Македонскиот финансиски систем располага со значителни акумулирани средства во банкарските депозити, пензиските и инвестициските фондови, но домашниот пазар на капитал продолжува да се соочува со ограничена ликвидност и релативно мал број активни трансакции. Последните официјални податоци покажуваат дека банкарските депозити достигнале 677,06 милијарди денари, пензиските фондови управуваат со приближно 223 милијарди денари, додека нето-вредноста на средствата во отворените инвестициски фондови на крајот од септември изнесувала 37,4 милијарди денари.

Овие три показатели ја откриваат големината на различните сегменти на домашниот финансиски систем, но истовремено отвораат важно прашање за начинот на кој акумулираниот капитал се инвестира и за улогата што Македонската берза може да ја има во финансирањето на компаниите. Иако износите во овие три категории аритметички надминуваат 937 милијарди денари, нивниот збир не треба да се толкува како единствена вредност на расположливи средства, поради можните меѓусебни вложувања и различната економска природа на финансиските инструменти.

Банкарските депозити остануваат најголемиот сегмент на финансиското штедење

Според податоците на Македонската банкарска асоцијација, вкупните депозити во банкарскиот систем на крајот од јуни 2026 година изнесувале 677,06 милијарди денари. Од оваа сума, депозитите на домаќинствата достигнале 454,99 милијарди денари, додека депозитите на правните лица изнесувале 190,39 милијарди денари. Преостанатиот дел се однесува на други депозитни категории опфатени со статистиката.

Овие показатели потврдуваат дека банкарскиот систем останува главниот канал преку кој граѓаните и компаниите ги чуваат своите ликвидни финансиски средства. Депозитите имаат важна улога во стабилноста на банките, бидејќи претставуваат значаен извор за финансирање на кредитната активност, но истовремено покажуваат дека голем дел од финансиските средства се концентрирани во традиционални банкарски производи.

Банкарското штедење и инвестирањето во фондови, сепак, имаат различни карактеристики во однос на ризикот, ликвидноста, очекуваниот принос и заштитата на средствата. Поради тоа, големината на депозитната база сама по себе не значи дека постои значителен износ што може непосредно да биде насочен кон акции или други инструменти на пазарот на капитал.

Пензиските фондови управуваат со дополнителни 223 милијарди денари

Паралелно со банкарскиот систем, капитално финансираното пензиско осигурување прерасна во значаен институционален инвеститор. Според показателите на МАПАС, задолжителните пензиски фондови на 8 октомври 2026 година располагале со 217,61 милијарди денари нето-средства, додека доброволните фондови управувале со дополнителни 5,39 милијарди денари.

Вкупната вредност на средствата во двата столба изнесува приближно 223 милијарди денари, што претставува околу една третина од вредноста на банкарските депозити прикажани во последниот квартален преглед.

За разлика од банкарските депозити, средствата во пензиските фондови се наменети за долгорочно пензиско штедење и се инвестираат според законски дефинирани ограничувања, инвестициски политики и правила за диверзификација.

Нивните портфолија можат да вклучуваат државни хартии од вредност, банкарски инструменти, акции, обврзници и други дозволени вложувања, но законските ограничувања и потребата од управување со ризиците значат дека овие средства не можат автоматски да се пренасочат кон домашната берза.

Инвестициските фондови управуваат со 37,4 милијарди денари

Посебно внимание заслужува и третиот сегмент на домашниот финансиски систем, односно отворените инвестициски фондови. Според најновиот месечен извештај на Комисијата за надзор на пазарот на капитал, објавен на 15 октомври 2026 година, нето-вредноста на средствата во отворените инвестициски фондови на крајот од септември изнесувала 37,4 милијарди денари, односно приближно 608,3 милиони евра.

Во споредба со крајот на август, средствата забележале месечно зголемување од 1,41%, што покажува продолжување на позитивната динамика во овој сегмент на пазарот.

