Цените на нафтата забележаа значителен пад на почетокот на новата трговска недела, по минатонеделното силно поскапување предизвикано од тензиите на Блискиот Исток. Истовремено, еврото зајакна во однос на американскиот долар, додека инвеститорите внимателно ги следат дипломатските активности и нивното влијание врз глобалните енергетски и финансиски пазари.

Во понеделникот, 26 октомври 2026 година, цената на северноморската нафта Брент се намали за 1,89%, достигнувајќи 114,51 долари за барел, додека американската нафта WTI поевтини за 2,16%, на 101,04 долари за барел, според пазарните информации што ги пренесува Ројтерс.

Намалувањето следува по претходната недела, кога Брент забележа раст од околу 6%, поттикнат од загриженоста за стабилноста на глобалното снабдување со енергенси.

Дипломатските напори на Катар влијаеја врз цените на нафтата

Најновото поевтинување на нафтата следува по информациите за дипломатски напори на Катар за намалување на тензиите меѓу Соединетите Американски Држави и Иран.

Можноста за смирување на конфликтот придонесе за намалување на загриженоста кај инвеститорите во врска со понатамошното нарушување на снабдувањето со сурова нафта.

Претходно, нападите врз нафтената инфраструктура во Саудиска Арабија предизвикаа силна реакција на пазарите и значителен раст на цените.

Посебно внимание и понатаму е насочено кон Ормускиот Теснец, кој претставува една од најважните светски поморски рути за транспорт на нафта.

Евентуалните ограничувања на транспортот низ овој регион можат значително да влијаат врз достапноста на енергенсите и да предизвикаат дополнителни ценовни осцилации.

И покрај најновиот пад, нафтата останува на релативно високи ценовни нивоа, што укажува дека геополитичката неизвесност и понатаму има силно влијание врз енергетските пазари.

Еврото зајакна, американскиот долар под притисок

Промени беа забележани и на меѓународните девизни пазари, каде што европската валута оствари умерен раст.

Еврото зајакна за 0,15% во однос на американскиот долар, достигнувајќи вредност од 1,1218 долари.

Ваквото движење беше проследено со намалување на приносите на американските државни обврзници, што придонесе за слабеење на американската валута.

Девизните пазари остануваат чувствителни на промените во приносите на обврзниците, очекувањата за каматните стапки и геополитичките случувања.

Инвеститорите во наредните денови ќе ги следат новите економски показатели од САД, особено податоците за инфлацијата, довербата на потрошувачите и пазарот на трудот, кои можат дополнително да влијаат врз вредноста на доларот.

Што може да значи поевтинувањето на нафтата за македонската економија?

Движењето на светските цени на нафтата е особено важно за македонската економија, имајќи ја предвид зависноста од увоз на нафтени деривати.

Намалувањето на цената на суровата нафта може да придонесе за ублажување на трошоците за набавка на енергенси, а посредно и на транспортните и производствените трошоци.

Сепак, падот на светската цена на нафтата не значи автоматско и непосредно намалување на малопродажните цени на горивата во Македонија.

Домашните цени зависат од повеќе фактори, меѓу кои меѓународните котации на нафтените деривати, девизниот курс, даночните давачки и методологијата што ја применува Регулаторната комисија за енергетика.

За компаниите од транспортот, логистиката и производството, евентуалното подолгорочно стабилизирање на цените би можело да придонесе за попредвидливи оперативни трошоци.

Од друга страна, продолжувањето на геополитичките тензии може повторно да создаде притисок врз цените на енергенсите.

Главното внимание на нафтените пазари останува насочено кон развојот на ситуацијата на Блискиот Исток. Дали најновото поевтинување ќе прерасне во подолготраен тренд ќе зависи од дипломатските случувања, стабилноста на снабдувањето и реакциите на најголемите светски потрошувачи и производители на нафта.

Даноците се главниот извор на приходи за државите во Европската Унија, сочинувајќи 56,8 отсто од вкупните државни приходи во 2025 година. Сепак, структурата на приходите значително се разликува меѓу европските земји. Додека Данска најмногу се потпира на даноците, Норвешка остварува значителни приходи од имот, пред сè поврзани со експлоатацијата на нафта и природен гас, покажуваат податоците на Евростат.

Според статистичките податоци, нето социјалните придонеси учествувале со 30,8 отсто во вкупните приходи на земјите членки на ЕУ, додека приходите од продажба на стоки и услуги, производство за сопствена употреба и надоместоци за непазарно производство сочинувале дополнителни 7,4 отсто. Приходите од имот учествувале со 1,9 отсто.

Даноците и нето социјалните придонеси заедно обезбедиле дури 87,6 отсто од вкупните приходи на државите во ЕУ.

Слична е состојбата и во еврозоната, каде што даноците сочинувале 55,8 отсто од приходите, а нето социјалните придонеси 32,3 отсто.

