Македонскиот платен систем влегува во нова фаза на стандардизација, откако Народната банка донесе регулаторна одлука со која од 1 ноември 2026 година се предвидува задолжителна употреба на ИБАН како единствена идентификациска ознака на платежните сметки при извршувањето на националните платежни трансакции.

Со новата рамка, домашните плаќања треба да се иницираат, обработуваат и извршуваат со користење на меѓународно стандардизираниот формат за идентификација на платежните сметки. Целта е понатамошно усогласување на домашната платежна инфраструктура со европските и меѓународните стандарди.

За граѓаните, најважното практично прашање е како новите правила ќе се одразат врз секојдневните плаќања преку електронско и мобилно банкарство. Банките треба навремено да обезбедат јасни информации за начинот на внесување и користење на ИБАН, како и за евентуалните промени во корисничките интерфејси.

За компаниите, стандардизацијата има дополнително значење поради големиот број плаќања кон добавувачи, вработени и деловни партнери. Особено внимание треба да се посвети на системите за масовни плаќања, сметководствените апликации и автоматизираната размена на платежни налози.

Промената е дел од поширокиот процес на модернизација на националната платежна инфраструктура. Народната банка претходно информираше и за напредокот во модернизацијата на МИПС, при што во јули бил успешно реализиран првиот циклус тестирање на новото системско решение според стандардот ISO 20022.

Сепак, задолжителната употреба на ИБАН не треба да се поистоветува со воведување инстант плаќања. Станува збор за поврзани, но различни сегменти на модернизацијата на платниот промет. 

Редакција Банкарство

Македонските компании достигнале високо ниво на основна дигитална поврзаност, но значително помал дел од нив ја користат интернет-инфраструктурата како канал за продажба на производи и услуги. Ова го покажуваат податоците на Државниот завод за статистика за користењето информатичко-комуникациски технологии во деловните субјекти во 2026 година, објавени на 9 октомври.

Според статистичките показатели, 99,5 проценти од деловните субјекти користеле компјутер во своето работење, додека 97,9 проценти имале пристап до интернет. Широкопојасна фиксна интернет-конекција имале 93,6 проценти од деловните субјекти со десет или повеќе вработени.

Сепак, кога станува збор за електронската трговија, сликата е значително поинаква. Само 17,3 проценти од деловните субјекти примиле нарачки за стоки или услуги преку веб-продажба, што покажува дека технолошката поврзаност не е доволен услов за развој на дигиталните продажни канали.

Оваа разлика претставува значајна можност за банките, платежните институции и компаниите што развиваат финансиски технологии. Голем број деловни субјекти веќе ја имаат основната техничка инфраструктура, но нивното вклучување во електронската трговија бара дополнителни решенија за наплата, управување со нарачки, испорака и корисничка поддршка.

За малите и средните компании, еден од предизвиците е интеграцијата на платежните услуги со постојните продажни процеси. Прифаќањето картични плаќања преку интернет може да бара договор со банка или платежен давател, техничка интеграција и управување со поврати и рекламации.

Развојот на плаќања директно од банкарска сметка, познати како A2A плаќања, би можел да создаде дополнителна алтернатива за трговците, особено доколку новите инфраструктури за инстант плаќања овозможат едноставна интеграција со електронските продавници.

Во Македонија веќе се развиваат решенија поврзани со КИБС Инстант и мобилната апликација СТРЕЛА, додека паралелно се работи и на регионална инфраструктура за инстант плаќања преку иницијативата TIPS Clone.

Нивната потенцијална примена во електронската трговија би можела да придонесе за побрза наплата и поголем избор на платежни методи, но економската исплатливост ќе зависи од тарифите, техничката достапност и меѓусебната поврзаност на системите.

Истовремено, од 1 март 2026 година во Македонија се применуваат правилата за засилена автентикација при одредени електронски плаќања, што претставува важен елемент во заштитата на корисниците од неовластени трансакции.

