Инфлацијата во Северна Македонија во март 2025 година бележи месечно намалување од 1,3 проценти, покажуваат најновите податоци на Државниот завод за статистика.

Според објавеното соопштение, намалувањето на трошоците на животот е резултат пред сè на поевтинувањето на храната и енергенсите, како и на транспортните услуги, кои имаат значајно учество во вкупната потрошувачка на домаќинствата.

Најголемо намалување е регистрирано во групата храна и безалкохолни пијалаци, каде цените се пониски за 3,0 проценти во однос на февруари. Оваа категорија има и најголемо учество во индексот на трошоците на животот, што значително влијае врз вкупното движење на инфлацијата.

Значителен пад е забележан и кај транспортот, каде цените се намалени за 1,8 проценти. Дополнително, намалување има кај мебелот, покуќнината и редовното одржување на домаќинствата за 0,6 проценти, како и кај алкохолните пијалаци и тутунот за 0,5 проценти. Намалување е евидентирано и кај разновидните стоки и услуги, за 0,3 проценти.

Од друга страна,  во дел од категориите е забележан умерен раст на цените. Трошоците за домување, вода, електрична енергија, гас и други горива, како и цените на облеката и обувките, се зголемиле за 0,4 проценти. Раст е забележан и кај рестораните и хотелите за 0,3 проценти, додека комуникациите и здравствените услуги поскапеле за 0,2 проценти. Цените во сегментот рекреација и култура се зголемиле за 0,1 процент.

Во категоријата образование не се забележани промени, односно цените остануваат на исто ниво како и во претходниот месец.

Податоците покажуваат дека индексот на цените на мало во март 2025 година, во споредба со февруари, изнесува 99,1, што исто така укажува на месечно намалување на ценовното ниво.

На годишна основа, сепак, инфлацијата останува позитивна. Во март 2025 година, во споредба со истиот месец минатата година, индексот на трошоците на животот е зголемен за 2,7 проценти, додека индексот на цените на мало бележи раст од 2,2 проценти.

Подеталните податоци на Државниот завод за статистика покажуваат дека ценовните движења се разликуваат по категории. Така, кај прехранбените производи се забележуваат намалувања кај месото, рибата и морските плодови, како и кај шеќерот и кондиторските производи, додека кај одредени производи како овошјето има раст на цените.

Во секторот домување, умерениот раст на цените е поврзан со зголемувањето на трошоците за одржување и услуги поврзани со живеалиштето, како и со снабдувањето со вода и други комунални услуги.

Кај транспортот, намалувањето на цените е најмногу резултат на поевтинувањето на горивата и услугите во транспортниот сектор, што директно влијае врз вкупниот индекс.

И покрај месечниот пад, податоците укажуваат дека инфлацијата и понатаму се движи во позитивна зона на годишно ниво, што значи дека цените сè уште се повисоки во споредба со истиот период лани, но со забавено темпо на раст.

Бруто-домашниот производ (БДП) по глава на жител изразен според стандардот на куповна моќ значително се разликува низ Европа во 2025 година. Овој показател овозможува споредба на приходите меѓу државите, земајќи ги предвид разликите во цените.

Според податоците на Евростат, просекот на Европската Унија е поставен на 100, додека вредностите се движат од 68 во Бугарија и Грција до дури 239 во Луксембург. Тоа значи дека граѓаните во Луксембург можат да си дозволат околу три и пол пати повеќе стоки и услуги отколку оние во Бугарија и Грција.

Веднаш зад Луксембург е Ирска со 237, додека Холандија има 134% од просекот на ЕУ, Данска 127%, а Австрија 117%. Германија и Белгија се на 115%, Шведска и Малта на 110%, а Финска на 101%, што значи дека се над европскиот просек.

Меѓу четирите најголеми економии во ЕУ, Германија има највисок БДП по глава на жител со 115% од просекот. Франција е блиску до просекот со 98%, Италија има 96%, додека Шпанија е најниско рангирана со 92%.

