Годинешните Пролетни состаноци на Меѓународниот монетарен фонд (ММФ) се одржуваат во услови на зголемена економска неизвесност и засилени критики за улогата и пристапот на оваа институција. Дел од критичарите сметаат дека Фондот со своите политики на штедење придонесува за продлабочување на сиромаштијата и забавување на економскиот раст, додека од друга страна има забелешки дека се оддалечува од својата основна мисија, а тоа е одржување на макроекономската стабилност.

Иако не сите критики се целосно оправдани, и самиот ММФ признава дека се потребни реформи. Истражувањата на институцијата веќе укажуваат на потребата од промени, но нивната примена се одвива бавно.

Анализите на Фондот уште од 2016 година покажуваат дека намалувањето на јавната потрошувачка во време на криза може да ја зголеми нееднаквоста и да го наруши економскиот раст. Причината за тоа се таканаречените фискални мултипликатори, односно ефектот што државната потрошувачка го има врз бруто-домашниот производ. Според податоци на Светската банка, вложувањата во социјална заштита имаат значителен економски ефект, при што секој потрошен долар може да генерира повеќекратно поголема вредност во економијата.

Сепак, мерките на штедење и натаму остануваат клучен дел од програмите на ММФ, што често доведува до раст понизок од проекциите. Во такви услови, земјите кои ги спроведуваат препораките на Фондот неретко се соочуваат со потреба од дополнително финансирање.

Во меѓувреме, директорката на ММФ, Кристалина Георгиева, повика на поголемо оданочување на богатите како поефикасен начин за финансирање на буџетите и намалување на нееднаквоста. Спротивно на тоа, регресивните даноци, како ДДВ, можат да ја ослабат потрошувачката и да го успорат растот. И покрај овие сознанија, ваквите даночни политики сè уште се дел од препораките за многу земји.

Дополнителен проблем е недоволното земање предвид на политичките и локалните специфики. Голем дел од експертите на ММФ признаваат дека токму политичките фактори се главна пречка за спроведување на реформите, но институцијата сè уште главно се потпира на економисти, без доволно политичка експертиза.

Како пример за вакви слабости се наведува Египет, кој по повеќе програми со ММФ останува значително задолжен, со намалени социјални трошоци и зголемени даноци. Истовремено, клучни структурни проблеми, како влијанието на воените компании врз економијата, долго време не биле адресирани.

Според анализата, долгорочната макроекономска стабилност зависи од одржлив и инклузивен раст, што бара пофлексибилни политики, со повеќе јавни инвестиции, социјална заштита и прогресивно оданочување.

Тековниот преглед на програмите на ММФ се смета за можност за напуштање на застарените политики и воведување пристап заснован на докази. Во време на растечка економска нестабилност, експертите предупредуваат дека оваа шанса не смее да биде пропуштена.

Цените на суровата нафта продолжија да опаѓаат во текот на последните тргувања, откако не успеаја да го надминат техничкиот отпор на EMA50, кој ја ограничи можноста за понатамошен раст и ги стопираше претходните добивки. Овој неуспех доведе до враќање на цената под клучното ниво од 95 долари, што укажува на слабеење на позитивниот тренд.

Според анализата, пазарот е под влијание на краткорочен корективен надолен бран, додека индикаторите за релативна сила испраќаат негативни сигнали по претходно достигнати нивоа на прекупеност. Ова дополнително ги зголемува очекувањата за продолжување на притисокот врз цената на нафтата во блиска иднина.

Паралелно со тоа, цената на златото бележи раст и се движи во позитивна насока, поддржана од стабилноста над EMA50, кој делува како динамичка поддршка. Овој тренд укажува на зајакнување на купувачите и одржување на контролата на пазарот во краток рок.

Златото се подготвува да го тестира клучното ниво на отпор од 4.800 долари, при што позитивните сигнали од техничките индикатори ја зголемуваат веројатноста за пробивање на ова ниво, особено доколку цената остане стабилна над тековната поддршка.

Во меѓувреме, валутниот пар евро/долар продолжува со силен раст, откако успешно го проби нивото на отпор од 1,1720. Овој пробив сигнализира засилен позитивен моментум, поддржан од континуирани позитивни сигнали од индикаторите, и покрај тоа што пазарот се наоѓа во зона на прекупеност.

Тргувањето над EMA50 дополнително ја зацврстува стабилноста на растечкиот тренд и ги зголемува шансите за натамошно зајакнување на еврото во наредниот период, доколку се задржи над тековните нивоа на поддршка.

Инфлацијата во Северна Македонија во март 2025 година бележи месечно намалување од 1,3 проценти, покажуваат најновите податоци на Државниот завод за статистика.

Според објавеното соопштение, намалувањето на трошоците на животот е резултат пред сè на поевтинувањето на храната и енергенсите, како и на транспортните услуги, кои имаат значајно учество во вкупната потрошувачка на домаќинствата.

Најголемо намалување е регистрирано во групата храна и безалкохолни пијалаци, каде цените се пониски за 3,0 проценти во однос на февруари. Оваа категорија има и најголемо учество во индексот на трошоците на животот, што значително влијае врз вкупното движење на инфлацијата.

Значителен пад е забележан и кај транспортот, каде цените се намалени за 1,8 проценти. Дополнително, намалување има кај мебелот, покуќнината и редовното одржување на домаќинствата за 0,6 проценти, како и кај алкохолните пијалаци и тутунот за 0,5 проценти. Намалување е евидентирано и кај разновидните стоки и услуги, за 0,3 проценти.

Од друга страна,  во дел од категориите е забележан умерен раст на цените. Трошоците за домување, вода, електрична енергија, гас и други горива, како и цените на облеката и обувките, се зголемиле за 0,4 проценти. Раст е забележан и кај рестораните и хотелите за 0,3 проценти, додека комуникациите и здравствените услуги поскапеле за 0,2 проценти. Цените во сегментот рекреација и култура се зголемиле за 0,1 процент.

Во категоријата образование не се забележани промени, односно цените остануваат на исто ниво како и во претходниот месец.

Податоците покажуваат дека индексот на цените на мало во март 2025 година, во споредба со февруари, изнесува 99,1, што исто така укажува на месечно намалување на ценовното ниво.

На годишна основа, сепак, инфлацијата останува позитивна. Во март 2025 година, во споредба со истиот месец минатата година, индексот на трошоците на животот е зголемен за 2,7 проценти, додека индексот на цените на мало бележи раст од 2,2 проценти.

Подеталните податоци на Државниот завод за статистика покажуваат дека ценовните движења се разликуваат по категории. Така, кај прехранбените производи се забележуваат намалувања кај месото, рибата и морските плодови, како и кај шеќерот и кондиторските производи, додека кај одредени производи како овошјето има раст на цените.

Во секторот домување, умерениот раст на цените е поврзан со зголемувањето на трошоците за одржување и услуги поврзани со живеалиштето, како и со снабдувањето со вода и други комунални услуги.

Кај транспортот, намалувањето на цените е најмногу резултат на поевтинувањето на горивата и услугите во транспортниот сектор, што директно влијае врз вкупниот индекс.

И покрај месечниот пад, податоците укажуваат дека инфлацијата и понатаму се движи во позитивна зона на годишно ниво, што значи дека цените сè уште се повисоки во споредба со истиот период лани, но со забавено темпо на раст.