Капитално финансираното пензиско осигурување претставува еден од најголемите сегменти на институционално инвестирање во Македонија, со средства што се акумулираат преку задолжителните и доброволните пензиски фондови.

Според последните јавно прикажани показатели на МАПАС, задолжителните пензиски фондови на 6 октомври 2026 година располагале со нето-средства од 217,99 милијарди денари, додека доброволните фондови управувале со дополнителни 5,41 милијарди денари.

Вкупната вредност на средствата изнесува приближно 223,4 милијарди денари.

Податоците за членството, со состојба на 7 октомври, покажуваат 643.160 членови во задолжителните пензиски фондови и 37.789 членови во доброволните фондови. Збирот изнесува 680.949 членства, но не претставува нужно ист број единствени лица, бидејќи едно лице може да учествува во двата столба.

Задолжителните фондови управуваат со приближно 97,6% од вкупните средства во двата сегмента, што ја покажува нивната доминантна улога во домашниот пензиски систем.

Инвестирањето на средствата од вториот и третиот пензиски столб е предмет на законски ограничувања, кои треба да обезбедат диверзификација и контрола на инвестицискиот ризик. Според регулативата, најмногу 80% од средствата на пензиските фондови можат да бидат вложени во домашни државни хартии од вредност и инструменти издадени или гарантирани од Народната банка, додека вкупните инвестиции во странство се ограничени на 50%. Во рамките на странските вложувања, за одредени корпоративни хартии од вредност и инвестициски фондови важи дополнителен лимит од 30%. Домашните банкарски инструменти имаат заедничко ограничување од 60%, додека за домашните акции важи лимит од 30%, а за уделите во домашни инвестициски фондови 5%.

Ваквите ограничувања покажуваат дека пензиските друштва не располагаат со неограничена слобода при изборот на инвестициите. Нивните портфолија мора да ги почитуваат законските максимуми, дополнителните ограничувања по издавач и инструмент, како и инвестициските политики на самите фондови. Поради тоа, дури и кога одреден инструмент е законски дозволен, неговото реално учество во портфолиото може да биде значително пониско од законскиот максимум. 

За членовите, сепак, вкупната вредност на средствата не е единствениот показател што треба да се следи. Подеднакво важни се структурата на инвестициите, остварениот принос на подолг временски период, трошоците за управување и ризикот што го презема фондот.

Долгорочната природа на пензиското инвестирање бара резултатите да се оценуваат низ повеќегодишни периоди, а не само преку краткорочни промени на финансиските пазари.

Европската банка за обнова и развој (ЕБОР) инвестира до 40 милиони евра во нов инвестициски фонд управуван од полската компанија Avallon, со цел да обезбеди долгорочен капитал за малите и средните претпријатија во Централна и Источна Европа. Од инвестициите ќе можат да имаат корист и компании од земјите членки на Европската Унија во Југоисточна Европа, меѓу кои Бугарија, Хрватска, Романија и Словенија.

Станува збор за фондот Avallon MBO Fund IV, чија цел е да привлече вкупно 220 милиони евра инвестициски капитал, со можност неговата големина да достигне до 260 милиони евра.

Според информациите на ЕБОР, најмалку 70 отсто од средствата на фондот ќе бидат насочени кон инвестиции во Полска, додека до 30 отсто ќе бидат распределени во други земји од Централна и Источна Европа.

Покрај Бугарија, Хрватска, Романија и Словенија, фондот ќе инвестира и во Чешка, Естонија, Унгарија, Латвија, Литванија и Словачка.

Нови можности за финансирање на малите и средните компании

Главната цел на фондот е да обезбеди пристап до долгорочен капитал за мали и средни претпријатија, како и за помали компании со средна пазарна капитализација, кои имаат потенцијал за раст и проширување на работењето.

Инвестициите ќе се реализираат преку сопственички и квазисопственички вложувања, овозможувајќи им на компаниите да ги зајакнат своите финансиски капацитети, да инвестираат во иновации и да ја подобрат конкурентноста.