Септемвриските податоци покажуваат дека вкупните приливи во отворените инвестициски фондови изнесувале 3,13 милијарди денари, додека одливите достигнале 2,33 милијарди денари. Разликата меѓу приливите и одливите била позитивна и изнесувала приближно 799 милиони денари, односно околу 13 милиони евра.

Ова е важен показател за активноста на инвеститорите, бидејќи позитивниот нето-прилив покажува дека во септември во отворените фондови биле уплатени повеќе средства отколку што биле повлечени. Сепак, промената на вкупната нето-вредност зависи и од движењето на вредноста на инвестициите, а не само од уплатите и исплатите.

Во споредба со банкарските депозити, средствата на отворените инвестициски фондови претставуваат приближно 5,5%, додека во однос на пензиските средства нивната вредност изнесува околу 16,8%. Иако инвестициските фондови се значително помали од другите два сегмента, нивната улога е важна поради можноста граѓаните и компаниите да инвестираат во различни категории финансиски инструменти.

Инвестициските фондови можат да вложуваат во домашни и странски акции, обврзници, депозити и други дозволени инструменти, во согласност со нивната инвестициска политика и регулаторните ограничувања. Оттука, нивниот раст не значи дека истиот износ директно се вложува во македонски компании или на Македонската берза, бидејќи значителен дел од вложувањата може да биде насочен кон странските финансиски пазари.

Берзата со промет од само 2,8 милиони денари во петокот

Додека банкарските депозити, пензиските и инвестициските фондови управуваат со средства што се мерат во милијарди денари, последната трговска сесија на Македонската берза заврши со вкупен промет од 2,80 милиони денари, реализиран преку 31 трансакција.

На 16 октомври главниот индекс МБИ10 се намали за 0,55% и заврши на 9.006,70 поени. Во истиот ден, пет акции забележаа негативна дневна промена, две останаа непроменети, а ниту една не регистрираше раст.

За споредба, на 15 октомври вкупниот берзански промет изнесуваше 11,41 милиони денари, реализиран преку 63 трансакции. Тоа значи дека во петокот прометот бил приближно 75,4% понизок од претходната трговска сесија, додека бројот на трансакции се намалил за околу половина.

Ваквите дневни промени не се доволни за да се утврди долгорочен тренд, но покажуваат колку активноста на релативно мал пазар може да варира од една до друга сесија.

Големината на пазарот не значи и висока ликвидност

Според податоците на Македонската берза, пазарната капитализација на котираните акции на 16 октомври изнесувала приближно 313,20 милијарди денари.

Овој показател ја претставува пазарната вредност на котираните акции, но не кажува колкав дел од нив реално е достапен за активно тргување. За инвеститорите, ликвидноста зависи и од бројот на акции во слободен промет, бројот на активни инвеститори, концентрацијата на сопственоста и длабочината на понудата и побарувачката.

На последната трговска сесија најголем промет беше остварен со акциите на Комерцијална банка, во износ од 995.769 денари. Следуваа Алкалоид со 699.397 денари и Македонски Телеком со 559.995 денари.

Овие три компании заедно учествуваа со приближно 80,4% од вкупниот дневен промет. Високата концентрација покажува дека активноста на берзата во значителна мера зависи од ограничен број ликвидни издавачи, додека кај останатите компании тргувањето може да биде повремено или многу ограничено.

Дополнително, средствата што ги управуваат инвестициските фондови не треба да се споредуваат директно со дневниот берзански промет како да станува збор за две исти категории. Едниот показател ја мери вредноста на инвестициските портфолија во одреден момент, додека другиот ја покажува вредноста на реализираните трансакции во еден ден.

Може ли инвестициските фондови да придонесат за поголема ликвидност?

Растот на инвестициските фондови претставува можност за понатамошен развој на пазарот на капитал, но неговото влијание ќе зависи од структурата на вложувањата.

