Македонската економија го задржува позитивниот тренд, при што бруто-домашниот производ (БДП) во четвртиот квартал од 2025 година порасна за 3,5 проценти, покажуваат најновите податоци на Државниот завод за статистика.

Министерката за финансии Гордана Димитриеска-Кочоска на прес-конференција оцени дека станува збор за континуитет на стабилни економски движења, со оглед дека ова е шести квартал по ред со солидно темпо на раст. Таа посочи дека остварениот резултат се надоврзува на растот од 4,3 проценти во истиот квартал претходната година.

Според споредбените податоци, Македонија повторно се позиционира меѓу земјите со највисок раст во регионот и пошироко во Европа. Во четвртиот квартал повисока стапка на раст е регистрирана само во Малта, Кипар и Полска. Во регионот, Србија забележала раст од 2,2 проценти, Хрватска 3,6 проценти, Бугарија 3 проценти, а Словенија 2 проценти.

Кумулативно, реалниот економски раст во 2025 година изнесува 3,5 проценти, што е во рамки на проекциите на Министерството за финансии. Буџетскиот дефицит е задржан на ниво од 4 проценти од БДП, додека јавниот долг е намален и изнесува 59,3 проценти од БДП.

Анализата на секторските движења покажува дека растот е на широка основа. Највисока динамика бележи градежништвото со раст од 14,6 проценти, при што нискоградбата има реален раст од 12,5 проценти. Стручните и научните дејности бележат раст од 8,1 процент, трговијата и транспортот 4,4 проценти, а преработувачката индустрија 3,6 проценти. Единствено земјоделството регистрира благо намалување од 0,4 проценти.

Особено се издвојува растот на извозот на стоки и услуги од 9,7 проценти, што укажува на зајакнување на извозната активност. Приватната потрошувачка останува стабилна со реален раст од 2 проценти, поддржана од растот на платите. Бруто-инвестициите бележат намалување од 3 проценти, што се толкува во контекст на високата споредбена основа од претходната година, кога во последниот квартал беше остварен раст од 23,7 проценти.

Од Министерството за финансии порачуваат дека и покрај неизвесностите на меѓународната сцена, економските политики ќе продолжат да се креираат со цел поддршка на стопанството и одржување на стабилноста, со фокус на одржлив раст и фискална дисциплина.

Во текот на 2025 година преку извршителите во земјава присилно се наплатени 137.368.058 евра, што претставува реализација од 43,63 проценти од вкупно примените барања за извршување. Во споредба со 2024 година, наплатената сума е пониска за околу 23,3 милиони евра, но кај граѓаните е забележан пораст на наплатените долгови.

Податоците од годишниот извештај на Комората на извршители покажуваат дека компаниите и понатаму се најголеми должници, но и најголеми доверители во извршната постапка. Од правни лица лани биле наплатени 63,4 милиони евра, од граѓани 50,8 милиони евра, а од државата 24,8 милиони евра.

Истовремено, компаниите како доверители преку извршителите наплатиле над 105 милиони евра. Граѓаните како доверители инкасирале нешто повеќе од 31,1 милион евра, додека државата во таа улога наплатила околу 2,4 милиони евра.

Особено се издвојува фактот што во 2025 година е забележан историски највисок износ на присилна наплата од граѓаните, за првпат над 50 милиони евра. Во однос на 2024 година, ова претставува зголемување од речиси четири милиони евра. Кај компаниите и државата, пак, на годишно ниво има намалување на наплатените средства.

Од формирањето на извршителската служба до крајот на 2025 година, вкупно се наплатени 2.220.801.014 евра. Највисоки износи во изминатите години се евидентирани во 2017 година (над 166 милиони евра), во 2024 година (над 160,6 милиони евра) и во 2023 година (над 159,7 милиони евра).