Данска со најголем удел на даноците во државните приходи

Особено се издвојува Данска, каде што дури 87,6 отсто од вкупните државни приходи во 2025 година биле обезбедени преку даноци. За разлика од другите европски држави, социјалните придонеси во Данска учествувале со само 1,3 отсто во вкупните приходи.

Овие податоци покажуваат дека европските земји применуваат различни модели за финансирање на јавните расходи. Додека некои држави најголем дел од средствата ги собираат преку даноци, други во поголема мера се потпираат на социјални придонеси или приходи од имот.

Норвешка остварува значителни приходи од нафта и гас

Норвешка се издвојува по високото учество на приходите од имот, кои во 2025 година сочинувале 28 отсто од вкупните државни приходи. Тоа е највисок удел меѓу земјите опфатени со споредбата на Евростат.

Според европската статистичка служба, ваквата структура првенствено е поврзана со приходите од експлоатацијата на нафта и природен гас.

Сепак, и во Норвешка даноците остануваат најголем поединечен извор на државни приходи, со учество од 49,3 отсто.

Државните расходи во ЕУ повисоки од приходите

Податоците на Евростат покажуваат и дека вкупните приходи на државите во Европската Унија во 2025 година изнесувале 46,3 отсто од бруто-домашниот производ (БДП), додека јавните расходи достигнале 49,4 отсто од БДП.

И приходите и расходите се зголемиле за 5,3 отсто во споредба со 2024 година.

Ова значи дека расходите на ниво на ЕУ биле повисоки од приходите за 3,1 процентен поен од БДП, што укажува на продолжен притисок врз јавните финансии.

Податоците покажуваат дека, и покрај различните модели на финансирање, даноците и социјалните придонеси остануваат основата на државните буџети во Европската Унија, додека приходите од природни ресурси имаат значително поголема улога во земји како Норвешка.

Цените на горивата и мазивата за патничкиот транспорт во Европската Унија во септември 2026 година се зголемиле за 31,4 отсто на годишно ниво, покажуваат најновите податоци на Евростат. Ова е трет последователен месец на раст на цените, што дополнително ги зголемува транспортните трошоци и финансискиот притисок врз граѓаните и компаниите низ Европа.

Според податоците на Евростат, поскапувањето на горивата забрзува од месец во месец. Во јули годишниот раст изнесувал 16,9 отсто, во август достигнал 23,8 отсто, додека во септември се искачил на 31,4 отсто. Во дури 26 земји членки на ЕУ, годишниот раст на цените во септември бил повисок отколку во претходните два месеца.

Најголемо поскапување е регистрирано во Бугарија, каде што цените пораснале за 42,2 отсто, по што следуваат Естонија со 40,6 отсто и Литванија со 40,2 отсто.

Во уште 12 земји членки на ЕУ, годишниот раст на цените надминал 30 отсто, при што зголемувањето се движело од 37,5 отсто во Чешка до 30,3 отсто во Португалија.

Од друга страна, најмало поскапување е забележано во Унгарија, каде што цените се зголемиле за 6,9 отсто. Следуваат Ирска со раст од 17,7 отсто и Шведска со 19,9 отсто.

Дизелот и бензинот продолжуваат да поскапуваат

На месечно ниво, во септември цените на дизелот во ЕУ се зголемиле во просек за 5,9 отсто, додека бензинот поскапел за 6,7 отсто во споредба со август.

За споредба, во август дизелот бил поскап за 8,3 отсто во однос на јули, а бензинот за 3,3 отсто.

Цените на дизелот се зголемиле во 26 земји членки на Унијата. Најголем месечен раст е забележан во Шведска, од 12,8 отсто, по што следуваат Латвија со 10,3 отсто и Полска со 9,7 отсто.

Најмало зголемување на цените на дизелот е регистрирано во Шпанија, од 2,4 отсто, Хрватска со 2,5 отсто и Романија со 3 отсто.

Сличен тренд е забележан и кај бензинот, чии цени пораснале во 26 земји членки. Најголемо поскапување има во Шведска, од 13,8 отсто, Полска со 9,7 отсто и Естонија со 9,5 отсто.

Најнизок месечен раст на цените на бензинот е забележан на Кипар, од 3,8 отсто, во Романија од 4,2 отсто и во Словенија од 4,6 отсто.

Растот на цените на горивата создава дополнителен притисок врз европската економија

Континуираното поскапување на горивата претставува дополнителен товар не само за возачите, туку и за транспортниот сектор, индустријата и трговијата низ Европската Унија.

Повисоките трошоци за енергија и транспорт директно влијаат врз работењето на компаниите, а дел од зголемените расходи може да се пренесат и врз крајните потрошувачи преку повисоки цени на производите и услугите.

Во услови на забрзан раст на цените на горивата, економските политики на земјите членки се соочуваат со предизвикот да обезбедат рамнотежа меѓу заштитата на животниот стандард на граѓаните и стабилноста на енергетскиот пазар.