Народната банка на Србија (НБС) одлучи да ја задржи референтната каматна стапка на непроменето ниво од 5,75%, продолжувајќи со внимателното водење на монетарната политика во услови на зголемена глобална неизвесност и ризици од раст на инфлацијата. Одлуката е донесена на денешната седница на Извршниот одбор, при што непроменети остануваат и каматните стапки на депозитните и кредитните олеснувања.

Според соопштението на Народната банка на Србија, каматната стапка на депозитните олеснувања останува на 4,5%, додека каматната стапка на кредитните олеснувања се задржува на 7,0%.

При носењето на одлуката, Извршниот одбор ги зел предвид актуелните и очекуваните движења на инфлацијата, како и ризиците од меѓународното окружување, особено оние поврзани со геополитичките тензии и растот на цените на енергенсите.

Растот на цените на нафтата и енергенсите го зголемува инфлацискиот притисок

Од Народната банка на Србија предупредуваат дека продолжувањето на конфликтот на Блискиот Исток и дополнителното заострување на геополитичките тензии би можеле да предизвикаат нови инфлациски притисоци.

Иако првично ескалацијата на конфликтот немала позначително влијание врз глобалната инфлација, од летниот период предизвиците се зголемиле поради повторниот раст на цената на суровата нафта, проследен со поскапување на природниот гас и електричната енергија.

Намалувањето на акцизите на нафтените деривати и користењето на расположливите резерви на енергенси досега придонеле за ублажување на ефектите врз домашниот пазар.

Сепак, централната банка предупредува дека продолжените геополитички тензии би можеле да се прелеат врз трошоците за производство и транспорт, глобалните синџири на снабдување и тековите на капитал, а со тоа дополнително да влијаат врз инфлацијата.

Овие ризици се особено значајни за Србија, како мала и отворена економија која во голема мера зависи од увозот на енергенси.

Инфлацијата се очекува да се движи околу 4%

Годишната стапка на инфлација во Србија во август достигнала 2,2%, што претставува благо забрзување во однос на јулските 1,9%.

Според Народната банка на Србија, растот главно се должи на продолжениот енергетски шок и повисоките светски цени на нафтата.

Централната банка очекува дека од септември инфлацијата ќе се движи околу 4%, делумно како последица на ниската споредбена основа од минатата година, поврзана со примената на уредбата за ограничување на трговските маржи.

Иако августовската среднорочна проекција предвидувала инфлацијата да остане во рамките на целниот опсег во следните две години, ризиците од повисока инфлација сега се зголемени поради продолжувањето на енергетскиот шок и посилниот од очекуваниот раст на светските цени на другите примарни производи.

Српската економија со раст од 3,5% во првата половина од годината

И покрај надворешните ризици, економската активност во Србија продолжува да бележи позитивни резултати.

Во првата половина од 2026 година, економската активност пораснала за 3,5% на годишно ниво, при што најголем позитивен придонес имале услужните дејности, поддржани од растот на приватната потрошувачка.

Позитивни движења се забележани и во преработувачката индустрија, рударството, градежништвото и земјоделството.

Податоците за јули и август укажуваат дека услужниот сектор останал главен двигател на економската активност и во третиот квартал, додека врз индустриското производство негативно влијаеле сушата и намалените водостои.

Народната банка на Србија очекува економскиот раст во 2026 година да изнесува најмалку 3,2%, додека во 2027 година се предвидува забрзување на околу 4,5%.

Главен двигател на растот треба да биде домашната побарувачка, поддржана од зголемената потрошувачка, инвестициите, растот на расположливиот доход и реализацијата на инфраструктурните проекти во рамките на програмата „Скок во иднината – Србија Експо 2027“.

НБС подготвена да реагира доколку инфлациските притисоци се засилат

Народната банка на Србија најавува дека ќе продолжи со внимателна монетарна политика, истовремено одржувајќи ја релативната стабилност на девизниот курс.

Идните одлуки за каматните стапки ќе зависат од новите економски податоци и нивното влијание врз инфлацијата.

Доколку растот на светските цени на енергенсите предизвика посилни секундарни ефекти врз останатите цени, преку зголемување на инфлациските очекувања, централната банка е подготвена да реагира со сите расположливи инструменти.

Следната седница на Извршниот одбор на Народната банка на Србија, на која повторно ќе се одлучува за референтната каматна стапка, е закажана за 12 ноември 2026 година.

Во Европската централна банка (ЕЦБ) се отвора дебата за можно зголемување на задолжителните минимални резерви што комерцијалните банки мора да ги чуваат без каматен надомест. Предлогот, кој има цел да ги намали финансиските загуби на централните банки и да ги заостри условите за финансирање, наиде на противење од Пјер Вунш, член на Управниот совет на ЕЦБ и гувернер на Централната банка на Белгија.

Вунш предупреди дека ваквата мерка би можела да ја наруши довербата во идните операции на централните банки, но и да ја помести границата меѓу монетарната и фискалната политика.