По региони, најголема сума во 2025 година е наплатена на подрачјето на Скопје – близу 70 милиони евра. Следуваат подрачјата на Основен суд Битола и Основен суд Ресен со околу 10,7 милиони евра, како и судовите во Велес, Гевгелија, Кавадарци и Неготино со 9,7 милиони евра. Во Гостивар и Кичево се наплатени над 8,3 милиони евра, додека на подрачјето на Основен суд Тетово, 6,1 милион евра.

Во текот на 2025 година биле поднесени 160.971 барање за присилна наплата од страна на компании, од кои 10.257 барања потекнуваат од банките, а 45.219 од комуналните претпријатија.

Темата за извршителите повторно се актуелизира со најавените законски измени што треба да донесат дигитализација и поголема ефикасност на постапките. Дел од синдикатите веќе реагираа дека паралелно со модернизацијата е неопходно да се разгледа и намалување на трошоците што ги сносат должниците.

Ормутскиот теснец претставува еден од најзначајните поморски нафтени коридори во светот и има исклучително геостратешко значење. Светската економија во голема мера зависи од протокот на нафта низ овој морски премин, бидејќи тука поминува приближно една петтина од глобалната потрошувачка на нафта, како и значителни количини течен природен гас.

Теснецот се наоѓа меѓу Оман и Иран и овој тесен морски коридор го поврзува Персискиот Залив на север со Оманскиот Залив на југ, Арапското Море и Индискиот Океан. На најтесниот дел е широк само 33 километри, додека самата пловна рута за бродови изнесува околу 3 километри.

На северната страна на теснецот се наоѓа Иран, додека на југ се Оман и Обединетите Арапски Емирати. Контролата врз оваа рута има директно влијание врз глобалното снабдување со енергенси, цените на нафтата и гасот и финансиската стабилност на пазарите.

Според податоците на аналитичката компанија „Вортекса“, од почетокот на 2022 година до минатиот месец, низ теснецот дневно поминувале меѓу 17,8 и 20,8 милиони барели сурова нафта, кондензат и нафтени деривати.

Последните тензии во регионот предизвикаа сериозна загриженост меѓу бродските компании, осигурителите и инвеститорите. Дел од танкерите веќе го избегнуваат коридорот по заканите за можност од затворање на теснецот. Иран претходно предупреди дека би можел да го блокира преминот доколку биде нападнат, а најновите изјави од Техеран најавуваат решителен одговор на воените дејствија во регионот.

Земјите-членки на ОПЕК – Саудиска Арабија, Иран, Обединетите Арапски Емирати, Кувајт и Ирак, најголемиот дел од својата сурова нафта ја извезуваат токму преку овој правец, претежно кон азиските пазари. За безбедноста на поморската трговија во овој регион е задолжена Петтата флота на американската морнарица, со седиште во Бахреин.

Што ќе се случи доколку Иран го затвори теснецот?

Иако формално теснецот останува отворен, секоја потенцијална блокада би имала сериозни последици – брзо и значајно зголемување на цените на нафтата, раст на транспортните трошоци, инфлаторни притисоци и дополнителна нестабилност на глобалните пазари.

Но, таквиот потег би бил и сериозен чин на економска самодеструкција за Иран. Иранската нафта, исто така, излегува на светските пазари преку истиот премин. Затворањето на теснецот би можело да предизвика интервенција од страна на арапските земји од Персискиот Залив, кои веќе остро реагираа на израелските напади и би можеле да преземат мерки за заштита на сопствените интереси.

Особено погодена би била Кина, втората најголема светска економија која купува речиси 90 проценти од иранскиот извоз на нафта и покрај меѓународните санкции.

Погодена ќе биде и Европа, бидејќи и во Европа огромни количини на нафта и природен гас стигнуваат преку оваа рута, а тоа ќе значи и нов инфлаторен притисок и дополнителна стагнација на и онака кревката економија во Еврозоната.

Токму затоа Ормутскиот теснец не е само регионално безбедносно прашање, туку фактор од глобално економско значење.

Фото: bloompakistan.com