Цената на нафтата во вторникот за првпат во последните три недели ја надмина границата од 110 долари по барел, поради застојот во преговорите меѓу САД и Иран, што ја зголемува неизвесноста околу снабдувањето со енергенси преку Ормускиот теснец.

Суровата нафта „Брент“ порасна за 0,3 отсто и достигна 111,07 долари по барел, додека американската нафта „WTI“ забележа раст од 0,2 отсто, на 99,72 долари по барел.

Од Белата куќа соопштија дека американските власти го разгледуваат најновиот предлог од Иран, но дека остануваат на своите „црвени линии“ во однос на нуклеарната програма на Техеран.

Портпаролката Каролин Левит изјави дека претседателот Доналд Трамп свикал состанок со тимот за национална безбедност за да ја разгледа ситуацијата, додека државниот секретар Марко Рубио нагласи дека нуклеарното прашање останува клучно во преговорите.

Годинава цената на „Брент“ порасна од под 60 долари до максимум од околу 119 долари за време на ескалацијата на тензиите, кога Иран речиси го блокираше сообраќајот низ Ормускиот теснец и напаѓаше енергетски објекти во регионот.

„Пазарите реагираат на секој сигнал од мировните преговори, а нивното отсуство ги зголемува стравувањата дека договор нема да биде постигнат“, изјави Џим Рид од „Deutsche Bank“.

Растот на цените на нафтата ги засили очекувањата дека централните банки би можеле повторно да ги зголемат каматните стапки за да ја задржат инфлацијата под контрола, што веќе врши притисок врз пазарите на обврзници во САД, Европа и Обединетото Кралство.

Во Велика Британија приносот на десетгодишните државни обврзници достигна околу 5 отсто, додека долгорочните обврзници се искачија на приближно 5,7 отсто, близу највисоките нивоа во овој век.

„Колку подолго остане затворен теснецот, толку поголемо ќе биде негативното влијание врз глобалната економија“, предупреди Мохит Кумар од „Jefferies“.

Одлуката на Обединети Арапски Емирати да го напуштат ОПЕК претставува значаен пресврт на глобалната енергетска сцена, со потенцијал да влијае врз цените на нафтата и односите меѓу водечките извозници.

ОАЕ беа дел од ОПЕК уште пред нивното формирање како држава во 1971 година. Организацијата со децении играше клучна улога во регулирањето на цената на суровата нафта преку ограничување или зголемување на производството и распределба на квоти меѓу членките.

Иако најголем производител во рамките на ОПЕК е Саудиска Арабија, ОАЕ имаа втор најголем неискористен производствен капацитет, што ги правеше еден од најважните „балансирачки“ производители способни брзо да ја зголемат понудата и да влијаат врз намалување на цените.

Токму ограничувањата наметнати со квотите на ОПЕК, кои ја држеа нивната продукција меѓу 3 и 3,5 милиони барели дневно, беа една од главните причини за преиспитување на членството. ОАЕ настојуваат да ги искористат инвестициите во зголемување на капацитетите и да остварат поголеми приходи.

Одлуката доаѓа во чувствителен геополитички момент, во сенка на тензиите со Иран и заладените односи со Саудиска Арабија, што дополнително ја усложнува ситуацијата во Персискиот Залив.

За ОПЕК, ова претставува сериозен удар во време кога веќе се отвораат прашања за долгорочната кохезија на организацијата. Аналитичарите предупредуваат дека по излезот, ОАЕ би можеле да го зголемат производството до околу пет милиони барели дневно, што би можело да предизвика ценовна војна на пазарот на нафта.

Клучен фактор ќе биде реакцијата на Саудиска Арабија. Доколку Ријад одговори со зголемување на производството и намалување на цените, тоа би можело да создаде дополнителен притисок врз послабите економии во рамките на ОПЕК.

Паралелно, ОАЕ веќе инвестираат во алтернативни транспортни рути, вклучително и нафтоводи од Абу Даби кои го заобиколуваат Ормуски теснец и водат кон пристаништето Фуџаира, со цел да се намали зависноста од чувствителните поморски коридори.

