Глобалните трошоци за транспорт на нафта и гас значително се зголемија по ескалацијата на конфликтот меѓу САД, Израел и Иран и заканите од Техеран за затворање на Ормутскиот теснец – клучна рута низ која поминува околу една петтина од светската потрошувачка на нафта и значителен дел од трговијата со течен природен гас.

Според податоците од индустријата, превозот низ теснецот, кој се наоѓа меѓу Иран и Оман, е сериозно нарушен по нападите врз танкерите во регионот. Неизвесноста околу можен подолготраен прекин доведе до висок скок на цените на нафтата и европскиот природен гас, при што фјучерсите на суровата нафта Брент пораснаа за речиси 10% оваа недела.

Истовремено, референтната цена за превоз на многу големи носачи на сурова нафта (VLCC), кои транспортираат околу 2 милиони барели од Блискиот Исток до Азија, достигна рекордно ниво. Според индустриските податоци, дневната тарифа се искачи на над 420.000 долари, што претставува двојно зголемување во однос на претходните денови.

Иранските власти тврдат дека Ормутскиот теснец е затворен и најавуваат напади врз бродови кои ќе се обидат да поминат, додека американските воени извори соопштуваат дека теснецот формално се уште останува отворен. Контрадикторните информации дополнително ја зголемуваат неизвесноста на пазарите и стравувањата од нов шок во глобалното снабдување со енергенси.

Биткоинот се стабилизира околу 66.500 долари, откако за време на викендот американските и израелските напади врз Иран, во кои беше убиен врховниот лидер ајатолахот Али Хамнеи, предизвикаа силни турбуленции на глобалните пазари и ликвидации во вредност од околу 300 милиони долари на пазарот на криптовалути.

Најголемата криптовалута по пазарна капитализација од почетокот на денот порасна за 1,1%, а од најниското ниво за викендот од 63.000 долари бележи раст од над 5%. Пазарот повторно се наоѓа во средината на опсегот на тргување што трае од почетокот на февруари, по нестабилната недела во која биткоинот се движеше меѓу 70.000 долари на горната и 62.500 долари на долната граница.

Ескалацијата на конфликтот, како и стравувањата за можни нарушувања на поморскиот сообраќај низ Ормутскиот Теснец, ги насочи инвеститорите кон традиционалните сигурни засолништа. Златото и среброто достигнаа највисоки нивоа во повеќе од еден месец, додека цената на нафтата скокна за 13% на 82 долари за барел, што е највисоко ниво од јули 2024 година.

Во исто време, терминските договори на американските берзански индекси забележаа пад, индексот „Стандард енд Пурс 500“ за 1,1%, а „Насдак 100“ за 1,5%. Сепак, биткоинот покажа поголема отпорност во споредба со традиционалните пазари, при што најголемиот дел од загубите беа регистрирани во саботата, кога американските берзи не работеа.

Според податоци од трговска компанија, викенд-настаните предизвикале околу 300 милиони долари затворање на долги позиции со загуба, но обемот на принудна продажба бил релативно ограничен, што укажува дека пазарите веќе биле подготвени за зголемена нестабилност.

Вкупната вредност на отворените договори за идно купување и продажба на криптовалути се намалила за 2% на 93,78 милијарди долари, но и понатаму е над неодамнешното најниско ниво од 92,40 милијарди. Во последните 24 часа биле затворени позиции во вредност од над 300 милиони долари, при што најголем дел од нив се однесувале на обложувања за раст.

И покрај тензиите, пазарот не покажува знаци на паника. Показателот за очекувана нестабилност на биткоинот за период од 30 дена останува стабилен околу 58,8%, во рамки на опсегот од минатата недела. Слична состојба се забележува и кај етерот.

На пазарот на други криптовалути, движењата главно го следеа биткоинот. Токенот за позајмување „Морфо“ порасна за 5% во последните 24 часа, продолжувајќи го двонеделниот позитивен тренд. Позитивни движења забележаа и „Јуп“, „Ааве“ и „Лидо“, што укажува дека апетитот за ризик останува релативно силен и покрај глобалното насочување кон посигурни вложувања.

Токенот „Хајперликвид“ во саботата скокна за повеќе од 29%, прекинувајќи го негативниот тренд од февруари, а и покрај понеделничкиот пад, останува над клучното ниво од 30 долари.

Од друга страна, токенот поврзан со семејството на поранешниот американски претседател Доналд Трамп продолжи да слабее, губејќи 2,5% од вредноста од почетокот на денот и повеќе од 44% од средината на јануари.

Индексот што ги следи избраните децентрализирани финансиски токени е единствениот што бележи раст во изминатите 24 часа, додека индексите поврзани со пресметковна моќ и платформи за паметни договори забележаа пад.

Американскиот долар зајакна на почетокот на неделата, при што доларскиот индекс (DXY) се искачи над 98 поени, достигнувајќи највисоко ниво во изминатите пет недели, додека инвеститорите бараат засолниште во безбедни средства поради продлабочувањето на конфликтот на Блискиот Исток.

Индексот DXY порасна на 98,238 поени, што претставува дневен раст од 0,65 проценти. Засилената побарувачка за доларот доаѓа по викенд-ударите на САД и Израел врз Иран, во кои, според извештаите, загинал и врховниот лидер на Иран, ајатолахот Али Хамнеи. Дополнително, Ормускиот теснец беше ефективно затворен, што предизвика сериозни грижи за глобалното снабдување со енергенси.

Техеран возврати со напади врз американски цели во регионот, што дополнително ги зголеми стравувањата од поширок и подолготраен конфликт.

Покрај геополитичките ризици, поддршка за доларот дадоа и најновите економски податоци од САД. Во петокот беше објавено дека производствените цени во јануари пораснале повеќе од очекувањата, што укажува дека компаниите ги пренесуваат трошоците од царините врз потрошувачите. Ова го усложнува патот кон намалување на каматните стапки од страна на Федералните резерви.

И покрај тоа, пазарите и натаму пресметуваат можност за две намалувања на каматните стапки од по 25 базични поени во текот на годинава, поттикнати од шпекулациите дека неодамнешните турбуленции на финансиските пазари би можеле да ја наведат централната банка кон поолабавена монетарна политика.

На девизниот пазар беа забележани и движења кај останатите валутни парови. Еврото ослабе во однос на британската фунта и австралискиот долар, додека доларот доби на вредност во однос на повеќе главни валути. Зголемената неизвесност на глобалната сцена засега го одржува интересот за американската валута како главно безбедно засолниште.