Претседателот на Хрватска, Зоран Милановиќ, предизвика бројни реакции со својот говор на отворањето на конференцијата Money Motion, најголемиот fintech настан во Централна и Источна Европа, кој се одржа на Загрепскиот велесаем. Иако конференцијата е посветена на дигиталните финансии и иднината на плаќањата, Милановиќ силно се заложи за зачувување на готовината и правото на граѓаните сами да изберат како ќе плаќаат.

Неговиот настап, во кој во народски стил ја повтори пораката „куме, кеш, кеш“, претставуваше неочекуван контрапункт на програмата на конференцијата, каде доминираа експерти од fintech индустријата и поддржувачи на дигитализацијата на финансиските текови. Говорот веднаш предизвика различни реакции, од поддршка за неговата директност, до изненадување што на технолошка конференција се брани традиционалното плаќање со готовина.

Милановиќ нагласи дека правото на користење готовина е прашање на лична слобода. Според него, денешниот финансиски систем овозможува невидено ниво на надзор над трансакциите на граѓаните. Тој предупреди дека вмешувањето на државата, регулаторите и финансиските институции во финансиските текови се претвора во „24-часовна контрола над животите и трансакциите на луѓето“.

Според претседателот, овластувањата на државата и регулаторите во финансискиот систем веќе ја достигнале границата што може да се толерира во едно демократско општество и затоа треба да бидат ограничени. Во тој контекст, fintech технологиите можат да послужат како алтернатива на монополот на државата и регулаторите врз парите, односно како средство за демократизација на финансиските текови.

Сепак, прашањето што се отвора е дали дигиталните плаќања навистина можат да понудат приватност. Најголемиот дел од дигиталните трансакции се вршат преку картички, банкарски апликации и платежни платформи, кои овозможуваат увид во трансакциите од страна на регулаторите. Дури и популарните fintech апликации како „Revolut“ и „N26“ не се анонимни и функционираат во тесна врска со регулаторните институции.

Одредено ниво на приватност нудат криптовалутите, особено кај псевдонимните трансакции, но и тие не се целосно анонимни. Трансакциите со Bitcoin и Ethereum се јавно видливи и можат да се поврзат со идентитет ако адресата се поврзе со лични податоци. Од друга страна, таканаречените приватни криптовалути, како Monero, Zcash или Dash, овозможуваат ниво на приватност слично на готовината.

И покрај тоа, криптовалутите сè уште не се широко распространети. Според проценките на Statista, оваа година во Хрватска околу 345 илјади луѓе користат криптовалути, што претставува приближно девет проценти од населението. Поради тоа, готовината и натаму останува најголемиот „океан на приватност“ кога станува збор за плаќањата.

На конференцијата настапи и познатиот британски економист Ричард А. Вернер, кој исто така ја критикуваше централизацијата на финансискиот систем. Тој предупреди дека сегашниот систем ги уништува малите компании и средната класа бидејќи централизираните институции го контролираат кредитот и капиталот, наместо да ги насочуваат кон локалната економија.

Вернер предложи децентрализација преку отворање поголем број локални банки. Според него, на Хрватска ѝ се потребни меѓу 50 и 100 локални банки, а технологијата и софтверот за тоа веќе постојат. Тој смета дека политиките на централните банки водат кон депопулација и зависност од увоз на работна сила, наместо кон вистински економски развој.

Иако на прв поглед ваквите ставови може да изгледаат како враќање кон аналогните финансии, пораките од говорите на конференцијата всушност отвораат поширока дебата за тоа како треба да се структурира финансискиот систем. Прашањето за приватноста во плаќањата, кое долго време беше дел од традиционалното банкарство, денес се прелева и во дигиталниот свет.

Се нагласува дека заштитата на приватноста не значи прикривање незаконски активности, туку зачувување на личната автономија и правото на избор. Финансиските трансакции откриваат многу за навиките, интересите и начинот на живот на луѓето, информации кои можат да бидат злоупотребени или искористени за профилирање и контрола.

Пораката од овогодишниот Money Motion е дека иднината на финансиите не се сведува само на технологија. Таа мора да обезбеди рамнотежа меѓу дигиталниот напредок и зачувувањето на слободата на поединецот, овозможувајќи економски развој и просперитет што ќе им служи на луѓето.

Извор: Netokracija