Домашните фондови имаат различни инвестициски политики, при што дел од нив се насочени кон парични инструменти и депозити, други кон обврзници, а трети кон акции и меѓународни финансиски пазари. Поради тоа, зголемувањето на средствата во фондовите не значи дека сите нови вложувања ќе завршат на Македонската берза.

За посилно поврзување на домашните инвестициски фондови со македонската економија, потребно е да постои доволна понуда на квалитетни и ликвидни финансиски инструменти, вклучувајќи акции и корпоративни обврзници што ги исполнуваат барањата на институционалните инвеститори.

Истовремено, новата законска рамка за финансиски инструменти, чија примена започна на 1 октомври 2026 година, може да придонесе за унапредување на транспарентноста и инвестициската инфраструктура. Сепак, регулаторните промени сами по себе не гарантираат раст на прометот доколку не бидат придружени со нови емисии и поголемо учество на инвеститорите.

Банкарското кредитирање и пазарот на капитал не треба да бидат конкуренти

Во македонската економија банките имаат доминантна улога во финансирањето на компаниите. На крајот од јуни 2026 година вкупните кредити на банкарскиот систем изнесувале 592,19 милијарди денари, од кои 293,77 милијарди денари биле пласирани кон правните лица.

Развиениот пазар на капитал би можел да обезбеди дополнителни извори на финансирање преку акции и корпоративни обврзници, особено за компании со долгорочни инвестициски планови.

Во овој процес инвестициските фондови можат да имаат значајна улога како професионални инвеститори, доколку постојат соодветни инструменти и пазарна ликвидност. Нивниот развој не би значел намалување на значењето на банките, туку создавање поширок финансиски систем во кој граѓаните и компаниите имаат поголем избор.

Заклучок

Македонија располага со значителна финансиска база, распределена меѓу банкарски депозити, пензиски фондови и инвестициски фондови. Најновиот податок дека отворените инвестициски фондови управуваат со 37,4 милијарди денари дополнително покажува дека домашниот пазар на управувани инвестиции има значајна големина и продолжува да привлекува средства.

Сепак, присуството на големи финансиски портфолија не значи дека капиталот автоматски ќе се насочи кон домашната берза. Вистинскиот предизвик е создавање пазар со повеќе квалитетни издавачи, ликвидни акции, корпоративни обврзници и доверба кај инвеститорите.

Долгорочниот развој ќе зависи од можноста банките, пензиските и инвестициските фондови и пазарот на капитал да функционираат како комплементарни делови на финансискиот систем, наместо како одвоени сегменти со ограничена меѓусебна поврзаност.

Редакција Банкарство

Македонската економија влегува во последното тримесечје од 2026 година со неколку показатели што отвораат важно прашање за поврзаноста меѓу банкарското кредитирање и реалната економска активност. Кредитите продолжуваат да растат со двоцифрена стапка, индустрискиот промет бележи значително годишно зголемување, а банкарскиот систем располага со висока капитализираност и релативно ниско ниво на нефункционални кредити. На прв поглед, оваа комбинација создава поволна основа за економски раст, но подеталната анализа покажува дека движењата не се еднакви во сите сектори и дека остануваат важни прашања за квалитетот и одржливоста на кредитната експанзија.

Најновите податоци на Државниот завод за статистика, објавени на 15 октомври, покажуваат дека вкупниот промет во индустријата во август 2026 година бил повисок за 8,8% во споредба со август минатата година. Особено значајно е што прометот на странските пазари пораснал за 11,2%, додека на домашниот пазар растот изнесувал 4,4%. Оваа разлика упатува на посилна годишна динамика кај продажбата на странските пазари, што е важно за економија во која извозно ориентираните компании имаат значајна улога во индустриската активност.

Сепак, месечната динамика дава поинаква слика. Во август индустрискиот промет бил понизок за 16,3% во споредба со јули, додека во првите осум месеци од годината кумулативниот раст изнесувал 3%. Овие податоци покажуваат зошто една висока годишна стапка не треба автоматски да се толкува како трајно забрзување на индустријата. Месечните промени можат да бидат поврзани со сезонски фактори, работни денови, динамика на испораките и структурата на индустриското производство, па затоа за оценување на трендот е потребно следење на подолг временски период.

