Анализи
Светот на раб на стагфлација: На повидок нов економски шок поради енергетската криза!?
Светската економија се соочува со сериозни ризици од нова криза, поттикната од растот на цените на нафтата и гасот, геополитичките тензии и неизвесноста околу глобалните конфликти. Економистите сè почесто предупредуваат на сценарио на стагфлација, комбинација од забавен економски раст и зголемена инфлација, што претставува едно од најнеповолните економски состојби.
Директорката на Меѓународниот монетарен фонд, Кристалина Георгиева, неодамна упати предупредување дека светот треба да се подготви за сериозни економски потреси. Според неа, војните и енергетските шокови имаат потенцијал да ја продлабочат кризата и да ја турнат глобалната економија кон нестабилност.
Дополнителна загриженост предизвика и економистот Ричард Букстејбер, кој смета дека претстојната криза може да биде далеку посериозна од онаа во 2008 година. Тој предупредува дека евентуален конфликт во Иран би можел да предизвика драматичен раст на цените на енергенсите, храната и транспортот, што директно ќе се одрази врз животниот стандард.
Слични ставови има и Кенет Рогоф, кој оценува дека инвеститорите не ги земаат доволно сериозно долгорочните последици од кризата на Блискиот Исток. Според него, тоа може да доведе до глобален стагфлациски шок и продлабочување на економските проблеми.
ММФ веќе ја намали прогнозата за глобалниот економски раст на 3,1 отсто, со можност за дополнително забавување доколку цените на енергенсите продолжат да растат. Во негативно сценарио, растот би можел да падне на 2,5 отсто, додека инфлацијата би се искачила над 5 отсто.
Главниот двигател на овие ризици е токму растот на цените на нафтата и гасот. Тие имаат директно влијание врз трошоците за транспорт, електрична енергија и греење, но и индиректно ја зголемуваат цената на производството во индустријата, земјоделството и услугите. Овој ефект на крајот се прелева врз крајните потрошувачи преку повисоки цени.
Покрај тоа, повисоките цени на енергенсите ја намалуваат куповната моќ на граѓаните и профитабилноста на компаниите, што доведува до пад на потрошувачката и инвестициите. Особено ранливи се земјите кои се нето увозници на енергија, бидејќи дел од нивниот доход се одлева кон извозниците на енергенси.
Искуството од енергетската криза во 2022 година во Европската унија покажува дека ваквите шокови можат да предизвикаат сериозни последици – раст на инфлацијата, пад на индустриското производство и зголемување на трговските дефицити. Во некои индустрии, производствените цени пораснале и до 40 проценти, додека милиони домаќинства се соочиле со енергетска сиромаштија.
Аналитичарите предупредуваат дека доколку сегашната криза продолжи, светот би можел повторно да се соочи со сличен, па дури и подлабок стагфлациски удар, со долгорочни последици врз економскиот раст и животниот стандард.
Анализи
Сандерс: Богатите во САД мора да почнат да плаќаат фер данок
Американскиот сенатор Берни Сандерс предупредува дека економската нееднаквост во САД достигнала историски размери и бара воведување нов данок за најбогатите граѓани.
Во анализа објавена во „Гардијан“, Сандерс наведува дека 1% од најбогатите Американци поседуваат повеќе богатство отколку 93% од населението на дното на економската скала. Според него, богатството на поединци како Илон Маск е поголемо од имотот на повеќе од половина американски домаќинства.
Тој истакнува дека нееднаквоста дополнително се продлабочува, особено по даночните олеснувања воведени за време на администрацијата на Доналд Трамп, кога милијардерите значително го зголемиле своето богатство.
Според Сандерс, проблемот лежи и во даночниот систем, кој им овозможува на најбогатите да плаќаат пониски ефективни стапки од просечните работници. Тој наведува примери каде милијардери плаќаат значително помал данок од професии како наставници, медицински сестри или возачи на камиони.
Дополнително, некои големи корпорации, и покрај милијардните профити, не платиле никаков федерален данок на доход, што, според него, е резултат на законски „дупки“ креирани под влијание на корпоративни лобисти.
Сандерс предлага воведување данок од 5% на нето-богатството на милијардерите во САД. Според неговите пресметки, ова би донело околу 4,4 трилиони долари во наредната деценија.
Со тие средства, тој предлага директна финансиска помош за домаќинствата со пониски приходи, изградба на милиони достапни станови, проширување на здравственото осигурување, универзална грижа за деца и зголемување на платите во образованието.