За банките и платежните институции, следниот предизвик ќе биде развојот на решенија што истовремено обезбедуваат сигурност и едноставно корисничко искуство, бидејќи сложените платежни процедури можат да претставуваат дополнителна пречка при купувањето преку интернет.

Податоците на Државниот завод за статистика покажуваат дека идниот раст на дигиталните плаќања нема да зависи само од воведувањето нови технологии, туку и од способноста тие да станат достапни и економски оправдани за поголем број македонски компании.

Компанијата АЛТА Ритејл (ALTA Retail) успешно го заврши преземањето на ИДЕА Маркети (Idea Marketi) и нејзините поврзани компании, откако беа исполнети сите услови предвидени со купопродажната документација и беа добиени потребните регулаторни одобренија. Со оваа трансакција, АЛТА Група дополнително ја зацврстува својата позиција на српскиот малопродажен пазар.

Преземањето, покрај ИДЕА Маркети, ги опфаќа и компаниите Enna Fruit Grocka Belgrade, Super Kartica Belgrade, M-Profil SPV Belgrade и mStart Business Solutions Belgrade.

Со оваа инвестиција, АЛТА Група ја продолжува својата долгорочна развојна стратегија насочена кон зајакнување на домашната економија, проширување на деловните капацитети и вложување во компании кои имаат значајно влијание врз секојдневниот живот на граѓаните и развојот на српскиот пазар.

По завршувањето на аквизицијата, портфолиото на АЛТА Ритејл опфаќа развиена малопродажна мрежа на брендовите ИДЕА, Рода и Меркатор, која е присутна во повеќе од 80 градови и општини низ Србија и брои над 300 продажни објекти.

Во рамките на преземањето влегуваат и компаниите кои обезбедуваат клучна поддршка за функционирањето и натамошниот развој на малопродажниот систем. Enna Fruit Grocka е специјализирана за логистика и дистрибуција на свежо овошје и зеленчук, Super Kartica управува со една од најразвиените програми за лојалност на српскиот пазар, M-Profil SPV се занимава со управување со недвижности, додека mStart Business Solutions обезбедува напредни информатички и дигитални решенија.

Со преземањето, АЛТА Ритејл станува одговорна за натамошниот развој на деловен систем кој вработува повеќе од 6.500 лица, соработува со над 600 добавувачи и голем број домашни производители, а секојдневно опслужува милиони потрошувачи.

Од компанијата најавуваат дека во наредниот период приоритет ќе бидат подобрувањето на оперативната ефикасност, дополнителните инвестиции во модернизација и технологија, зајакнувањето на соработката со домашните производители и унапредувањето на корисничкото искуство.

„Со оваа трансакција отвораме ново развојно поглавје за брендовите кои уживаат исклучителна доверба кај граѓаните на Србија. Нашата визија е јасна – инвестираме во луѓето, ги модернизираме процесите и воведуваме нови технологии со цел дополнително да ја зголемиме конкурентноста на целиот систем. Притоа, со целосна почит ќе ги зачуваме идентитетот и вредностите што ИДЕА, Рода и Меркатор ги граделе со децении“, изјави Бранислава Косовац, извршна директорка на АЛТА Ритејл.

Таа нагласи дека компанијата цврсто верува во потенцијалот на домашниот капитал, знаењето и долгорочните инвестиции.

„На ова преземање му пристапуваме со јасна намера дополнително да ги зајакнеме оперативните капацитети, да го подобриме искуството на потрошувачите и да обезбедиме стабилен раст во годините што следуваат. Ова е инвестиција чие значење ги надминува деловните рамки на една компанија, бидејќи нејзиното влијание го чувствуваат вработените, партнерите, локалните производители и потрошувачите ширум Србија“, истакна Косовац.

АЛТА Група, која има искуство во финансискиот сектор, платежните услуги и управувањето со сложени деловни системи, со оваа аквизиција продолжува да ја проширува и диверзифицира својата деловна структура.

Од групацијата посочуваат дека преземањето претставува дел од долгорочната определба за инвестирање во одржливиот развој на српската економија и дополнително зајакнување на позицијата на АЛТА како една од водечките домашни и регионални деловни групации.