Наглото зголемување на цените на енергијата, поттикнато од конфликтот на Блискиот Исток, станува еден од најголемите економски предизвици за Европската унија. Претседателката на Европската комисија, Урсула фон дер Лајен, најави пакет мерки со кои Брисел има за цел да го ублажи притисокот врз економијата и домаќинствата.

„Од почетокот на конфликтот пред 44 дена, нашата сметка за увоз на фосилни горива се зголеми за повеќе од 22 милијарди евра“, изјави фон дер Лајен по состанокот на Комисијата посветен на економските последици од кризата.

Координација како прв чекор

Еден од клучните елементи на предложените мерки е зајакната координација меѓу земјите членки. Целта е да се избегнат ситуации во кои државите истовремено ги зголемуваат резервите на гас, што води до меѓусебна конкуренција и дополнителен раст на цените.

Сличен пристап се планира и во управувањето со нафтените резерви, со цел да се постигне поголем ефект и да се зачува стабилноста на единствениот пазар. Како што нагласи фон дер Лајен, „силата на Европската унија е во заедничкото дејствување“.

Заштита на најпогодените

Вториот столб од мерките се однесува на заштита на домаќинствата и секторите најсилно погодени од растот на цените.

„Мерките мора да бидат насочени, а не општи – фокусирани на ранливите категории. Тие треба да бидат навремени, брзи и привремени“, истакна претседателката на Комисијата.

Овој пристап значи отстапување од широки субвенции кон попрецизни интервенции, со цел да се намали фискалниот товар.

Пофлексибилни правила за државна помош

Европската комисија планира и воведување привремен механизам што ќе им овозможи на земјите членки поголема флексибилност во доделувањето државна помош.

„Веќе оваа недела ќе започнеме консултации со земјите членки за пофлексибилни правила. Тоа е важен инструмент кој им дава повеќе простор за привремена поддршка на најпогодените сектори“, изјави фон дер Лајен.

Целта е побрзо носење одлуки и поефикасна реакција на пазарните шокови.

Долгорочни решенија: ефикасност и електрификација

Покрај итните мерки, Комисијата подготвува и структурни политики кои ќе бидат претставени пред летото.

Во фокусот ќе биде намалувањето на потрошувачката на енергија. „Најевтината енергија е онаа што не се троши“, нагласи фон дер Лајен, потенцирајќи ја важноста на енергетската ефикасност.

Планираните активности вклучуваат реконструкција на објекти, модернизација на индустријата и намалување на вкупната потрошувачка.

Истовремено, ЕУ ќе работи на оптимизација на сите компоненти што ја формираат цената на електричната енергија – од производството и мрежните трошоци до даноците и системот за тргување со емисии.

Електрификација како стратешка насока

Еден од клучните долгорочни приоритети е забрзана електрификација на економијата, вклучувајќи ја индустријата, греењето и транспортот.

„Електрификацијата на Европа значи поголема независност“, порача фон дер Лајен, јасно посочувајќи го стратешкиот правец на енергетската политика.

Криза како поттик за трансформација

Актуелната енергетска криза уште еднаш ја потврдува ранливоста на европската економија на геополитички шокови и зависноста од увоз на енергенси.

Иако краткорочните мерки имаат за цел стабилизација на цените, долгорочниот фокус сè повеќе се насочува кон енергетска независност и одржливост.

Клучен тест за ЕУ

Претстојниот состанок на лидерите на ЕУ на Кипар ќе биде важен момент за дефинирање заеднички одговор на кризата.

Успехот на предложените мерки ќе зависи од брзината на нивната примена и степенот на координација меѓу земјите членки. Енергетската политика на ЕУ влегува во нова фаза, во која сигурноста на снабдување, одржливоста и конкурентноста стануваат нераздвојни приоритети.

Годинешните Пролетни состаноци на Меѓународниот монетарен фонд (ММФ) се одржуваат во услови на зголемена економска неизвесност и засилени критики за улогата и пристапот на оваа институција. Дел од критичарите сметаат дека Фондот со своите политики на штедење придонесува за продлабочување на сиромаштијата и забавување на економскиот раст, додека од друга страна има забелешки дека се оддалечува од својата основна мисија, а тоа е одржување на макроекономската стабилност.

Иако не сите критики се целосно оправдани, и самиот ММФ признава дека се потребни реформи. Истражувањата на институцијата веќе укажуваат на потребата од промени, но нивната примена се одвива бавно.