Според информациите на „Ројтерс“, претставниците на ЕЦБ во моментов разгледуваат можност за зголемување на стапката на задолжителните минимални резерви, со што банките би биле обврзани поголем дел од својата ликвидност да го чуваат на сметки кај централната банка, без да добиваат камата за тие средства.

Зошто ЕЦБ размислува за повисоки задолжителни резерви?

Во изминатите години, ЕЦБ создаде огромна ликвидност во европскиот финансиски систем преку програмите за купување обврзници, особено во периодот пред пандемијата, кога каматните стапки беа на нула или под нулата.

Сепак, со зголемувањето на каматните стапки, оваа политика создаде нов финансиски предизвик. Централните банки сега плаќаат значителни каматни износи на комерцијалните банки за средствата што тие ги депонираат кај нив.

Ваквата состојба доведе до раст на финансиските загуби кај дел од националните централни банки во еврозоната, особено кај германската Бундесбанка, која веќе престана да исплаќа дивиденди во државниот буџет. Според проценките, исплатата на дивиденди би можела да изостане сè до следната деценија.

Во европскиот финансиски систем и понатаму има повеќе од 2,1 трилион евра вишок ликвидност, што дополнително ги зголемува каматните расходи на централните банки.

Вунш: Централните банки не треба да преземаат улога на фискалната политика

Говорејќи на конференција во Брисел, Пјер Вунш изрази сериозни резерви во однос на оправданоста на предложената мерка.

Тој посочи дека во ЕЦБ се водат дискусии за зголемување на стапката на задолжителните минимални резерви, при што тие средства и понатаму не би носеле каматен надомест.

Според Вунш, аргументите во прилог на таквата промена не се доволно јасни и убедливи.

Тој предупреди дека доколку основната цел на зголемувањето на резервите е намалување на загубите на централните банки, инструментот би добил карактер на квазифискална мерка.

„Ако целта е да ги ограничиме нашите загуби, стапката на задолжителните минимални резерви би станала квазифискален инструмент“, истакна Вунш, нагласувајќи дека фискалната политика вообичаено не е во надлежност на централните банки.

Можни последици за банките и идните монетарни операции

Покрај непосредното финансиско оптоварување за комерцијалните банки, Вунш предупреди и на потенцијални долгорочни последици.

Според него, доколку банките се соочат со поголем финансиски товар преку зголемување на задолжителните резерви без каматен надомест, нивната подготвеност да учествуваат во идните програми за купување обврзници би можела да се намали.

Тоа би можело да ја отежне примената на идните инструменти на монетарната политика и да ја наруши довербата во нивната ефикасност.

За комерцијалните банки, евентуалното зголемување на задолжителните резерви би значело дека поголем износ од нивните средства нема да носи каматен приход, што потенцијално би можело да влијае врз профитабилноста и управувањето со ликвидноста.

Одлуката на ЕЦБ може да има пошироки последици

Дебатата за задолжителните минимални резерви отвора пошироко прашање за начинот на кој централните банки треба да ги балансираат целите на монетарната политика со сопствените финансиски резултати.

Иако зголемувањето на резервите би можело да придонесе за намалување на каматните расходи на централните банки, ваквата мерка истовремено би создала дополнителен товар за банкарскиот сектор.

Развојот на оваа дебата е значаен и за банкарските пазари во регионот, особено за земјите во кои работат банки што се дел од европски банкарски групации.

Засега станува збор за предлог што се разгледува во рамките на ЕЦБ, а не за конечна одлука. Понатамошните дискусии ќе покажат дали ќе биде постигнат консензус за промена на постојниот режим на задолжителни минимални резерви.

Кредити, камати, картички, штедење и личен буџет – финансиските теми можат да бидат многу поразбирливи кога се поврзани со реалните ситуации со кои младите секојдневно се соочуваат.

Токму на ова се фокусираше првата интерактивна финансиска работилница организирана од Комерцијална банка и Zipp Club во Лабораториум, наменета за средношколци од скопските средни училишта „Никола Карев“ и „Јосип Броз Тито“.

Работилницата им овозможи на младите преку прашања, дискусија и практични примери да се запознаат со основни финансиски концепти, без сложена терминологија и надвор од традиционалниот училишен формат.

Во фокусот беа штедењето, платежните картички, кредитите и каматите, управувањето со личниот буџет и дигиталното банкарство, со примери поврзани со секојдневието на младите.

Целта не беше само запознавање со финансиските поими, туку и разбирање на нивната практична примена – од првата картичка и првата заработка, преку планирањето на личните трошоци и онлајн плаќањата, до идните одлуки поврзани со кредитирањето и управувањето со сопствените финансии.

Првата работилница е дел од серијал интерактивни настани посветени на различни финансиски фази од животот на младите. Во следните активности ќе бидат опфатени теми како првите самостојни финансиски одлуки, првата плата, freelance работата и започнувањето сопствен бизнис.

Со вакви активности, Комерцијална банка, Zipp Club и Лабораториум ставаат акцент на практичната финансиска едукација и на развивањето финансиски навики и знаења кај младите уште пред тие да се соочат со своите први поголеми финансиски одлуки.