Покрај Бугарија и Грција, уште шест земји се најмалку 20% под европскиот просек: Латвија (71%), Словачка (75%), Унгарија (76%), Хрватска (78%), Романија (79%) и Естонија (79%). Полска и Португалија се на околу 81% од просекот.

Сепак, високите бројки за Луксембург и Ирска не ја отсликуваат целосно реалната слика. Во Луксембург, голем број странски работници придонесуваат за БДП, но не се дел од резидентното население. Во Ирска, пак, високото ниво е делумно резултат на присуството на мултинационални компании и нивните интелектуални средства.

Просечниот БДП по глава на жител во ЕУ во 2025 година изнесува околу 41.600 евра (според куповната моќ). Во Бугарија е околу 28.300 евра, додека во Луксембург достигнува 99.300 евра.

Генерално, земјите од Источна Европа имаат понизок БДП по глава на жител, додека западните и северните членки на ЕУ се на врвот. Клучни фактори за овие разлики се продуктивноста на трудот и нивото на вработеност.

Во 2025 година, само 10 од 27 земји-членки се над просекот на ЕУ, што претставува околу 34% од населението. Тоа значи дека еден од тројца жители на Унијата живее во држава со БДП по глава на жител над европскиот просек.

Кандидатите за членство во ЕУ имаат значително пониски вредности. Во Босна и Херцеговина БДП по глава на жител е 35% од просекот на ЕУ, во Албанија и Северна Македонија 42%, во Србија 52%, во Црна Гора 53%, а во Турција 72%.

Обединетото Кралство е блиску до европскиот просек со 99%, додека земјите од Европската асоцијација за слободна трговија имаат значително повисоки вредности: Норвешка 160%, Швајцарија 151% и Исланд 131%.

Дополнителен показател за животниот стандард е реалната индивидуална потрошувачка по глава на жител, каде разликите меѓу земјите се помали отколку кај БДП.

Цените на суровата нафта нагло се намалија, спуштајќи се значително под нивото од 100 долари по барел, откако американскиот претседател Доналд Трамп објави дека САД се согласиле на двонеделно примирје со Иран, предложено од Пакистан, пренесуваат светските агенции.

Според него, договорот е условен со тоа Иран да дозволи „целосно“ повторно отворање на Ормутскиот теснец. Речиси целосната блокада на овој клучен пловен пат низ кој поминува околу една четвртина од светската поморска трговија со нафта доведе до најголемо нарушување во историјата на нафтениот пазар.

Цената на глобалната референтна нафта Brent за идни испораки се намали за околу 16 отсто, на приближно 92 долари по барел. Сепак, тоа е и натаму значително над нивото од околу 73 долари, каде што беше непосредно пред почетокот на конфликтот кон крајот на февруари. Американската референтна нафта WTI падна за околу 19 отсто, исто така на околу 92 долари по барел.

Клучното прашање сега е дали бродските компании ќе имаат доволна доверба во безбедниот премин низ тесниот пловен пат покрај брегот на Иран за да продолжат со испораките на нафта, течен природен гас и други производи. Физичкиот пазар на нафта и понатаму е нестабилен, бидејќи производителите од Блискиот Исток го намалија производството поради прекините во извозните рути.

Веста за примирјето позитивно се одрази и на финансиските пазари. Фјучерсите на Dow Jones Industrial Average пораснаа за повеќе од 900 поени, односно 1,95 отсто, S&P 500 за 2,13 отсто, а Nasdaq Composite за 2,46 отсто.

Позитивниот тренд се пренесе и на азиските пазари, каде што Nikkei 225 порасна за 4,4 отсто, а KOSPI забележа раст од 5,6 отсто.

И покрај оптимизмот кај инвеститорите, аналитичарите предупредуваат дека остануваат отворени клучни прашања, пред сè дали блокадата на теснецот  низ кој поминува околу 20 отсто од светската нафта навистина ќе биде укината.