Анализите на Фондот уште од 2016 година покажуваат дека намалувањето на јавната потрошувачка во време на криза може да ја зголеми нееднаквоста и да го наруши економскиот раст. Причината за тоа се таканаречените фискални мултипликатори, односно ефектот што државната потрошувачка го има врз бруто-домашниот производ. Според податоци на Светската банка, вложувањата во социјална заштита имаат значителен економски ефект, при што секој потрошен долар може да генерира повеќекратно поголема вредност во економијата.

Сепак, мерките на штедење и натаму остануваат клучен дел од програмите на ММФ, што често доведува до раст понизок од проекциите. Во такви услови, земјите кои ги спроведуваат препораките на Фондот неретко се соочуваат со потреба од дополнително финансирање.

Во меѓувреме, директорката на ММФ, Кристалина Георгиева, повика на поголемо оданочување на богатите како поефикасен начин за финансирање на буџетите и намалување на нееднаквоста. Спротивно на тоа, регресивните даноци, како ДДВ, можат да ја ослабат потрошувачката и да го успорат растот. И покрај овие сознанија, ваквите даночни политики сè уште се дел од препораките за многу земји.

Дополнителен проблем е недоволното земање предвид на политичките и локалните специфики. Голем дел од експертите на ММФ признаваат дека токму политичките фактори се главна пречка за спроведување на реформите, но институцијата сè уште главно се потпира на економисти, без доволно политичка експертиза.

Како пример за вакви слабости се наведува Египет, кој по повеќе програми со ММФ останува значително задолжен, со намалени социјални трошоци и зголемени даноци. Истовремено, клучни структурни проблеми, како влијанието на воените компании врз економијата, долго време не биле адресирани.

Според анализата, долгорочната макроекономска стабилност зависи од одржлив и инклузивен раст, што бара пофлексибилни политики, со повеќе јавни инвестиции, социјална заштита и прогресивно оданочување.

Тековниот преглед на програмите на ММФ се смета за можност за напуштање на застарените политики и воведување пристап заснован на докази. Во време на растечка економска нестабилност, експертите предупредуваат дека оваа шанса не смее да биде пропуштена.

Американскиот претседател Доналд Трамп најави воведување поморска блокада во Ормускиот теснец, со што американската морнарица ќе преземе контрола врз еден од најважните светски поморски коридори. Одлуката предизвика силни реакции на меѓународната сцена.

Според најавата, американската морнарица нема да дозволува премин на бродови што пловат кон ирански пристаништа или се обидуваат да го напуштат теснецот од нив. Со овој потег, Вашингтон има цел да воспостави стратешка контрола врз Ормускиот теснец и да го ограничи влијанието на Техеран врз поморскиот сообраќај.

Трамп го обвини Иран дека го уценува остатокот од светот, истакнувајќи дека иранските власти се однесувале како да имаат посилна преговарачка позиција за време на неодамнешните разговори во Исламабад. „Но, нема да ја имаат“, изјави тој, додавајќи дека иранскиот воен апарат е значително ослабен.

Одлуката за блокада се толкува и како предупредување до Кина, која голем дел од увозот на нафта го обезбедува токму преку Ормускиот теснец. Трамп најави дека бродови кои претходно платиле такси за премин кон Иран може да бидат запленети.

Американскиот претседател исто така посочи дека блокадата ќе се искористи и за отстранување на ирански поморски мини од теснецот, при што не ја исклучи можноста за учество на сојузници од НАТО.

Во однос на неуспешните преговори во Исламабад, Трамп изјави дека американската делегација, предводена од Џеј Ди Венс, успеала да обезбеди речиси сите барања, но дека Иран одбил да се откаже од своите нуклеарни амбиции. Тој нагласи дека развојот на нуклеарно оружје од страна на Иран претставува „црвена линија“.

Трамп повтори дека нема да дозволи Иран да поседува нуклеарно оружје, бранејќи ја и својата контроверзна изјава дека би можел да „ја уништи иранската цивилизација“, тврдејќи дека токму таа реторика го натерала Техеран да седне на преговарачка маса.

Во меѓувреме, финансиските пазари реагираат со загриженост. На Волстрит се очекува пад на акциите поради страв од можна ескалација на конфликтот. Аналитичарите предупредуваат дека евентуален напад врз американски воени бродови би можел да го наруши кревкиот прекин на огнот.

Остра критика за потегот на Трамп упати демократскиот сенатор Марк Ворнер, кој оцени дека ваквата политика може да доведе до долгорочно високи цени на енергенсите и дополнителна нестабилност.

Од друга страна, републиканските политичари ја поздравија одлуката, оценувајќи дека блокадата му го одзема на Иран клучниот економски и политички адут, контролата врз еден од најважните енергетски коридори во светот.