Иако краткорочно, поради нарушувањата во транспортот низ теснецот, овој потег нема веднаш да го промени пазарот, на долг рок може значително да влијае врз глобалната понуда на нафта.

Во меѓувреме, влијанието на ОПЕК денес е помало отколку во 1970-тите, кога контролираше околу 85 проценти од глобалната трговија со нафта. Денес тој удел е блиску до 50 проценти, а нафтата има помало значење во глобалната економија отколку порано.

Излезот на ОАЕ се гледа и како сигнал за поширока енергетска транзиција, во услови кога побарувачката за нафта постепено се намалува. Големите инвестиции на Кина во електрификацијата веќе придонесуваат за намалување на потрошувачката на нафта, а слични трендови се очекуваат и глобално.

Во таков контекст, стратегијата на ОАЕ е да ги монетизираат своите нафтени ресурси додека побарувачката сè уште е висока. Со силен финансиски сектор и диверзифицирана економија, земјата има капацитет да ја издржи евентуалната нестабилност на пазарот.

Дали овој потег ќе предизвика домино ефект и кај други членки на ОПЕК, ќе зависи од развојот на геополитичките односи и стабилизацијата на транспортот низ клучните енергетски коридори.

Светска банка во најновиот извештај предупредува дека војната на Блискиот Исток ќе предизвика значителен раст на цените на енергенсите, кои во 2026 година би можеле да пораснат за околу 24 отсто. Истовремено, вкупните цени на суровините се очекува да се зголемат за повеќе од 16 проценти, што дополнително ќе ја засили инфлацијата и ќе го забави глобалниот економски раст.

Според извештајот, конфликтот довел до еден од најголемите шокови во снабдувањето со нафта, со почетен пад на глобалната понуда од околу 10 милиони барели дневно. Ситуацијата дополнително се влошува поради нападите врз енергетската инфраструктура и нарушувањата во транспортот низ Ормуски теснец, преку кој се одвива околу 35 проценти од светската поморска трговија со сурова нафта.

Цената на нафтата од типот Brent crude oil веќе во средината на април била повисока за 50 проценти во однос на почетокот на годината, а за 2026 година се прогнозира просечна цена од 86 долари за барел, во споредба со 69 долари во 2025 година. Овие прогнози се базираат на очекувањата дека најтешките нарушувања ќе се стабилизираат до мај, а транспортот низ клучните рути ќе се нормализира до крајот на годината.

Главниот економист на Светска банка, Индермит Гил, предупредува дека ефектите од војната се шират во „бранови“ – прво преку раст на цените на енергенсите, потоа на храната, а потоа и преку инфлацијата и зголемените каматни стапки, што го поскапува задолжувањето.

Во извештајот се наведува и дека цените на ѓубривата би можеле да пораснат за 31 процент во 2026 година, што дополнително ќе ги намали приходите на земјоделците и ќе влијае врз приносите.

Паралелно, цените на индустриските метали како алуминиум, бакар и калај би можеле да достигнат рекордни нивоа, поттикнати од зголемената побарувачка во сектори како дата-центри, електрични возила и обновливи извори на енергија.

Раст бележат и благородните метали, со очекувано зголемување на просечните цени за околу 42 проценти во текот на годината, како резултат на засилената побарувачка за сигурни инвестиции во услови на геополитичка неизвесност.

Во економиите во развој, инфлацијата би можела да достигне 5,1 процент во 2026 година, што е за еден процентен поен повеќе од претходните проценки, додека економскиот раст се ревидира надолу на 3,6 проценти.

Во понегативно сценарио, доколку конфликтот продолжи или дојде до дополнителни оштетувања на клучната инфраструктура, просечната цена на нафтата би можела да достигне и 115 долари за барел. Во такви услови, инфлацијата во економиите во развој би се искачила на 5,8 проценти – ниво споредливо со енергетската криза од 2022 година.

Заменик-главниот економист на Светска банка, Ајхан Косе, предупредува дека владите имаат ограничен фискален простор за реакција и препорачува избегнување на широки и неселективни мерки, со фокус на таргетирана и привремена поддршка за најпогодените категории.

Извор: Bankar.me