе се намалат.

Дознаваме дека се уште не се испеглани сите детали околу функционирањето на новиот систем за инстант плаќања затоа што банките бараат средствата што ќе ги издвојат на посебна сметка во централната банка за порамнување на инстант плаќањата во реално време да се евидентираат како дел од задолжителната резерва.

Но, останува фактот дека граѓаните и компаниите нема да можат да вршат инстант плаќања кон странство затоа што Законот за девизно работење строго забранува брзи и нерегулирани одливи на финансиски средства од земјава затоа што тоа може да предизвика големи одливи и нарушување на монетарната стабилност и на девизниот курс.

Инаку, од почетокот на следната година инстант плаќања ќе мора задолжително да дозволат и банките и платежните институции во еврозоната, а неколку месеци подоцна и во целата Европска унија.

Европскиот парламент формално ја одобри легислативата, која наложува плаќањата помеѓу граѓаните и компаниите да се вршат во рок од 10 секунди, во кои е вклучена и нотификација дека примачот ги примил парите.

Во овие 10 секунди платежната институција треба:

• Да го провери идентитетот на примачот
• Да провери евентуална измама
• Да провери евентуални забрани и казни

Познавачите коментираат дека овој новитет навистина е голем предизвик за многу банки и платежни институции, кои ќе треба да ги ревидираат своите инструменти за мониторирање на трансакциите и за превенција од злоупотреби и измами.

Според новата регулатива, сите платежни институции ќе мора да им обезбедат на своите клиенти опција во кој било период од денот да вршат кредитен трансфер што нема да трае подолго од 10 секунди од моментот на одобрување. Трошокот за инстант плаќањата не смее да биде повисок од тој за редовни кредитни трансфери, за кои пак некогаш се потребни повеќе денови за да се извршат.

Според агенцијата Ернст и Јанг, на крајот од 2021 година само 11% од кредитните трансфери во ЕУ биле извршени со брзи плаќања. Комесаријатот за надоместоци за финансиски услуги во Брисел проценува дека близу 200 милијарди евра се заглавени секој ден во транзитот на кредитните трансфери во европскиот финансиски систем.

Со овие новитети, ЕУ сака да се доближи на Бразил, Индија, Австралија и Велика Британија, каде инстант плаќањата растат многу брзо. Застапниците на новата регулатива коментираат дека системот на ЕУ за платежни трансакции е базиран на систем од 80-те години на минатиот век и дека со новата регулатива конечно ќе влезе во 21 век.