Американскиот долар нагло зајакна по два дена пад, откако новите тензии на Блискиот Исток ја намалија довербата на инвеститорите и ја зголемија побарувачката за сигурни валути.

Растот следуваше по обраќањето на Доналд Трамп, кој најави можни поинтензивни напади врз Иран во наредните две до три недели, без јасен сигнал за брзо завршување на конфликтот или стабилизирање на состојбата.

Иранската страна возврати со предупредување за „поразорни и пошироки напади“, што дополнително ја зголеми неизвесноста на глобалните пазари.

Во такви услови, доларот зајакна за 0,6 отсто во однос на швајцарскиот франк и за 0,5 отсто во однос на јапонскиот јен, приближувајќи се до психолошкото ниво од 160 јени за долар.

Во исто време, еврото ослабе за 0,45 отсто, а британската фунта за 0,63 отсто, бришејќи дел од претходните добивки. Индексот на доларот, кој ја мери вредноста на американската валута во однос на кошница валути, порасна за 0,46 отсто.

Аналитичарите оценуваат дека пазарите моментално се водени речиси исклучиво од очекувањата за текот на конфликтот. Доколку инвеститорите веруваат во брз крај, се свртуваат кон поризични средства, а во спротивно – кон сигурни инвестиции како доларот.

Во меѓувреме, цената на нафтата значително порасна, при што нафтата од типот Brent достигна над 109 долари за барел, поради стравувања од нови нарушувања во снабдувањето.

Пазарите сега го очекуваат и извештајот за вработеноста во САД, кој треба да даде дополнителни сигнали за состојбата на економијата и идните чекори на Федералните резерви.

Европа најдоцна во мај би можела да се соочи со сериозен недостиг на дизел и авионско гориво, предупреди извршниот директор на Меѓународната агенција за енергија (IEA), Фатих Бирол, во услови на продлабочена глобална енергетска криза.

Според неговите оценки, најсилно погодена досега е Азија, но последиците наскоро ќе се почувствуваат и во Европа. Причина за кризата се сериозните нарушувања во снабдувањето со енергенси од Блискиот Исток, предизвикани од ескалацијата на конфликтите во регионот.

Иран, како одговор на американско-израелските напади врз енергетската инфраструктура, изврши напади врз енергетски постројки во земји од Персискиот Залив и презеде контрола над Ормускиот теснец – клучна рута за глобалниот транспорт на нафта. Притоа, транзитот на бродови поврзани со САД, Израел и нивните сојузници е забранет, додека останатите земји мора да го координираат преминот со иранската морнарица.

Бирол предупредува дека актуелната криза е посериозна од нафтените шокови во Нафтената криза од 1973 година и Нафтената криза од 1979 година, како и од гасната криза во 2022 година поврзана со војната во Украина.

Поради ограничувањата во Ормускиот теснец и нападите врз инфраструктурата, испораките на нафта од регионот се намалени за повеќе од 12 милиони барели дневно. За споредба, во кризите од 1973 и 1979 година глобалните загуби изнесувале околу пет милиони барели дневно.

Дополнително, глобалното снабдување со гас во 2022 година било намалено за околу 75 милијарди кубни метри, но сегашниот пад, според Бирол, е уште поголем.

„Април ќе биде многу полош од март. Во март нафтата и течниот природен гас сè уште пристигнуваа на пазарот, но во април нема ништо“, предупреди тој.

Како одговор, земјите членки на IEA веќе одлучија да пласираат рекордни 400 милиони барели нафта од резервите, но Бирол нагласува дека тоа е само привремено решение.

„Тоа само го ублажува проблемот, но не го решава. Клучно е повторно отворање на Ормускиот теснец“, истакна тој.

Според проценките, само во март загубите во снабдувањето од Персискиот Залив надминале 370 милиони барели. Најголемиот ризик, сепак, е недостигот на дизел и авионско гориво.

„Овој недостиг веќе се чувствува во Азија, а Европа ќе го почувствува во април или мај“, додаде Бирол.

Европа, пак, планира да пушти на пазарот 73 милиони барели нафтени деривати и околу 35 милиони барели сурова нафта, со цел да го ублажи ударот.

Бирол предупреди и дека од почетокот на конфликтот се оштетени околу 40 клучни енергетски објекти на Блискиот Исток, за чие обновување ќе биде потребно време.

„Се соочуваме со многу големо нарушување, најголемо во историјата“, заклучи тој.

Не сите пазари нудат ист однос меѓу ризик и принос, а разликите на глобално ниво се значителни.

Според податоци базирани на анализите на Асват Дамодаран од Њујоршки универзитет, премиите на ризик на акции значително варираат меѓу земјите. Овие премии го претставуваат дополнителниот принос што инвеститорите го бараат за да вложуваат во одредена држава, колку е повисока премијата, толку е поголем перципираниот ризик.

Додека стабилните економии имаат премии од околу 4 до 5 проценти, земјите погодени од конфликти или економски колапс бележат нивоа и над 30 проценти, што укажува на големи разлики во довербата на инвеститорите.

Најризични земји во светот

Податоците се однесуваат на јануари 2026 година, со дополнително ажурирање за Турција во февруари.

Најризични се земјите погодени од војни, санкции и економски кризи. Белорусија, Либан, Судан и Венецуела имаат највисоки премии на ризик, односно околу 30,9%.

Во Белорусија, политичката состојба е тензична по спорните избори во 2020 година. Либан се соочува со сериозен институционален и економски колапс, додека во Судан од 2023 година трае граѓанска војна што предизвика хуманитарна криза. Венецуела, пак, веќе со години се соочува со економска нестабилност, особено поради лошото управување со нафтениот сектор.

Во групата со висока премија од околу 19,8% се и Куба, Украина, Сирија и Јемен.

Кои земји се најсигурни за вложување

Меѓу најсигурните пазари за инвестирање се Канада, Германија, Швајцарија, Сингапур, Шведска и Холандија, со премии од околу 4,2%, што ги прави привлечни за инвеститорите.

Соединети Американски Држави имаат нешто повисока премија од околу 4,5%, што делумно се поврзува со политичката поларизација и поголемата нестабилност на пазарите. И покрај тоа, САД остануваат меѓу мал број земји со ризик под 5%.

Во Европа постојат разлики, земјите од југот имаат повисоки премии поради последиците од должничката криза од 2009 година. Шпанија и Португалија се околу 5,8%, Италија околу 6,7%, а Грција достигнува околу 7,1%.

Како инвеститорите пристапуваат кон ризични пазари

Само одредени инвеститори се подготвени да вложуваат во високо ризични пазари. На пример, пензиските фондови имаат ограничена толеранција на ризик, бидејќи управуваат со средства на граѓаните.

Затоа, тие најчесто инвестираат индиректно, преку диверзифицирани фондови, со што го распределуваат ризикот.

И покрај можноста за висок принос, инвеститорите на пазарите во развој најчесто се насочуваат кон земји што покажуваат стабилност, спроведуваат економски реформи и се усогласени со долгорочните глобални трендови.

Извор: Банкар.ме