Македонската ИКТ индустрија се наметнува како една од најдинамичните и најбрзорастечки извозни гранки во земјата. Според податоците на Народната банка, извозот на информациски, компјутерски и телекомуникациски услуги во 2025 година достигнал 676 милиони евра, што претставува раст од 7 проценти во споредба со 2024 година.

Овој сектор е меѓу ретките во македонската економија што континуирано бележи раст и остварува позитивен трговски биланс. Во текот на 2025 година увозот на ИКТ услуги изнесувал 197 милиони евра, што значи дека нето ефектот за економијата е суфицит од околу 438 милиони евра.

Најголемиот дел од приходите доаѓа од компјутерските услуги, чиј извоз достигнал 599,6 милиони евра. За споредба, извозот на храна од Македонија во 2025 година изнесувал 564 милиони евра, додека извозот на железо и челик достигнал 496 милиони евра, што дополнително ја нагласува важноста на ИКТ секторот во структурата на македонскиот извоз.

Растот на оваа индустрија е особено видлив ако се погледне подолг временски период. Во 2016 година извозот на ИКТ услуги изнесувал околу 150 милиони евра, што значи дека за седум години е зголемен за повеќе од четири и пол пати, односно за околу 351 процент.

Континуираниот раст покажува дека македонските компании се сè поконкурентни на глобалниот пазар и дека ИКТ индустријата има потенцијал да стане еден од стратешките столбови на економијата, со дополнителни можности за развој, диверзификација и нови работни места.

Според податоците на Стопанската комора за ИКТ секторот МАСИТ, во 2024 година во оваа индустрија работеле 2.921 компанија со речиси 24 илјади вработени. Во изминатите пет години секторот бележи стабилен и конзистентен раст по повеќе економски индикатори, што укажува на постепено созревање на индустријата и нејзино зајакнување и на домашниот и на меѓународниот пазар.

Од МАСИТ оценуваат дека ИКТ индустријата покажува висока отпорност на надворешни економски влијанија и силна способност за прилагодување на глобалните технолошки трендови, со што се позиционира како еден од најзначајните двигатели на македонската економија.

Ескалацијата на конфликтот со Иран може да предизвика нов бран поскапувања на храната на глобално ниво, предупредуваат економските аналитичари. Причината не е само растот на цената на енергенсите, туку и ризикот од нарушување на испораките на ѓубрива преку Ормускиот теснец, една од најважните трговски рути во светот.

Додека вниманието на финансиските пазари главно е насочено кон нафтата, експертите посочуваат дека евентуалниот недостиг од ѓубрива може да има долгорочни последици врз земјоделството и цените на храната. Намалената достапност на овие производи ги зголемува трошоците за производство во земјоделството, што на крајот се пренесува и на потрошувачите.

Според економските проценки, ваквото нарушување на синџирите на снабдување може дополнително да ја зголеми инфлацијата на храната. Аналитичарите проценуваат дека само овој фактор би можел да ја зголеми инфлацијата на храната во САД за околу два процентни поени, со дополнителен ефект врз вкупната инфлација.

Ова се случува во период кога многу домаќинства веќе се соочуваат со високи трошоци за храна, енергија и домување.

Клучниот проблем е што Ормускиот теснец претставува критична рута за глобалната трговија со ѓубрива преку него поминува повеќе од една третина од светскиот извоз на овие производи. По почетокот на војната кон крајот на минатиот месец, комерцијалниот бродски сообраќај во регионот е сериозно нарушен, што ги прекина испораките токму во период кога земјоделците во северната хемисфера се подготвуваат за пролетната сеидба.

Времето е особено чувствително, бидејќи ѓубривата се користат на почетокот на земјоделскиот циклус и директно влијаат врз приносите на културите.

Пазарот веќе реагира на новонастанатата ситуација. Податоците од индустријата покажуваат дека цените на ѓубривата се зголемиле за околу 30 проценти само една недела по почетокот на конфликтот.

Особено значајни се азотните ѓубрива, кои се широко користени за подобрување на приносите во земјоделството и се меѓу најтргуваните производи што се транспортираат низ овој регион.

Соединетите Американски Држави, на пример, делумно зависат од увоз на ѓубрива, кој учествува со околу една петтина од вкупната потрошувачка. Азотните ѓубрива доаѓаат од различни земји, меѓу кои Канада, Тринидад и Тобаго и Русија.

Ако кризата во регионот продолжи и транспортот преку Ормускиот теснец остане ограничен, економистите предупредуваат дека глобалниот пазар на храна би можел да се соочи со нови притисоци врз цените во текот на следните месеци.

Цената на нафтата продолжува нагло да расте на светските пазари поради ескалацијата на тензиите на Блискиот Исток и зголемените ризици за глобалното снабдување со енергенси.

Фјучерсите на американската сурова нафта WTI во четвртокот се искачија кон 95 долари за барел, бележејќи втор последователен ден на раст. Пазарите реагираат на засилената загриженост поврзана со воениот конфликт со Иран, кој ја засенува координираната одлука на големите светски економии за ослободување на стратешки нафтени резерви.

Во меѓувреме, ситуацијата дополнително се усложни откако Ирак ги прекина операциите на своите нафтени терминали, по нападите врз два нафтени танкери во ирачките води. Овој инцидент уште повеќе ги нагласи ризиците за снабдувањето со нафта во регионот на Блискиот Исток.

Според последните информации, Иран преку посредници порача дека САД мора да гарантираат дека ниту Вашингтон ниту Израел во иднина нема да ја нападнат земјата доколку се разгледува можност за прекин на огнот. Таквото барање, според проценките на дипломатските извори, е малку веројатно да биде прифатено од американската страна.

Во исто време, клучниот поморски премин за глобалната трговија со нафта – Ормускиот теснец – останува практично затворен, откако неколку комерцијални бродови наводно биле погодени во близина на иранскиот брег. Поради безбедносните ризици, големите производители од Блискиот Исток значително го намалија производството, што дополнително го стеснува глобалното снабдување.

Во обид да се стабилизира пазарот, Меѓународната агенција за енергија (IEA) одобри најголемо досега ослободување на итни нафтени резерви. Земјите членки треба да пуштат на пазарот околу 400 милиони барели нафта.

И покрај оваа мерка, аналитичарите предупредуваат дека неизвесноста околу безбедноста на енергетските коридори на Блискиот Исток и понатаму ќе врши силен притисок врз цените на нафтата.