Најголемите светски технолошки компании, како Google, Apple, Microsoft, Amazon и Tesla, сè повеќе ја менуваат природата на глобалната економија, при што според дел од економистите тие создаваат систем што наликува на поранешниот Советски Сојуз, но во модерна, дигитална форма.

Овие компании, познати како „Величествената седумка“, располагаат со огромна пазарна вредност и инвестираат трилиони долари во развој на вештачка интелигенција. Додека дел од јавноста во тоа гледа технолошки напредок, други предупредуваат на сериозни последици, од губење работни места до зголемена зависност од алгоритми.

Според анализите, класичниот капитализам заснован на слободен пазар и конкуренција постепено се трансформира. Наместо отворена конкуренција, доминираат дигитални платформи кои ги контролираат и купувачите и продавачите преку алгоритми.

Економистите посочуваат дека ваквите системи потсетуваат на централно планираната економија на Советскиот Сојуз, особено преку концептот на Госплан, кој некогаш ја регулирал понудата и побарувачката без вистински пазарни механизми.

Денес, велат тие, слична улога играат алгоритмите на компаниите како Amazon, кои врз основа на податоци за корисниците ги насочуваат нивните одлуки за купување и ги поврзуваат со продавачите, при што цените не се резултат на класична пазарна конкуренција, туку на оптимизација за профит.

Авторот на анализата, Јанис Варуфакис, оценува дека станува збор за нов вид „cloud капитал“, кој не произведува традиционални добра, туку создава дигитални екосистеми во кои корисниците и компаниите стануваат зависни од платформите.

Дополнително, се нагласува дека државите сè повеќе се потпираат на овие технолошки гиганти, особено во области како безбедноста, податоците и вештачката интелигенција, што отвора прашања за нивната растечка моќ и влијание врз глобалната политика.

Заклучокот на дел од експертите е дека светот влегува во нов економски модел, „технофеудализам“, во кој наместо слободен пазар доминираат дигитални платформи и алгоритми што ја контролираат економската активност.

Министрите за надворешни работи на земјите од Г7 оваа недела се состануваат во Франција во услови на растечки глобални тензии, обележани со војните во Украина и Иран, економска неизвесност и сè понагласена загриженост за непредвидливата надворешна политика на САД.

Средбата, која трае два дена, се одржува во историската опатија Ваукс-де-Серне, во близина на Париз, а на неа учествуваат претставници на САД, Велика Британија, Франција, Германија, Италија, Јапонија и Канада, како и Европската унија.

Според дипломатски извори, единството во рамки на Г7 е нарушено откако Доналд Трамп повторно ја презеде функцијата претседател на САД во 2025 година. Сојузниците изразуваат загриженост дека честите и ненадејни промени во американската политика, од трговските мерки до конфликтите во Украина и на Блискиот Исток создаваат нестабилност на глобално ниво.

Посебен фокус на состанокот ќе биде ситуацијата во Иран. Се очекува американскиот државен секретар Марко Рубио да ги информира партнерите за текот на воените операции на САД и Израел, како и за можностите за дипломатско решение. Дополнително, ќе се дискутира и за затворањето на Ормускиот теснец од страна на Иран, што сериозно влијае врз глобалното снабдување со нафта.

Во однос на Украина, европските претставници ќе ја нагласат потребата од континуирана поддршка за Киев и ќе предупредат дека евентуален неповолен мировен договор не е прифатлив. Тие повикуваат на засилување на санкциите кон Русија и дополнителна воена и енергетска поддршка за Украина, особено пред претстојната зима.

На состанокот учествуваат и претставници од Бразил, Индија, Јужна Кореја и Саудиска Арабија, чија улога се смета за клучна во решавањето на глобалните безбедносни и енергетски прашања.

Средбата претставува вовед во самитот на лидерите на Г7 што ќе се одржи следната година во Франција, каде што главни теми ќе бидат глобалните економски нерамнотежи и кризата на мултилатерализмот.

Европската економија во 2026 година се очекува да забележи умерен раст, со просечен пораст на бруто домашниот производ (БДП) од околу 2,3%, покажуваат проекциите на Меѓународниот монетарен фонд. Главна причина за ваквото темпо се слабите економски перформанси на најголемите економии во еврозоната, како Германија, Франција и Италија.

Економскиот раст на континентот е ограничен од комбинација на фактори, меѓу кои високата регулација, слабата домашна побарувачка и неизвесната глобална економска средина. Особено погодени се извозно ориентираните економии, предводени од Германија, која и натаму се соочува со сериозни структурни предизвици.

По две години рецесија, германската економија едвај забележа раст во 2025 година, а за 2026 се прогнозира скромно зголемување од само 0,9%. Порастот на цените на енергијата, засилен по војната во Украина, како и зголемениот притисок од американските царини и кинеската конкуренција, дополнително ја отежнуваат состојбата на германската индустрија.

Слична динамика се очекува и кај другите големи европски економии. Франција се предвидува да оствари раст од 0,9%, додека Италија и Австрија ќе бидат на дното со 0,8%. Обединетото Кралство се очекува да забележи умерен раст од 1,3%, додека Русија останува ограничена со стапка од околу 1%.

За разлика од нив, Шпанија се издвојува како една од најдинамичните економии во еврозоната, со очекуван раст од околу 2%, поттикнат од јавни инвестиции и развој на обновливи извори на енергија.

Поголема економска динамика се забележува во источна и јужна Европа. Полска се позиционира како растечка економска сила со проектиран раст од 3,1%, додека Малта се очекува да оствари највисок раст во Европската унија од 3,9%.

Надвор од ЕУ, највисоки стапки на раст се прогнозираат за Грузија (5,3%), Ерменија (4,9%) и Украина (4,5%), и покрај тековните геополитички предизвици.

Во источниот Медитеран, Турција се очекува да оствари раст од 3,7%, иако економијата останува под притисок од висока инфлација.

Според прогнозите на ММФ, Црна Гора во 2026 година ќе оствари раст на БДП од 3,2%, што ја позиционира меѓу побрзо растечките економии во регионот.