Од 1 март стапуваат на сила измените во регулативата за силна автентикација при онлајн плаќања со платежни картички, со кои повеќе нема да биде дозволено трансакциите да се потврдуваат со код испратен преку СМС-порака.

Оваа промена е дел од усогласувањето со европските безбедносни стандарди, чија цел е зголемување на заштитата при електронските плаќања, но воедно наметнува обврска за банките да воведат нови начини на автентикација на корисниците.

Наместо СМС-код, банките ќе треба да понудат алтернативни решенија за потврда на онлајн плаќањата – најчесто преку мобилните банкарски апликации, биометриска автентикација или други безбедносни дигитални механизми.

Засега, само Комерцијална банка и НЛБ Банка јавно информираа на кој начин ќе се одвива новиот процес на автентикација за нивните клиенти, додека останатите банки сè уште немаат објавено детални информации за решенијата што ќе ги применуваат.

Иако промената има за цел повисоко ниво на безбедност, таа несомнено ќе има влијание врз корисничкото искуство, особено кај корисниците кои не користат мобилно банкарство или не се навикнати на ваков тип дигитална потврда на плаќањата.

Банките во наредниот период ќе имаат клучна улога навремено да ги информираат и едуцираат клиентите, со цел транзицијата кон новиот начин на автентикација да помине без застои и проблеми при онлајн плаќањата.

Трите најголеми македонски банки ја завршија 2025 година со висока профитабилност и покрај сложеното макроекономско опкружување обележано со геополитички тензии, инфлациски притисоци и рестриктивна монетарна политика.

Комерцијална банка, НЛБ Банка и Стопанска банка АД Скопје покажуваат голема отпорност кон случувањата, ризиците и неизвесностите кои се забележливи и на глобално и на локално ниво. Геополитички тензии, инфлациски притисоци и рестриктивна монетарна политика не успеаја да ја разнишат позицијата на овие три финансиски институции.

Сепак, и покрај високата профитабилност под површината на апсолутните резултати се кријат различни стратегии за раст, управување со ризици и позиционирање на пазарот.

Комерцијална банка: конзистентна добивка и прецизна стратегија

Комерцијална банка АД Скопје ја потврди позицијата на најпрофитабилна банка во Македонија, со нето-добивка од 5,08 милијарди денари, што претставува раст од 3,1% во однос на 2024 година. Добивката пред оданочување од 5,63 милијарди денари е повеќе од 9% над планираното, што укажува на прецизно поставени проекции и силна оперативна дисциплина.

Остварениот резултат е особено значаен ако се земе предвид нестабилната глобална средина и внимателниот пристап на Народната банка. Комерцијална банка успеа да одржи високо ниво на профитабилност без агресивно зголемување на ризикот, што ја позиционира како банка со највисок степен на предвидливост и стабилност.

НЛБ Банка: профитабилен раст преку експанзија и пазарен удел

НЛБ Банка во 2025 година оствари нето-добивка од 4,88 милијарди денари, приближувајќи се до водечката позиција по профит, но со значително поразлична стратегија.

НЛБ Банка бележи силен органски раст, со зголемување на вкупната актива од 19,6%, кредитите од 21,9% и депозитите од 13,8%. Главен двигател на профитот е експанзијата на кредитната активност, особено кај населението, каде што Банката достигна доминантен пазарен удел – една од клучните цели во рамки на „Стратегијата 2030“.

Овој модел носи поголем потенцијал за идни приходи, но и повисока чувствителност на економските циклуси, што ја прави НЛБ Банка најдинамичниот играч меѓу трите водечки банки.

Стопанска банка АД Скопје: конзервативен пристап со фокус на отпорност и силна заштита

Стопанска банка АД Скопје ја заврши 2025 година со нето-добивка од 3,34 милијарди денари, што претставува намалување од 6,1% во однос на 2024 година. Издвоените 1,49 милијарди денари за резервации, се зголемени за 27% во однос на 2024 година и укажуваат на изразено конзервативен пристап во управувањето со ризиците.

Иако ова директно ја намали краткорочната профитабилност, стратегијата ја зајакнува отпорноста на Стопанска банка во потенцијално понестабилни идни услови.

Истовремено, растот на вкупната актива од 9% и пренасочувањето на средствата кон попрофитабилни пласмани и хартии од вредност укажуваат на активно управување со билансот и фокус на оптимизирање на приносот.

Каматите како најголем и најважен извор на профитот

Најважниот извор за банкарските приходи, врз кои најмногу се потпира и добивката, се каматите. Нето-приходите од камата, кај Комерцијална банка се зголемени за минимален 1 отсто и достигнуваат 6,03 милијарди денари, но нето-каматната маржа се намали на 3,55% во споредба со 3,85% една година претходно. Раст е евидентиран и во НЛБ банка, нето-каматните приходи на Банката забележаа раст за 6,6% споредено со претходната година и достигнуваат 4,95 милијарди денари. Приходите од камати се повисоки во однос на претходната година како резултат на зголемената кредитна активност на Банката во двата сегменти – правни лица и население.

Само кај Стопанска банка Скопје, која ја дава и најголемата кредитна поддршка, има пад од 13%, на 5,35 милијарди денари, како резултат на намалување на каматните стапки, зголемени трошоци за камати по депозити и трансфер на средства од сметки по видување кон орочени депозити.

