Бизнис
Милановиќ на fintech конференција: Готовината е прашање на лична слобода и заштита на приватноста
Претседателот на Хрватска, Зоран Милановиќ, предизвика бројни реакции со својот говор на отворањето на конференцијата Money Motion, најголемиот fintech настан во Централна и Источна Европа, кој се одржа на Загрепскиот велесаем. Иако конференцијата е посветена на дигиталните финансии и иднината на плаќањата, Милановиќ силно се заложи за зачувување на готовината и правото на граѓаните сами да изберат како ќе плаќаат.
Неговиот настап, во кој во народски стил ја повтори пораката „куме, кеш, кеш“, претставуваше неочекуван контрапункт на програмата на конференцијата, каде доминираа експерти од fintech индустријата и поддржувачи на дигитализацијата на финансиските текови. Говорот веднаш предизвика различни реакции, од поддршка за неговата директност, до изненадување што на технолошка конференција се брани традиционалното плаќање со готовина.
Милановиќ нагласи дека правото на користење готовина е прашање на лична слобода. Според него, денешниот финансиски систем овозможува невидено ниво на надзор над трансакциите на граѓаните. Тој предупреди дека вмешувањето на државата, регулаторите и финансиските институции во финансиските текови се претвора во „24-часовна контрола над животите и трансакциите на луѓето“.
Според претседателот, овластувањата на државата и регулаторите во финансискиот систем веќе ја достигнале границата што може да се толерира во едно демократско општество и затоа треба да бидат ограничени. Во тој контекст, fintech технологиите можат да послужат како алтернатива на монополот на државата и регулаторите врз парите, односно како средство за демократизација на финансиските текови.
Сепак, прашањето што се отвора е дали дигиталните плаќања навистина можат да понудат приватност. Најголемиот дел од дигиталните трансакции се вршат преку картички, банкарски апликации и платежни платформи, кои овозможуваат увид во трансакциите од страна на регулаторите. Дури и популарните fintech апликации како „Revolut“ и „N26“ не се анонимни и функционираат во тесна врска со регулаторните институции.
Одредено ниво на приватност нудат криптовалутите, особено кај псевдонимните трансакции, но и тие не се целосно анонимни. Трансакциите со Bitcoin и Ethereum се јавно видливи и можат да се поврзат со идентитет ако адресата се поврзе со лични податоци. Од друга страна, таканаречените приватни криптовалути, како Monero, Zcash или Dash, овозможуваат ниво на приватност слично на готовината.
И покрај тоа, криптовалутите сè уште не се широко распространети. Според проценките на Statista, оваа година во Хрватска околу 345 илјади луѓе користат криптовалути, што претставува приближно девет проценти од населението. Поради тоа, готовината и натаму останува најголемиот „океан на приватност“ кога станува збор за плаќањата.
На конференцијата настапи и познатиот британски економист Ричард А. Вернер, кој исто така ја критикуваше централизацијата на финансискиот систем. Тој предупреди дека сегашниот систем ги уништува малите компании и средната класа бидејќи централизираните институции го контролираат кредитот и капиталот, наместо да ги насочуваат кон локалната економија.
Вернер предложи децентрализација преку отворање поголем број локални банки. Според него, на Хрватска ѝ се потребни меѓу 50 и 100 локални банки, а технологијата и софтверот за тоа веќе постојат. Тој смета дека политиките на централните банки водат кон депопулација и зависност од увоз на работна сила, наместо кон вистински економски развој.
Иако на прв поглед ваквите ставови може да изгледаат како враќање кон аналогните финансии, пораките од говорите на конференцијата всушност отвораат поширока дебата за тоа како треба да се структурира финансискиот систем. Прашањето за приватноста во плаќањата, кое долго време беше дел од традиционалното банкарство, денес се прелева и во дигиталниот свет.
Се нагласува дека заштитата на приватноста не значи прикривање незаконски активности, туку зачувување на личната автономија и правото на избор. Финансиските трансакции откриваат многу за навиките, интересите и начинот на живот на луѓето, информации кои можат да бидат злоупотребени или искористени за профилирање и контрола.
Пораката од овогодишниот Money Motion е дека иднината на финансиите не се сведува само на технологија. Таа мора да обезбеди рамнотежа меѓу дигиталниот напредок и зачувувањето на слободата на поединецот, овозможувајќи економски развој и просперитет што ќе им служи на луѓето.
Извор: Netokracija
Бизнис
Промени во врвот на Apple: нов правец по критиките од пазарот
Технолошкиот гигант „Apple“ го назначи Џон Тернус за нов извршен директор, кој ќе го замени Тим Кук по неговото повлекување од функцијата по 15 години на чело на компанијата.
Тернус, кој моментално е шеф на хардверски инженеринг и има повеќе од 25 години искуство во „Apple“, ќе ја преземе функцијата на 1 септември, додека Кук ќе премине на позицијата извршен претседател.
Кук ја водеше компанијата од 2011 година, откако коосновачот Стив Џобс поднесе оставка поради здравствени причини, непосредно пред неговата смрт.
Во текот на летото, Кук ќе остане активен во компанијата со цел да помогне во транзицијата, работејќи заедно со Тернус, по што ќе продолжи да придонесува во одредени сегменти, вклучително и комуникацијата со креаторите на политики ширум светот.
Одлуката за негово повлекување доаѓа по неколкумесечни шпекулации дека „Apple“ активно бара наследник. Кук ја опиша улогата како „најголема привилегија во неговиот живот“, а за време на неговиот мандат компанијата стана една од највредните во светот.