Кредитната активност расте побрзо од депозитите

Паралелно со индустриските движења, банкарскиот сектор бележи силна кредитна активност. Според последните месечни податоци на Народната банка, вкупните кредити во август 2026 година биле повисоки за 13,6% на годишно ниво, додека депозитите пораснале за 9%. Разликата од 4,6 процентни поени покажува дека кредитирањето во анализираниот период се зголемувало побрзо од депозитната база, иако од оваа споредба не може самостојно да се заклучи дека постои проблем со ликвидноста.

Посебно внимание заслужува корпоративниот сектор, кај кој годишниот раст на кредитите во август достигнал 15,1%. Ова е важно бидејќи банкарското финансирање на компаниите може да поддржи инвестиции во производствени капацитети, набавка на опрема, зголемување на залихите и проширување на деловните активности. Но, не секој корпоративен кредит претставува нова инвестиција. Дел од средствата можат да бидат насочени кон обртни средства, рефинансирање постојни обврски или покривање на зголемени оперативни трошоци.

Затоа, за да се утврди колкав дел од кредитниот раст навистина придонесува за зголемување на продуктивноста, потребни се дополнителни податоци за намената на кредитите, секторската распределба и структурата на новите инвестиции. Без таква анализа, поврзаноста меѓу кредитниот раст и индустриските резултати може да се разгледува како економски значајна, но не и како директно докажана причинско-последична врска.

Банките располагаат со солидна финансиска основа

Податоците на Македонската банкарска асоцијација за второто тримесечје од 2026 година покажуваат дека вкупната актива на банкарскиот систем достигнала 954,94 милијарди денари, во споредба со 858,40 милијарди денари на крајот од јуни 2025 година. Тоа претставува годишно зголемување од приближно 11,2%, што покажува дека банкарскиот систем продолжил да го проширува обемот на своето работење.

Во истиот период, вкупните кредити се зголемиле од 524,19 милијарди на 592,19 милијарди денари, што претставува раст од приближно 13%. Депозитите пораснале од 615,09 милијарди на 677,06 милијарди денари, односно за околу 10,1%. Овие квартални податоци ја потврдуваат пошироката слика на растечка кредитна активност, но стапките не треба директно да се мешаат со августовските показатели, бидејќи се однесуваат на различни датуми на мерење.

Истовремено, адекватноста на капиталот на банкарскиот систем на крајот од јуни изнесувала 19,52%, додека стапката на нефункционални кредити била 1,97%. Во споредба со јуни 2025 година, кога нефункционалните кредити учествувале со 2,45%, забележано е подобрување од 0,48 процентни поени. Ова е важен показател за квалитетот на кредитното портфолио, но не претставува гаранција дека ризиците нема да се зголемат во иднина.

Каматните стапки остануваат важен фактор

Цената на финансирањето е уште еден фактор што влијае врз инвестиционите одлуки на компаниите. Во август 2026 година просечната каматна стапка на вкупните кредити изнесувала 4,67%, што е за 0,23 процентни поени пониско во споредба со истиот месец минатата година.

Намалувањето на просечната каматна стапка може постепено да го олесни товарот на финансирањето, но неговиот ефект зависи од структурата на кредитите, договорените услови и учеството на фиксните и променливите каматни стапки. За компаниите што планираат долгорочни инвестиции, предвидливоста на финансиските трошоци често е подеднакво важна како и самата висина на каматата.

Од друга страна, инфлацијата останува фактор што влијае врз деловните трошоци и куповната моќ. Во септември годишната инфлација изнесувала 2,7%, додека на месечно ниво вкупните трошоци на животот останале непроменети. Сепак, храната и безалкохолните пијалаци поскапеле за 0,5% во споредба со август, што покажува дека ценовните притисоци не се еднакво распределени меѓу различните категории потрошувачка.