Приходи од провизии

Од пресметаните и наплатени приходи од провизии кај трите најголеми македонски банки се слеале вкупно 3,75 милијарди денари (лани во истиот перод – 3,69 милијарди денари). Раст во овој сегмент има кај НЛБ банка за 6,6% споредено со претходната година, како и кај Комерцијална банка која евидентирала раст од 2,7%, и покрај значајното намалување на надоместоците за платежни услуги што банката ги спроведе во текот на годината.

Кај Стопанска банка АД Скопје се забележува големо намалување на нето-приходите од провизии, кои се пониски за 14 проценти, главно поради повисоки трошоци кон картичните процесори и намалени тарифи за дел од услугите во корист на клиентите.

Збирот од профитите на овие три банки за минатата година изнесува фантастични 13,35 милијарди денари или 217,1 милиони евра и бележат раст во однос на 2024 година за 13,06 отсто.

Трите најголеми банки во Македонија покажуваат различни модели на успех: Комерцијална банка е модел на стабилност и прецизност, НЛБ Банка се истакнува со динамичен раст и проширување на пазарот, а Стопанска банка гради отпорност преку конзервативно управување со ризиците. За инвеститорите и клиентите, ова значи дека македонскиот банкарски сектор останува стабилен, со различни стратегии за профит и раст, подготвен да се соочи со предизвиците на 2026 година.

Според податоците презентирани во Прегледот на Е-трговијата во Западен Балкан, 2025 година, изработен од страна на Асоцијацијата за е-трговија, 63.2% од интернет корисниците во земјата купувале онлајн во 2024 година, што ја позиционира Македонија меѓу водечките пазари во регионот по учество на онлајн купувачи, но се уште е под европскиот просек. Ова е силен сигнал за растечка побарувачката, но, извештајот покажува дека растот на е-трговијата не е доволен сам по себе. 

Клучното прашање е дали економијата е подготвена за следната фаза, а тоа е е-трговија поддржана од вештачка интелигенција (ВИ)? Вештачката интелигенција сè побрзо го менува начинот на кој функционираат бизнисите и пазарите на труд, а е-трговијата е меѓу секторите каде овие промени се највидливи. Од персонализирани понуди и паметен дигитален маркетинг, до оптимизација на логистика, управување со залихи и откривање измами овозможено од алатки на вештачката интелигенција која станува клучен двигател на конкурентноста во онлајн трговијата. 

Во таа насока во Прегледот на Е-трговијата во Западен Балкан, 2025 година анализиран е AI Preparedness Index (AIPI) – индекс кој го воведе Меѓународниот монетарен фонд во 2023 година и кој ја мери подготвеноста на земјите да ја применуваат вештачката интелигенција на одржлив и инклузивен начин. AIPI ги оценува земјите преку четири клучни столба:

● дигитална инфраструктура,

● иновации и економска интеграција,

● човечки капитал и политики на пазарот на труд,

● регулатива и етика.

Со резултат од 0,48, Северна Македонија значително заостанува не само зад просекот на ЕУ, но и зад балканските пазари, односно подобар AIPI има само од Босна и Херцеговина. Европските лидери како Данска, Холандија и Естонија покажуваат подготвеност со индекс над 0.76. Ова укажува дека бизнис-екосистемот сè уште нема доволно капацитет целосно да ја искористи вештачката интелигенција во е-трговијата за персонализација, автоматизација, анализа на податоци, логистика и управување со ризици. 

Главните ограничувања се поврзани со дигиталната инфраструктура, иновативниот капацитет и интеграцијата во глобалната дигитална економија, иако постојат позитивни сигнали во делот на човечкиот капитал и адаптацијата на пазарот на труд.

„Е-трговијата во Северна Македонија бележи силен раст, но следната фаза мора да биде фокусирана на квалитет, доверба и одржлив развој, не само на квантитет. Вештачката интелигенција не е технологија на иднината, таа е реалност денес што го менува начинот на кој функционира дигиталната економија. Нашата задача е да им помогнеме на е-трговците, институциите и потрошувачите да бидат подготвени за оваа трансформација, преку приближување на клучните трендови и континуирана едукација, иницијативи и кампањи“, изјави претседателката на Асоцијацијата за е-трговија во Северна Македонија, Нина Ангеловска Станков.

Прегледот на Е-трговијата во Западен Балкан, 2025 годинајасно укажува дека идниот раст на е-трговијата во земјата зависи од подготвеноста на македонските е-трговци да ја искористат таа трансформација за одржлив раст, поголема конкурентност и подобра заштита на потрошувачите.

Инаку, Прегледот на Е-трговијата во Западен Балкан, 2025 година е изработен од Асоцијацијата за е-трговија (АЕТМ) и беше традиционално презентиран на 8-та регионална конференција за е-трговија. Како седмо издание од серијата, оваа публикација по втор пат е објавена на англиски јазик и со проширен фокус кој го опфаќа целиот регион на Западен Балкан: Албанија, Босна и Херцеговина, Косово, Црна Гора, Северна Македонија и Србија. 

Повеќе информации за „Прегледот на е-трговијата во Западен Балкан 2025“, како и можност за преземање и читање на извештајот, се достапни на следниот линк: https://ecommerce.mk/analizi-i-izveshtai/