Инфлацијата во Северна Македонија се очекува да достигне просечно ниво од 3,6 проценти во 2026 година, пред да се намали на околу 3 проценти во 2027 година, покажуваат резултатите од анкетата на Народна банка спроведена во март меѓу економските аналитичари.

Според проценките, инфлаторните притисоци во земјата постепено ќе се стабилизираат во наредниот период, што укажува на умерено смирување на ценовните движења по периодот на повисока инфлација.

Анкетата ги одразува очекувањата на економските експерти за движењето на цените во следните две години, при што се предвидува дека инфлацијата ќе остане во контролирани рамки, блиску до среднорочните цели на монетарната политика.

Овие прогнози доаѓаат во услови на глобална економска неизвесност, поврзана со движењата на цените на енергенсите и геополитичките тензии, кои и понатаму претставуваат клучни фактори што влијаат врз инфлацијата.

Очекувањата за постепено намалување на инфлацијата во 2027 година укажуваат дека стабилизацијата на цените би можела да продолжи, доколку не дојде до нови надворешни шокови.

Светската економија се соочува со сериозни ризици од нова криза, поттикната од растот на цените на нафтата и гасот, геополитичките тензии и неизвесноста околу глобалните конфликти. Економистите сè почесто предупредуваат на сценарио на стагфлација, комбинација од забавен економски раст и зголемена инфлација, што претставува едно од најнеповолните економски состојби.

Директорката на Меѓународниот монетарен фонд, Кристалина Георгиева, неодамна упати предупредување дека светот треба да се подготви за сериозни економски потреси. Според неа, војните и енергетските шокови имаат потенцијал да ја продлабочат кризата и да ја турнат глобалната економија кон нестабилност.

Дополнителна загриженост предизвика и економистот Ричард Букстејбер, кој смета дека претстојната криза може да биде далеку посериозна од онаа во 2008 година. Тој предупредува дека евентуален конфликт во Иран би можел да предизвика драматичен раст на цените на енергенсите, храната и транспортот, што директно ќе се одрази врз животниот стандард.

Слични ставови има и Кенет Рогоф, кој оценува дека инвеститорите не ги земаат доволно сериозно долгорочните последици од кризата на Блискиот Исток. Според него, тоа може да доведе до глобален стагфлациски шок и продлабочување на економските проблеми.

ММФ веќе ја намали прогнозата за глобалниот економски раст на 3,1 отсто, со можност за дополнително забавување доколку цените на енергенсите продолжат да растат. Во негативно сценарио, растот би можел да падне на 2,5 отсто, додека инфлацијата би се искачила над 5 отсто.

Главниот двигател на овие ризици е токму растот на цените на нафтата и гасот. Тие имаат директно влијание врз трошоците за транспорт, електрична енергија и греење, но и индиректно ја зголемуваат цената на производството во индустријата, земјоделството и услугите. Овој ефект на крајот се прелева врз крајните потрошувачи преку повисоки цени.

Покрај тоа, повисоките цени на енергенсите ја намалуваат куповната моќ на граѓаните и профитабилноста на компаниите, што доведува до пад на потрошувачката и инвестициите. Особено ранливи се земјите кои се нето увозници на енергија, бидејќи дел од нивниот доход се одлева кон извозниците на енергенси.

Искуството од енергетската криза во 2022 година во Европската унија покажува дека ваквите шокови можат да предизвикаат сериозни последици – раст на инфлацијата, пад на индустриското производство и зголемување на трговските дефицити. Во некои индустрии, производствените цени пораснале и до 40 проценти, додека милиони домаќинства се соочиле со енергетска сиромаштија.

Аналитичарите предупредуваат дека доколку сегашната криза продолжи, светот би можел повторно да се соочи со сличен, па дури и подлабок стагфлациски удар, со долгорочни последици врз економскиот раст и животниот стандард.

И покрај намалениот обем на трговија во агро-прехранбениот сектор на почетокот од годинава, Европската унија задржува стабилен трговски суфицит, што ја потврдува нејзината силна позиција на глобалните пазари.

Во јануари, суфицитот изнесувал 3,1 милијарда евра, што е зголемување од четири проценти во споредба со истиот месец лани, главно поради пониските цени на какаото.

Во истиот месец, ЕУ извезла агро-прехранбени производи во вредност од 17,5 милијарди евра, што претставува пад од девет проценти на месечно ниво и осум проценти на годишно ниво. Истовремено, увозот изнесувал 14,4 милијарди евра, со месечно намалување од седум проценти и годишен пад од 11 проценти.

Најголем пад кај увозот е забележан кај категоријата кафе, чај, какао и зачини, за 654 милиони евра или 19 проценти на годишно ниво.

Што се однесува до извозот, Обединетото Кралство останува најголем трговски партнер на ЕУ, иако извозот таму е намален за седум проценти и изнесува 4,13 милијарди евра. Во текот на целата 2025 година, извозот на агро-прехранбени производи во оваа земја достигнал 55,6 милијарди евра.

Втор најголем извозен пазар се Соединетите Американски Држави, каде извозот во јануари бележи значителен пад од 25 проценти, односно 623 милиони евра помалку, со вкупна вредност од 1,85 милијарди евра. Швајцарија е трет најголем партнер, со благ пад на извозот од два проценти.

Во повеќето прехранбени категории е забележан пад на извозот, а најголем е кај кафе, чај, какао и зачини, со намалување од 210 милиони евра. Пад е регистриран и кај маслинките и маслиновото масло (145 милиони евра), како и кај виното и винските производи (127 милиони евра). Единствен раст е забележан кај житарките, за 45 милиони евра или шест проценти.

Бразил останува најголем извор на увоз на агро-прехранбени производи во ЕУ, со вредност од 1,36 милијарди евра во јануари, што претставува годишен раст од 14 проценти, поттикнат од зголемениот увоз на кафе и говедско месо.

Покрај Бразил, над една милијарда евра вредност на увоз во ЕУ има и од Обединетото Кралство и САД, но во двата случаи е забележан пад на годишно ниво – за 13, односно 14 проценти.

Најголем пад на увозот е регистриран од Брегот на Слоновата Коска, од каде ЕУ увезла производи за 416 милиони евра помалку, односно 41 процент. Значително намален е и извозот на храна од Украина кон ЕУ, за 286 милиони евра.

По категории, најголем пад на увозот има кај кафе, чај, какао и зачини, но тоа главно се должи на падот на цените на какаото, додека кај кафето е забележан раст од 133 милиони евра.

Од друга страна, увозот на говедско и телешко месо е зголемен за 76 милиони евра или 28 проценти, при што најголем придонес имаат Бразил и Уругвај. Раст е забележан и кај маргаринот и другите масла и масти, за 37 милиони евра.