Во својата долгогодишна кариера, Тернус работел на речиси сите клучни производи на „Apple“, вклучувајќи ги генерациите на iPad, бројни модели на iPhone, како и лансирањето на AirPods и Apple Watch. Исто така, го надгледуваше преминот на Mac компјутерите кон сопствени процесори на компанијата.
„Исполнет сум со оптимизам за она што можеме да го постигнеме во годините што доаѓаат“, изјави Тернус.
Промена на курсот или одговор на критиките
Именувањето на лидер со силно искуство во развој на производи и хардвер може да означи нов правец за „Apple“, особено по критиките дека компанијата во последните години не нуди доволно иновации.
Иако под водство на Кук профитот на „Apple“ значително порасна, а глобалната продажба се прошири, производната линија остана релативно стабилна.
Според медиумите, изборот на Тернус укажува на стремеж кон поголема „диференцијација“ на производите, при што новиот лидер ќе треба да избегне постепени и мали промени и да ја намали зависноста од iPhone како главен двигател на растот.
Бизнис
Горивата поевтинуваат од полноќ
Регулаторната комисија за енергетика донесе нова одлука со која од ноќеска на полноќ ќе се намалат цените на нафтените деривати во земјава. Во просек, малопродажните цени се намалуваат за 2,13 проценти во однос на претходната одлука од 14 април.
Според пресметките, цените на бензините и дизелот ќе се намалат за 1,5 денари по литар, додека кај дел од останатите деривати има различни корекции.
Од 21 април 2026 година од 00:01 часот, новите максимални цени ќе бидат:
- ЕУРОСУПЕР БС-95: 80,50 денари за литар
- ЕУРОСУПЕР БС-98: 82,50 денари за литар
- ЕУРОДИЗЕЛ БС (Д-Е V): 94,00 денари за литар
- Екстра лесно масло за домаќинство (ЕЛ-1): 97,00 денари за литар
- Мазут М-1 НС: 46,288 денари за килограм
Покрај намалувањето кај горивата, цената на екстра лесното масло за домаќинство бележи благо зголемување од 0,5 денари по литар, додека мазутот поевтинува за 2,939 денари по килограм.
Во новата одлука се вклучени повластената стапка на ДДВ од 10 проценти (со исклучок на мазутот и дизелските фракции), како и намалените акцизи – 4 денари за дизел и 2 денари за бензин.
Падот на цените следува по намалувањето на референтните вредности на светските пазари, особено кај дизелот, како и поради движењата на курсот на денарот во однос на доларот.
Бизнис
ЕУ размислува за делење авионско гориво меѓу членките поради криза во снабдувањето
Европската комисија се подготвува да побара делење на авионското гориво во рамки на Европската унија поради последиците од конфликтот на Блискиот Исток.
Еврокомесарот за енергетика, Дан Јоргенсен, изјави дека Брисел ќе продолжи да ја следи состојбата со залихите на гориво и рафинериските капацитети, ќе ја координира испораката и, доколку е потребно, ќе изврши прераспределба на горивото меѓу земјите членки – слично на механизмите користени за време на пандемијата при распределбата на вакцини.
„Се движиме од криза на високи цени кон криза на снабдување. Тоа најпрво ќе се почувствува кај авионското гориво и се приближуваме до тоа многу брзо“, изјави Јоргенсен за Financial Times.
Според него, мерките може да вклучат поделба, односно прераспределба на авионското гориво меѓу членките на ЕУ.
Првиот човек на Меѓународната агенција за енергија, Фатих Бирол, минатата недела изјави дека ЕУ располага со резерви на авионско гориво за околу шест недели. Причината е што значителен дел од керозинот се набавува токму од Блискиот Исток.
Авиокомпаниите Луфтханза и КЛМ веќе најавија намалување на бројот на летови како одговор на кризата во снабдувањето.
„Мора да бидеме искрени – ситуацијата може да стане сериозна. Доколку конфликтот продолжи, постои реална опасност од поскапи авиобилети и откажани летови во текот на летото“, оцени Јоргенсен.
Планот за прераспределба на горивото може да биде политички чувствителен и да потсети на предизвиците од периодот на пандемијата, но Јоргенсен изрази уверување дека земјите членки ќе покажат солидарност.
„Станува збор за криза што мора да ја решаваме заеднички. Целта е ниту една земја, регион или аеродром да не биде непропорционално погоден“, нагласи тој.
Во рамки на мерките, Брисел планира да воспостави и систем за следење на снабдувањето со гориво, со цел подобар увид во производството и трговските текови, како и да ги процени постојните рафинериски капацитети за нивно поефикасно искористување.
Дополнително, се разгледува и можноста за ослободување на стратешките резерви, како и воведување обврска за чување на авионско гориво како дел од тие резерви.
-
Интервјуапред 2 месециПензиски парадокс: Од минималец до доброволен фонд – новиот модел на младите вработени
-
Банкипред 2 месециКомерцијална банка: Започна исплатата на пензиите за февруари 2026 година
-
Банкипред 2 месециНЛБ Банка со информација за исплатата на паричната помош од социјална, детска и цивилна заштита за февруари 2026 година
-
Банкипред 2 месециЗошто е сменет директорот на Развојната банка и кој е неговиот наследник!?
-
Продуктипред 1 месецДо 120.000 денари финансиска поддршка од Easy Finance – брзо и со транспарентни услови
-
Банкипред 2 месециХалкбанк известува: Пензиите за февруари се достапни на пензионерите
-
Кариерапред 2 месециОглас за вработување во НЛБ Банка АД Скопје
-
Интервјуапред 2 месециFinSight | Павле Гацов | Готовината и сивата економија „јадат“ 500 милиони евра годишно