Сандерс заклучува дека САД се соочуваат со избор меѓу демократија и концентрација на богатството кај мал број луѓе, повикувајќи на економски систем што ќе работи во интерес на сите граѓани.
Анализи
Загриженост во финансискиот сектор: нов AI модел може да ја промени сајбер-безбедноста, но истовремено да биде и најголема закана!?
Во индустријата за вештачка интелигенција се појавија информации за нов напреден модел развиен од компанијата „Anthropic“, кој, според интерни проценки, не е јавно објавен поради потенцијални безбедносни ризици.
Министрите за финансии, гувернерите на централните банки и водечките експерти од финансискиот сектор изразија сериозна загриженост поради новиот напреден и исклучително моќен модел на вештачка интелигенција, за кој стравуваат дека би можел да ја загрози безбедноста на глобалните финансиски системи.
Станува збор за модел познат како „Claude Mythos Preview“, за кој се наведува дека има напредни способности за анализа на софтверски системи и откривање на сериозни безбедносни пропусти, вклучително и таканаречените „zero-day“ ранливости.
Според достапните информации, моделот во тест-фази идентификувал повеќе критични слабости во оперативни системи и интернет прелистувачи, а неговите можности опфаќаат и симулација на потенцијални начини на нивна злоупотреба во контролирани услови.
Ова, според експертите, отвора сериозни прашања за иднината на сајбер-безбедноста, бидејќи ваквите системи истовремено можат да се користат и за заштита и за потенцијални напади во дигиталниот простор.
Поради ризиците, „Anthropic“ одлучила моделот да остане во ограничена внатрешна употреба, со пристап само за одредени партнери и големи технолошки компании, меѓу кои се „Amazon“, „Google“ и „Microsoft“.
Канадскиот министер за финансии Франсоа-Филип Шампањ предупреди дека ваквите технологии отвораат ризици поврзани со „непознати непознаници“ и повика на итно зајакнување на глобалните заштитни механизми.
Иако дел од експертите повикуваат на претпазливост, случајот повторно ја отвора дебатата дали вештачката интелигенција ќе биде најсилна алатка за сајбер-заштита или потенцијално најопасна алатка за дигитални напади.
Анализи
Снабдувањето со нафта и нафтени деривати во државата е стабилно
Снабдувањето со нафта и нафтени деривати во Македонија е стабилно, без нарушувања во ланецот на дистрибуција, а на пазарот има доволни количини гориво за потребите на граѓаните и бизнисите, изјави премиерот Христијан Мицкоски.
Тој посочи дека државата во моментов не се соочува со предизвици во снабдувањето со дизел, бензини и керозин, при што постои постојана координација со снабдувачите за да се обезбеди непречено функционирање на пазарот.
Според него, цените на горивата во земјава се меѓу пониските во регионот, што резултира со зголемен интерес кај граѓаните од соседните држави, особено во пограничните области.
Дополнително, премиерот нагласи дека Македонија располага со доволни резерви на нафта и деривати, како и со сигурен увоз преку нафтоводот што го поврзува Солунското пристаниште со рафинеријата ОКТА, кој е целосно функционален.
Во однос на глобалните неизвесности, особено поврзани со состојбите на Блискиот Исток, Мицкоски истакна дека ситуацијата внимателно се следи и дека, доколку дојде до промени на пазарот, ќе бидат преземени соодветни мерки и ќе се прилагоди стратегијата за снабдување.
-
Анализипред 2 месециПросечната плата во Македонија близу 47.000 денари – раст од 7,6% на годишно ниво
-
Интервјуапред 2 месециПензиски парадокс: Од минималец до доброволен фонд – новиот модел на младите вработени
-
Банкипред 2 месециКомерцијална банка: Започна исплатата на пензиите за февруари 2026 година
-
Банкипред 1 месецНЛБ Банка со информација за исплатата на паричната помош од социјална, детска и цивилна заштита за февруари 2026 година
-
Банкипред 2 месециЗошто е сменет директорот на Развојната банка и кој е неговиот наследник!?
-
Продуктипред 1 месецДо 120.000 денари финансиска поддршка од Easy Finance – брзо и со транспарентни услови
-
Останатопред 2 месециМакедонските пензионери во странство останаа без покачена пензија
-
Банкипред 2 месециХалкбанк известува: Пензиите за февруари се достапни на пензионерите