Што значи ова за македонската економија?

Комбинацијата од растечко кредитирање, повисок индустриски промет и солидна банкарска капитализираност претставува позитивна основа за економската активност. Сепак, за кредитниот раст да се претвори во долгорочно зголемување на економскиот потенцијал, важно е финансирањето да биде насочено кон продуктивни инвестиции, модернизација, извозна конкурентност и создавање повисока додадена вредност.

Во следниот период особено важно ќе биде да се следи дали корпоративните кредити продолжуваат да растат побрзо од кредитите на населението, дали индустрискиот промет ќе ја задржи позитивната годишна динамика и дали депозитната база ќе продолжи да обезбедува стабилна поддршка за кредитната активност. Дополнително, евентуалното забавување на економската активност или зголемување на финансиските трошоци би можело да влијае врз способноста на компаниите редовно да ги сервисираат обврските.

Заклучок

Последните показатели упатуваат на економија во која банкарското кредитирање продолжува да биде важен извор на финансирање, а индустријата бележи позитивни годишни резултати. Но, вистинскиот тест за одржливоста на овој циклус нема да биде само колку брзо растат кредитите, туку колкав дел од нив создава нови инвестиции, повисока продуктивност и долгорочна конкурентност.

Македонските банки засега располагаат со солидна капитална основа и низок удел на нефункционални кредити. Предизвикот во следниот период ќе биде да се задржи рамнотежата меѓу поддршката на економскиот раст и внимателното управување со кредитниот ризик.

Редакција Банкарство

Македонскиот пазар на недвижности продолжува да биде тесно поврзан со банкарското кредитирање, а најновите расположливи показатели отвораат важно прашање за односот меѓу побарувачката за станбени кредити и понудата на нови станови. Според податоците на Народната банка за август 2026 година, станбените кредити бележат годишен раст од 16,2%, додека вкупните кредити на домаќинствата се зголемени за 12,3%. Истовремено, Државниот завод за статистика објави дека во август биле издадени 333 одобренија за градење, со кои, меѓу другото, е предвидена изградба на 1.030 станови.

Овие два показатела не можат директно да се споредуваат како идентични економски категории. Растот на станбените кредити ја покажува промената на кредитното портфолио на банките, додека бројот на предвидени станови произлегува од административни одобренија за изградба. Сепак, нивното паралелно разгледување овозможува подобро разбирање на движењата на пазарот на недвижности и на потенцијалните предизвици за купувачите, инвеститорите и банките.

Зошто станбените кредити растат побрзо?

Годишниот раст од 16,2% кај станбените кредити е за 3,9 процентни поени повисок од растот на вкупните кредити на населението. Во истиот период, потрошувачките кредити бележат раст од 12,2%, што дополнително ја истакнува динамиката на финансирањето на недвижности.

Поголемиот раст на станбеното кредитирање може да биде поврзан со повеќе фактори, меѓу кои побарувачката за сопствен дом, инвестициите во недвижности, висината на цените на становите и условите за кредитирање. Сепак, достапните агрегатни податоци не овозможуваат прецизно да се утврди колкав дел од растот произлегува од зголемен број нови кредити, а колкав од поголема просечна вредност на одобрените кредити.

Оваа разлика е особено важна. Доколку вредноста на станбеното кредитирање расте побрзо од бројот на купени недвижности, тоа би можело да укажува на повисоки износи потребни за финансирање на купувањата. За да се потврди таква тенденција, потребни се дополнителни податоци за бројот на новоодобрени станбени кредити, просечниот износ на кредитите и реализираните цени на недвижностите.

Во август се предвидени 1.030 станови

Податоците на Државниот завод за статистика покажуваат дека во август 2026 година биле издадени 333 одобренија за градење, што претставува зголемување од 18,9% во однос на истиот месец од претходната година. Во рамките на издадените одобренија е предвидена изградба на 1.030 станови со вкупна корисна површина од 80.530 квадратни метри.