Посебен акцент ќе биде ставен и на поддршката на менаџерските тимови при преземање сопственички удели во компаниите што ги управуваат, како и на процесите на деловно проширување и корпоративна трансформација.

Од ЕБОР посочуваат дека ваквите фондови имаат значајна улога во обезбедувањето алтернативни извори на финансирање, особено во услови кога пристапот до долгорочен ризичен капитал во регионот останува ограничен.

„Малите и средните компании се важен извор на иновации, вработување и економски раст. Преку нашата инвестиција во Avallon MBO Fund IV ќе им помогнеме на амбициозните компании да ја зајакнат својата пазарна позиција, да искористат нови можности и да придонесат за одржлив економски развој во регионот“, изјави Андреа Морару, директорка на ЕБОР за Централна Европа и балтичките земји.

ЕБОР ќе поттикне дополнителни приватни инвестиции

Од банката нагласуваат дека нивното учество во фондот треба да поттикне привлекување дополнителни инвеститори и да ги зајакне можностите за прибирање капитал во Централна и Источна Европа.

Според Дирк Вернер, директор за сопственички инвестиции во ЕБОР, условите за прибирање инвестициски средства остануваат сложени дури и за искусните менаџери на фондови.

Тој оценува дека поддршката од меѓународните финансиски институции е важна за привлекување институционални инвеститори и развој на пазарот на приватен капитал.

Полската компанија Avallon има повеќе од 25 години искуство во инвестирање во мали и средни претпријатија, со фокус на развој на бизнисите, проширување на работењето, професионализација на управувањето и пазарна консолидација.

Управувачкиот партнер на Avallon, Томаш Стамировски, истакна дека ЕБОР е значаен долгогодишен партнер на компанијата и дека учествувала како инвеститор во четири последователни фондови.

Поддршка за регионалната економија

Новата инвестиција доаѓа во период кога компаниите во Централна и Источна Европа се соочуваат со потреба од дополнителни извори на финансирање за модернизација, проширување и зголемување на продуктивноста.

Со обезбедувањето долгорочен капитал, фондот треба да помогне во развојот на приватниот сектор и да создаде можности за нови инвестиции и вработувања во земјите опфатени со неговата стратегија.

За државите од Југоисточна Европа што се членки на ЕУ, ова претставува дополнителна можност за привлекување приватен капитал и зајакнување на конкурентноста на домашните компании.

Северна Македонија не е наведена меѓу земјите во кои фондот планира да инвестира.

Капитално финансираното пензиско осигурување претставува еден од најзначајните сегменти на институционалното инвестирање во Македонија, а податоците на МАПАС покажуваат дека вкупните нето-средства во задолжителните и доброволните пензиски фондови на 8 октомври 2026 година достигнале 223 милијарди денари.

Од вкупниот износ, 217,61 милијарди денари се средства на задолжителните пензиски фондови, додека 5,39 милијарди денари се акумулирани во доброволните пензиски фондови. Според овие вредности, задолжителното пензиско штедење учествува со приближно 97,6% во вкупните средства на капитално финансираниот пензиски систем.

Податоците за членството, со референтен датум 12 октомври, покажуваат 643.692 членови во задолжителните пензиски фондови и 37.789 членови во доброволните фондови.

Разликата меѓу двата сегмента го отвора прашањето за потенцијалот на доброволното пензиско штедење, особено во контекст на долгорочното финансиско планирање на домаќинствата и можностите компаниите да обезбедуваат дополнителни пензиски придобивки за своите вработени.

Пензиските фондови имаат и пошироко економско значење, бидејќи акумулираните средства се инвестираат согласно законските ограничувања и инвестициските политики на фондовите. Нивната големина ги прави значајни институционални инвеститори, но големината на средствата сама по себе не е показател за остварениот принос.

За членовите, покрај вкупната вредност на средствата, важни се долгорочните приноси, трошоците за управување, структурата на портфолиото и изложеноста на пазарни ризици.

Редакција Банкарство