Овие податоци претставуваат показател за идната градежна активност, но не значат дека сите предвидени станови ќе бидат изградени или понудени на пазарот во краток временски период. Реализацијата зависи од динамиката на градежните работи, финансирањето на проектите, пазарната побарувачка и други фактори.

Дополнително, бројот на нови станови не ја претставува целокупната понуда на недвижности. На пазарот се продаваат и постојни станови, а дел од купувањата се реализираат без банкарски кредит. Затоа, за сеопфатна процена на пазарната рамнотежа потребни се и податоци за трансакциите, цените, завршените станови и структурата на купувачите.

Големиот раст на вредноста на одобренијата бара внимателно толкување

Посебно внимание привлекува податокот дека предвидената вредност на објектите според издадените одобренија за градење во август изнесувала 21,78 милијарди денари, што претставува годишно зголемување од 315,5%.

На прв поглед, оваа бројка би можела да создаде впечаток за исклучително силен раст на инвестициите во станбена изградба. Меѓутоа, Државниот завод за статистика експлицитно наведува дека зголемувањето на вредноста во голема мера се должи на одобрението за изградба на автопатот А4, на делницата Граничен премин Блаце – Скопје.

Оттука, не би било методолошки оправдано растот од 315,5% да се претстави како раст на инвестициите во станови. Овој показател се однесува на вкупната предвидена вредност на објектите опфатени со издадените одобренија, вклучувајќи и инфраструктурни проекти.

Што значи инфлацијата за купувачите?

Во септември 2026 година годишната инфлација во Македонија изнесувала 2,7%, додека на месечно ниво индексот на трошоците на животот останал непроменет. Ова покажува забавување на општите ценовни притисоци во споредба со претходни периоди, но не значи дека цените на недвижностите се стабилизирале во ист обем.

Индексот на потрошувачките цени не претставува директна мерка за пазарните цени на становите. За нивното следење потребни се посебни показатели, а при носење одлука за купување особено значајни се расположливиот доход, висината на учеството, каматната стапка, рокот на отплата и вкупниот трошок на кредитот.

За домаќинствата што размислуваат за станбен кредит, најголемиот ризик не е нужно само почетната месечна рата, туку способноста за редовна отплата во текот на повеќе децении. Промените во приходите, каматните стапки и трошоците на животот можат значително да влијаат врз финансиската одржливост на задолжувањето.

Банкарскиот сектор има интерес од раст, но и од стабилност

Станбените кредити претставуваат значаен дел од долгорочното кредитирање на населението, а нивниот раст создава можности за банките да го зголемат обемот на работење. Сепак, силната кредитна активност бара соодветна процена на кредитоспособноста на клиентите и внимателно следење на вредноста на недвижностите што служат како обезбедување.

Особено важно е банките да не ја засноваат процената на ризикот исклучиво врз очекувањето дека цените на недвижностите постојано ќе растат. Кредитната одлука треба да биде одржлива и во сценарио на послаб раст на приходите, повисоки трошоци или неповолни промени на пазарот.

Заклучок

Податоците за август покажуваат дека станбеното кредитирање останува еден од најдинамичните сегменти на банкарскиот пазар во Македонија, додека издадените одобренија за градење сигнализираат продолжување на новата градежна активност.

Сепак, од овие показатели не може да се заклучи дека понудата на станови е доволна или недоволна во однос на побарувачката. За таква оцена неопходна е поширока анализа што ќе ги опфати реализираните трансакции, цените на недвижностите, завршените станови, бројот на нови кредити и финансиската состојба на домаќинствата.

Клучното прашање за македонскиот пазар не е само колку брзо растат станбените кредити, туку дали кредитирањето, цените и понудата на недвижности се движат во економски одржлива рамнотежа.

Редакција Банкарство